نقد و بررسی
نقد و خانم (۲۰۲۴) (And Mrs.) | 2024
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
ایده‌ای نامتعارف در دل سوگ «And Mrs.» از نقطه‌ای آغاز می‌شود که معمولاً پایان یک داستان عاشقانه به نظر می‌رسد: نامزد جما، ناتان، اندکی پیش از مراسم عروسی می‌میرد. اما فیلم به‌جای آن‌که قصه را در فقدان متوقف کند، تصمیم عجیب جما را پی می‌گیرد؛ او می‌خواهد مراسم را، با وجود مرگ ناتان، برگزار کند.
این انتخاب نه صرفاً محرکی برای موقعیت‌های طنزآمیز، بلکه پرسشی درباره معنای تعهد، سوگواری و حق فرد برای شکل‌دادن به تجربه شخصی خویش است. فیلم به‌خوبی می‌داند که ایده‌اش بالقوه می‌تواند به نمایش صرفِ شگفتی و جنجال بدل شود. در بهترین لحظه‌ها، ازدواج نامتعارف بهانه‌ای است برای واکاوی این‌که دیگران چگونه برای سوگوار نسخه می‌پیچند و چه رفتاری را «طبیعی» می‌دانند.
در لحظه‌هایی دیگر، اما، نامتعارف‌بودن موقعیت چنان بر روایت سایه می‌اندازد که شخصیت‌ها و احساس‌هایشان کمتر از خود ایده مجال نفس‌کشیدن پیدا می‌کنند. جما؛ میان شوخی و اندوه اجرای Aisling Bea مهم‌ترین تکیه‌گاه فیلم است. جما نه قهرمانی یک‌دست و نه سوگواری است که واکنش‌هایش به‌آسانی در قالبی آشنا جا بگیرد.
او از یک‌سو با مرگی ناگهانی روبه‌رو شده و از سوی دیگر، در برابر اطرافیانی قرار دارد که تصمیمش را نامعقول می‌دانند. Bea در بازی خود میان شوخ‌طبعی، درماندگی و نوعی سرسختی شخصی رفت‌وآمد می‌کند؛ به همین دلیل تصمیم جما فقط یک شوخی مرکزی یا حیله‌ای برای پیش‌بردن داستان جلوه نمی‌کند. فیلم از حضور کمیک بازیگر استفاده می‌کند، اما نقطه قوت اجرای او صرفاً زمان‌بندی طنز نیست.
« فیلم به‌خوبی می‌داند که ایده‌اش بالقوه می‌تواند به نمایش صرفِ شگفتی و جنجال بدل شود. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
جما گاهی با شوخی‌کردن از مواجهه مستقیم با اندوه می‌گریزد و گاهی با سماجت می‌کوشد چیزی را که برای خودش معنایی دارد از دسترس قضاوت دیگران دور نگه دارد. همین ناهمواری روانی، شخصیت را زنده‌تر می‌سازد. بااین‌حال، فیلمنامه همیشه به اندازه بازی Bea پیچیدگی جما را دنبال نمی‌کند؛ برخی واکنش‌ها به‌سرعت از یک قطب عاطفی به قطبی دیگر می‌جهند و فرصت نمی‌دهند تغییرات درونی او به‌تدریج شکل بگیرد.
عشق؛ خاطره یا تصمیم؟ در نگاه نخست ممکن است کنش جما نشانه وفاداری عاشقانه به نظر برسد، اما فیلم پرسش ظریف‌تری را هم پیش می‌کشد: آیا عشق پس از مرگ همچنان می‌تواند به شکل یک تصمیم عملی ادامه یابد؟ یا آنچه باقی می‌ماند، خاطره‌ای است که بازماندگان به آن معنا می‌دهند؟ این پرسش به‌ویژه از آن رو اهمیت دارد که جما پیش از فاجعه نیز چندان مشتاق ازدواج نبوده است.
بنابراین، اصرار او برای ادامه‌دادن مراسم را نمی‌توان بی‌درنگ به تصویر آرمانی و بی‌چون‌وچرای عشق فروکاست. روایت در این تضاد ظرفیت خوبی می‌یابد: زنی که درباره ازدواج تردید داشته، پس از مرگ نامزدش برای برگزاری آن پافشاری می‌کند. این جابه‌جایی می‌توانست مسیری غنی برای فهم نسبت میان انتخاب، انتظار اجتماعی و سوگواری باشد.
