وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

بازنشستگی در سایه‌ی خشونت «The Retirement Plan» ساخته‌ی Tim Brown، کمدی‌ـ‌اکشنی جنایی است که از تضادی ساده اما پُرظرفیت نیرو می‌گیرد: مردی که ظاهراً روزهای بازنشستگی‌اش را در آرامش ساحلی می‌گذراند، ناگهان باید از دختر و نوه‌ای محافظت کند که سال‌ها از زندگی‌اش دور بوده‌اند. اشلی و دختر خردسالش، سارا، درگیر ماجرایی تبهکارانه می‌شوند و برای نجات جانشان به مت، پدرِ جداافتاده‌ی اشلی، پناه می‌برند.

اما آرامش جزایر کیمن خیلی زود جای خود را به تعقیب‌وگریز، زد‌و‌خورد و رویارویی با گذشته‌ای پنهان می‌دهد. فیلم از همان آغاز وعده‌ی یک سرگرمی پرتحرک را می‌دهد، نه یک معمای جنایی پیچیده یا درامی خانوادگی با ظرافت روان‌شناختی. در این محدوده، گاه خوش‌ذوق و تماشایی است؛ اما هرگاه بخواهد قصه‌اش را جدی‌تر و پرپیچ‌وخم‌تر کند، ضعف‌هایش آشکار می‌شوند.

«The Retirement Plan» فیلمی در سال ۲۰۲۳ به نویسندگی و کارگردانی Tim Brown است و Nicolas Cage، Ashley Greene، Thalia Campbell، Ron Perlman و Jackie Earle Haley در آن حضور دارند. نیکلاس کیج و کشش شخصیت محوری بخش مهمی از نیروی فیلم از حضور Nicolas Cage می‌آید؛ بازیگری که در این نقش، میان بی‌اعتنایی ظاهری یک مرد بازنشسته و توانایی ناگهانی او برای مقابله با خطر رفت‌وآمد می‌کند.

مت در ابتدا چنان به نظر می‌رسد که گویی جهان بیرون را پشت سر گذاشته است، اما همین چهره‌ی آرام و آسوده، بستر مناسبی برای آشکار شدن توانایی‌های پنهان او فراهم می‌کند. فیلم از تضاد میان ظاهر خونسرد و خشونتِ کنترل‌شده‌ی شخصیت برای ایجاد شوخی و هیجان استفاده می‌کند و Cage نیز این بازی را با لحنی آشنا، کمی نامتعارف و گاه عمداً اغراق‌آمیز پیش می‌برد.

« اما آرامش جزایر کیمن خیلی زود جای خود را به تعقیب‌وگریز، زد‌و‌خورد و رویارویی با گذشته‌ای پنهان می‌دهد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

بااین‌حال، مت شخصیتی نیست که فیلم بخواهد او را به‌طور عمیق واکاوی کند. گذشته‌ی او بیشتر کارکردی داستانی دارد: توضیح می‌دهد چرا مردی که در گوشه‌ای آرام از دنیا زندگی می‌کند، در برابر تهدیدها چنین مسلط و خطرناک است. در نتیجه، جذابیت شخصیت بیش از آنکه از تحول درونی‌اش بیاید، به اجرای Cage و موقعیت‌های طنزآمیزی وابسته است که فیلم برای او می‌سازد.

تماشاگرانی که از دیدن بازی‌های پرانرژی و غیرقابل‌پیش‌بینی Cage لذت می‌برند، احتمالاً در بسیاری از لحظات فیلم با او همراه خواهند شد؛ اما کسانی که انتظار شخصیتی چندلایه و تحول‌یافته دارند، ممکن است با تصویری نسبتاً سرراست روبه‌رو شوند. رابطه‌ی پدر و دختر در حاشیه‌ی ماجرا در مرکز عاطفی داستان، رابطه‌ی سرد و آسیب‌دیده‌ی مت و اشلی قرار دارد.

فیلم از ایده‌ی بازگشت پدری دورافتاده به زندگی دخترش بهره می‌گیرد و حضور سارا نیز به این دیدار دوباره بُعدی تازه می‌دهد: مت فقط با گذشته‌ی خود و دخترش روبه‌رو نیست، بلکه باید جایگاهش را در برابر نسلی تازه نیز پیدا کند. این موقعیت می‌توانست به درامی پخته درباره‌ی مسئولیت، بخشایش و بازسازی اعتماد تبدیل شود.