فیلم گاه به چنین لایه‌ای نزدیک می‌شود، اما همه امکان‌های دراماتیک آن را به‌تمامی نمی‌گشاید. در نتیجه، ایده بیش از آن‌که همیشه به تأملی عمیق درباره شکل‌های گوناگون پیوند عاطفی برسد، گاهی در حد پرسشی جذاب باقی می‌ماند. خانواده و نگاه عمومی مخالفت اطرافیان جما صرفاً مانعی برای برگزاری مراسم نیست؛ بخش مهمی از کشمکش فیلم از برخورد میان تجربه خصوصی او و قضاوت بیرونی شکل می‌گیرد.
« همین ناهمواری روانی، شخصیت را زنده‌تر می‌سازد. »
شخصیت‌ها و اجرا
خانواده، دوستان و کسانی که با موانع رسمی سروکار دارند، هرکدام از زاویه‌ای متفاوت به تصمیم او واکنش نشان می‌دهند. همین گستردگی واکنش‌ها امکان می‌دهد فیلم نشان دهد که سوگ، برخلاف تصور رایج، تجربه‌ای کاملاً فردی و منزوی نیست: اطرافیان همواره می‌کوشند آن را نام‌گذاری، مهار یا به روالی قابل‌قبول تبدیل کنند.
شخصیت Audrey، با بازی Billie Lourd، حضوری پرانرژی در این فضای آشفته دارد. واکنش‌های او به ماجرا در کنار رفتار دیگر نزدیکان، تنوعی به میدان عاطفی داستان می‌بخشد. البته برخی شخصیت‌های فرعی بیش از آن‌که زندگی مستقل و پیچیده‌ای داشته باشند، برای تشدید آشوب، مخالفت یا طنز وارد صحنه می‌شوند.
این نکته به‌خصوص در موقعیت‌های گروهی به چشم می‌آید؛ جایی که واکنش‌های پرشمار می‌توانند از مشاهده دقیق آدم‌ها فاصله بگیرند و به شلوغی نمایشی بدل شوند. طنز در کنار سوگواری مهم‌ترین انتخاب لحن فیلم، آمیختن کمدی رمانتیک با داستانی درباره فقدان است. این ترکیب فی‌نفسه ناموفق نیست؛ خنده در مواجهه با اندوه می‌تواند راهی برای نشان‌دادن آشفتگی و تناقض‌های زندگی باشد، نه انکار آن.
«And Mrs.» نیز در لحظات موفق خود از همین امکان بهره می‌برد: طنز از تفاوت میان آنچه جامعه انتظار دارد و آنچه جما واقعاً انجام می‌دهد پدید می‌آید و گاهی سبک‌سری ظاهری، اندوهی عمیق‌تر را آشکار می‌کند. بااین‌حال، مرز میان طنزِ برآمده از شخصیت و شوخیِ ناشی از خود موقعیت همیشه به‌درستی حفظ نمی‌شود.
« شخصیت Audrey، با بازی Billie Lourd، حضوری پرانرژی در این فضای آشفته دارد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
در بعضی صحنه‌ها، کمدی پرتحرک چنان فضای فیلم را در اختیار می‌گیرد که تجربه سوگ به حاشیه می‌رود؛ در صحنه‌هایی دیگر، اثر ناگهان می‌خواهد وزن عاطفی بیشتری پیدا کند، بی‌آن‌که گذار میان دو حال‌وهوا به‌اندازه کافی آرام و قانع‌کننده باشد. همین نوسان ممکن است برای تماشاگرانی که به دنبال درامی یکدست‌اند آزاردهنده باشد، هرچند بخشی از جسارت فیلم نیز در همین بی‌ثباتی لحن نهفته است.
ساختار روایی و افت‌وخیزها روایت برای پیش‌بردن تصمیم جما از چند مانع بیرونی بهره می‌گیرد: مخالفت نزدیکان، واکنش عمومی و دشواری‌های قانونی. این موانع به قصه حرکت می‌دهند و اجازه نمی‌دهند فیلم تنها بر اندوه درونی شخصیت تکیه کند. اما ساختار ماجرا گاه به الگویی آشنا نزدیک می‌شود: تصمیمی افراطی، مجموعه‌ای از مخالفت‌ها و کوشش‌هایی برای غلبه بر آن‌ها.