اما فیلم معمولاً برای مکث روی این رابطه شتاب نمی‌کند. ماجرای جنایی و تهدیدهای پی‌درپی، مجال چندانی برای شکل‌گیری گفت‌وگوهای عمیق یا تغییر تدریجی احساسات باقی نمی‌گذارند. پیوند خانوادگی در بسیاری از لحظات بیش از آنکه موتور درام باشد، چاشنی‌ای است که به زد‌و‌خوردها انگیزه‌ی عاطفی می‌دهد.

« بااین‌حال، مت شخصیتی نیست که فیلم بخواهد او را به‌طور عمیق واکاوی کند. »

شخصیت‌ها و اجرا

این انتخاب برای یک فیلم اکشن‌ـ‌کمدی قابل‌فهم است، ولی باعث می‌شود احساسات گاه به سرعت مطرح شوند و پیش از آنکه فرصت رسوخ پیدا کنند، جای خود را به صحنه‌ی بعدی بدهند. به همین دلیل، رابطه‌ی پدر و دختر ایده‌ی جذابی دارد، اما پرداخت آن به اندازه‌ی ظرفیت اولیه‌اش پرورده نمی‌شود. اکشن، ریتم و طراحی صحنه‌ها فیلم در حرکت و سرگرم‌کردن تماشاگر موفق‌تر از ساختن تعلیق پیچیده است.

صحنه‌های درگیری، تعقیب و رویارویی با افراد تبهکار معمولاً ضرباهنگ مناسبی دارند و به داستان اجازه نمی‌دهند برای مدت طولانی از حرکت بایستد. محیط ساحلی نیز تضادی دیداری با خشونت ماجرا ایجاد می‌کند: منظره‌ای که باید یادآور آسودگی باشد، به صحنه‌ی گریز و خطر بدل می‌شود. این تقابل به فیلم هویت بصری ساده اما مؤثری می‌دهد.

بااین‌همه، پیوستگی و باورپذیریِ اکشن همیشه یکدست نیست. برخی صحنه‌ها بیشتر بر غافلگیری لحظه‌ای یا شوک تکیه دارند تا بر منطق دقیق کنش و واکنش، و بعضی مرگ‌ها چنان نامتعارف از آب درمی‌آیند که به‌جای افزایش تنش، حال‌وهوایی تصنعی پیدا می‌کنند. گاهی نیز جزئیاتی در تداوم تصویری یا وضعیت شخصیت‌ها پس از درگیری، توی ذوق می‌زند.

این کاستی‌ها الزاماً لذت تماشای صحنه‌ها را از بین نمی‌برند، اما نشان می‌دهند که فیلم بیش از آنکه به واقع‌گرایی اکشن اهمیت بدهد، روی ضرباهنگ و اثر فوری موقعیت‌ها حساب کرده است. طنز، خشونت و لحن ناپایدار یکی از عناصر سرگرم‌کننده‌ی فیلم، برخورد میان موقعیت‌های خطرناک و لحن نسبتاً شوخ آن است.

« به همین دلیل، رابطه‌ی پدر و دختر ایده‌ی جذابی دارد، اما پرداخت آن به اندازه‌ی ظرفیت اولیه‌اش پرورده نمی‌شود. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

بخشی از طنز از تفاوت میان رفتار آرام مت و آشوبی می‌آید که اطراف او شکل می‌گیرد؛ بخشی دیگر نیز حاصل حضور بازیگرانی است که می‌توانند به دیالوگ‌های معمولی رنگ و طعمی خاص بدهند. Ron Perlman و Jackie Earle Haley نیز به‌عنوان چهره‌های مقابل قهرمان، به فضای ماجرا تنوع می‌بخشند، هرچند شخصیت‌پردازی دشمنان همیشه به اندازه‌ی حضور بازیگرانشان غنی نیست.

در نتیجه، چند لحظه‌ی بامزه و چند برخورد خوش‌ریتم، فیلم را از خشونتی کاملاً یکنواخت دور می‌کنند. اما تعادل میان کمدی و خشونت همیشه به‌درستی حفظ نمی‌شود. فیلم گاهی از شوخی به خشونت شدید می‌جهد، بی‌آنکه میان این دو لحن پلی قانع‌کننده بسازد. تماشاگر ممکن است در یک صحنه سرگرمِ شوخی باشد و در صحنه‌ای دیگر با خشونتی روبه‌رو شود که از نظر شدت یا نحوه‌ی نمایش، فضای پیشین را ناگهان تغییر می‌دهد.

تکرار فحاشی نیز برای بخشی از مخاطبان می‌تواند خسته‌کننده باشد؛ به‌ویژه وقتی این زبان به شخصیت‌پردازی یا طنز تازه‌ای نمی‌انجامد. فیلم می‌توانست با انتخاب دقیق‌تر واژگان و لحنی منسجم‌تر، هم شوخی‌هایش را مؤثرتر کند و هم خشونتش را هدفمندتر نشان دهد. روایت قابل‌پیش‌بینی و گره‌های کم‌جان پیرنگ «The Retirement Plan» بر رازی درباره‌ی گذشته‌ی مت استوار است؛ رازی که قرار است برداشت اشلی از پدرش را دگرگون کند و خطرهای داستان را به هم پیوند بزند.

این ایده برای پیش‌بردن قصه مناسب است، اما فیلم در ساختن ابهام و تعلیق چندان دست‌ودلباز نیست. بسیاری از مسیرهای روایی را می‌توان زودتر از آنچه اثر انتظار دارد حدس زد و پیچش‌ها نیز اغلب بیش از آنکه نگاه تماشاگر را از نو سامان دهند، تأییدی بر نشانه‌های قبلی‌اند. بنابراین، کشش اصلی کمتر از پرسش «چه اتفاقی خواهد افتاد؟» می‌آید و بیشتر از انتظار برای واکنش مت به تهدید بعدی سرچشمه می‌گیرد.

« در نتیجه، چند لحظه‌ی بامزه و چند برخورد خوش‌ریتم، فیلم را از خشونتی کاملاً یکنواخت دور می‌کنند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

افزون بر این، فیلم گاهی خط داستانی خود را با آدم‌ها، اطلاعات و جابه‌جایی‌های بیشتری از نیازش شلوغ می‌کند. این تراکم به پیچیدگی واقعی منجر نمی‌شود؛ زیرا برخی جزئیات به‌اندازه‌ی کافی پرورده نمی‌شوند و بعضی مسیرها تنها برای رساندن داستان به صحنه‌ی اکشن بعدی وجود دارند. در چنین وضعی، قصه ممکن است کمی کش‌دار به نظر برسد، هرچند ریتم کلی آن معمولاً از حرکت نمی‌ایستد.

پایان نیز بیش از آنکه با چرخشی تکان‌دهنده مخاطب را غافلگیر کند، در امتداد انتظاراتی حرکت می‌کند که فیلم از ابتدا ساخته است. این نکته لزوماً برای تماشاگرِ خواهان یک اکشن سبک مشکل بزرگی نیست، اما ارزش بازبینی داستان را کاهش می‌دهد. جمع‌بندی «The Retirement Plan» اثری است که بهتر می‌توان آن را بر پایه‌ی میزان سرگرم‌کنندگی‌اش سنجید تا پیچیدگی یا نوآوری داستانی‌اش.

حضور Nicolas Cage، چند صحنه‌ی اکشن خوش‌ریتم، لحظه‌هایی از طنز و فضایی که میان آرامش ساحلی و خطر جنایی تضاد می‌سازد، برای تماشای یک‌باره جذابیت کافی فراهم می‌کنند. در سوی دیگر، روایت قابل‌حدس، پرداخت محدود رابطه‌ی خانوادگی، برخی مرگ‌های نامقنع، فحاشی پرتکرار و نوسان لحن، مانع از آن می‌شوند که فیلم از یک سرگرمی معمولی فراتر برود.

این فیلم برای مخاطبی مناسب است که از یک اکشن‌ـ‌کمدی سبک، پرتحرک و متکی بر حضور ستاره‌ی محوری انتظار معقولی دارد؛ نه برای کسی که به دنبال داستانی پیچیده، تعلیقی سنجیده یا درامی خانوادگی با ظرافت‌های عمیق است. امتیاز اصلی فیلم در این است که لحظات خوشایندی برای تماشا می‌سازد و به‌ندرت کاملاً بی‌حرکت می‌ماند؛ ضعفش هم آنجاست که بسیاری از ایده‌های بالقوه‌اش را تنها تا مرز سرگرمی پیش می‌برد.

« افزون بر این، فیلم گاهی خط داستانی خود را با آدم‌ها، اطلاعات و جابه‌جایی‌های بیشتری از نیازش شلوغ می‌کند. »

جمع‌بندی

در نهایت، «The Retirement Plan» فیلمی یک‌بارمصرف اما گاه بامزه و تماشایی است که بیش از هر چیز بر کاریزمای بازیگران و انرژی صحنه‌هایش تکیه دارد.