به این ترتیب، بخشی از مسیر داستان پیش از رسیدن به صحنه‌های بعدی قابل حدس می‌شود. در نیمه نخست، تازگی premise و واکنش‌های جما انرژی قابل‌توجهی به فیلم می‌بخشد. با گذشت زمان، تکرار موانع و اتکای بیشتر به موقعیت‌های پرهیاهو، از نیروی اولیه ایده می‌کاهد. نیمه دوم برای حفظ تعادل میان پیش‌برد قصه و کاوش عاطفی با دشواری بیشتری روبه‌روست؛ بعضی پیچ‌وخم‌ها بیشتر کارکرد اجرایی دارند تا آن‌که شخصیت‌ها را به تحول معناداری برسانند.
این افت به معنای فروریختن کامل فیلم نیست، اما نشان می‌دهد ایده مرکزی از ابتدا ظرفیت بیشتری از آنچه ساختار نهایی به کار می‌گیرد داشته است. کارگردانی و جهان فیلم کارگردانی Daniel Reisinger بر انرژی بازیگران و تضاد میان موقعیت‌های رسمی و آشفتگی خصوصی شخصیت‌ها تکیه دارد. فضای مربوط به مراسم عروسی، خانواده و تشریفات اجتماعی در برابر تصمیم سرکشانه جما قرار می‌گیرد و این تقابل، زمینه مناسبی برای طنز فراهم می‌کند.
« این موانع به قصه حرکت می‌دهند و اجازه نمی‌دهند فیلم تنها بر اندوه درونی شخصیت تکیه کند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
فیلم بیش از آن‌که بخواهد با جلوه‌های بصری یا ساختاری تجربی مخاطب را شگفت‌زده کند، بر بازی‌ها، گفت‌وگوها و برخوردهای میان شخصیت‌ها متکی است. این رویکرد با ماهیت داستان سازگار است، اما گاهی قاب و ریتم نیز تابع همان شلوغی روایی می‌شوند. لحظات آرامی که می‌توانستند به جما مجال دهند با فقدان روبه‌رو شود، زیر فشار رویدادهای بعدی کوتاه می‌مانند.
اگر فیلم در برخی بخش‌ها بیشتر مکث می‌کرد، شاید تقابل میان رفتار جسورانه جما و آسیب‌پذیری پنهان او تأثیر ماندگارتری می‌یافت. با وجود این، تمرکز بر بازی‌ها باعث شده اثر در صحنه‌های دونفره و واکنش‌های ظریف بازیگران، گرمای انسانی خود را حفظ کند. جمع‌بندی «And Mrs.» فیلمی بلندپروازانه در انتخاب ایده و نابرابر در پرداخت آن است.
داستانِ زنی که پس از مرگ نامزدش می‌خواهد ازدواج را برگزار کند، امکان می‌دهد سوگ، عشق، اختیار فردی و فشار هنجارهای اجتماعی در کنار هم قرار گیرند. بازی Aisling Bea ستون عاطفی اثر است و لحظه‌هایی که شوخی از دل رفتار شخصیت‌ها برمی‌آید، فیلم را گرم و دوست‌داشتنی می‌کند. در مقابل، افراط در نامتعارف‌بودن موقعیت، نوسان میان کمدی و اندوه و افت نسبی نیمه دوم، مانع از آن می‌شوند که اثر به همه ظرفیت‌هایش دست یابد.
فیلم در نهایت بیش از آن‌که پاسخی قطعی برای معنای ادامه‌دادن پس از فقدان عرضه کند، مخاطب را با تناقضی انسانی روبه‌رو می‌سازد: آدم‌ها در سوگ همیشه رفتاری مطابق انتظار دیگران ندارند، و گاهی کنشی که از بیرون بی‌معنا یا نامعقول به نظر می‌رسد، برای صاحب آن راهی است برای حفظ پیوندی که هنوز از نظر عاطفی زنده است.
« این رویکرد با ماهیت داستان سازگار است، اما گاهی قاب و ریتم نیز تابع همان شلوغی روایی می‌شوند. »
ثبت دیدگاه