وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

فیلمی که از همان ابتدا تکلیفش را روشن می‌کند «Yoga Hosers» ساختهٔ Kevin Smith، کمدی ترسناکی است که بیش از آن‌که بخواهد قصه‌ای منسجم و خوش‌ساخت روایت کند، به دنبال ساختن جهانی عجیب، شلوغ و عامدانه نامتعارف است. در مرکز این جهان، دو نوجوان به نام کولین قرار دارند؛ دو دوستِ یوگا‌دوست که در فروشگاهی کوچک کار می‌کنند و برنامه‌هایشان برای گذراندن اوقاتی خوش، به‌تدریج با تهدیدی فراطبیعی گره می‌خورد.

همین ترکیب نامتوازنِ زندگی روزمرهٔ نوجوانانه و وحشتِ مهارشده، هویت اصلی فیلم را شکل می‌دهد. فیلم از مخاطب نمی‌خواهد آن را جدی بگیرد؛ بلکه از همان آغاز با شوخی‌های اغراق‌آمیز، شخصیت‌های کاریکاتوری و ایده‌های عمداً بی‌پروا اعلام می‌کند که قرار است به قلمرو کمدی‌های نامتعارف قدم بگذاریم.

این رویکرد می‌تواند برای تماشاگرانی که از منطق واقع‌گرایانه و طنز ظریف فاصله می‌گیرند، سرگرم‌کننده باشد. بااین‌حال، آگاهی فیلم از عجیب‌بودن خود، به‌تنهایی برای تبدیل این غرابت به اثری موفق کفایت نمی‌کند. «Yoga Hosers» گاه چنان به شلوغ‌کاری و اصرار بر بی‌قاعدگی تکیه می‌کند که از ساختن ریتمی روان و تجربه‌ای واقعاً خنده‌دار بازمی‌ماند.

دو کولین؛ مرکز زندهٔ فیلم مهم‌ترین نیروی فیلم، رابطهٔ دو شخصیت اصلی است. Lily-Rose Depp و Harley Quinn Smith با انرژی و سرزندگی، دو کولین را به زوجی دیدنی بدل می‌کنند؛ دو نوجوانی که شوخی‌های خصوصی، علایق مشترک و همراهی‌شان، حسِ دوستیِ قدیمی و بی‌تکلفی را به تصویر می‌کشد. حضور آن‌ها به فیلم گرما می‌دهد و در بخش‌هایی که داستان از حرکت می‌ایستد، همین پیوند میان دو شخصیت است که توجه مخاطب را حفظ می‌کند.

« همین ترکیب نامتوازنِ زندگی روزمرهٔ نوجوانانه و وحشتِ مهارشده، هویت اصلی فیلم را شکل می‌دهد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

نکتهٔ قابل‌توجه آن است که جذابیت این دو نه از پیچیدگی روان‌شناختی، بلکه از هماهنگی و بازیگوشی‌شان می‌آید. آن‌ها در کنار یکدیگر راحت‌اند و همین راحتی به صحنه‌ها جان می‌بخشد. گفت‌وگوهایشان، حتی وقتی به شوخی‌های کم‌اثر می‌رسد، اغلب به‌واسطهٔ ریتم و صمیمیت اجرا قابل‌تحمل‌تر می‌شود. در مقابل، فیلم هرگاه از این رابطه فاصله می‌گیرد و به شخصیت‌های فرعی یا توضیح‌های طولانی رو می‌آورد، معمولاً بخشی از نیروی خود را از دست می‌دهد.

دو کولین ستون اصلی اثرند؛ اما فیلم همیشه نمی‌داند چگونه این ستون را در خدمت روایتی منظم قرار دهد. طنزی میان جسارت و تکرار طنز «Yoga Hosers» از بازی با کلیشه‌ها، ارجاع‌های فرهنگی، شوخی‌های عامدانه خام و اغراق‌های تصویری نیرو می‌گیرد. فیلم به‌جای آن‌که شوخی‌هایش را با ظرافت پرورش دهد، اغلب آن‌ها را با صدای بلند و اصرار تکرار می‌کند؛ گویی صرفِ نامتعارف‌بودن یک ایده باید خنده‌دار بودن آن را تضمین کند.

نتیجه، طنزی نابرابر است: گاهی یک موقعیت، به سبب بی‌پروایی و بی‌اعتنایی به قواعد معمول، خنده‌ای ناگهانی برمی‌انگیزد؛ اما در بسیاری از لحظات، شوخی‌ها پیش از آن‌که فرصت اثرگذاری پیدا کنند، فرسوده می‌شوند. یکی از دشواری‌های فیلم آن است که میان شوخی گذرا و شوخیِ کش‌دار تمایز کافی نمی‌گذارد.

ایده‌ای که شاید در چند ثانیه جذاب باشد، گاهی برای مدت طولانی ادامه می‌یابد و طراوت آغازین خود را از دست می‌دهد. همین مسئله دربارهٔ ارجاع‌های فرهنگی نیز صدق می‌کند: برخی برای مخاطب آشنا با جهان ذهنی Kevin Smith دلپذیرند، اما برخی دیگر بیشتر شبیه اشاره‌هایی درون‌گروهی به نظر می‌رسند تا مصالحی که در خود فیلم معنای مستقل پیدا کنند.

« نکتهٔ قابل‌توجه آن است که جذابیت این دو نه از پیچیدگی روان‌شناختی، بلکه از هماهنگی و بازیگوشی‌شان می‌آید. »

شخصیت‌ها و اجرا

فیلم در بهترین لحظات، از این شوخی‌ها برای ساختن لحنی مخصوص خود بهره می‌گیرد؛ در ضعیف‌ترین لحظات، صرفاً به انباشتن آن‌ها بسنده می‌کند. ریتمی که دیر به حرکت درمی‌آید یکی از ضعف‌های اساسی اثر، ریتم کند و نامتوازن آن است. فیلم برای معرفی شخصیت‌ها و فضای روزمرهٔ آن‌ها زمان زیادی صرف می‌کند، اما این مقدمات همیشه به رشد داستان یا شناخت عمیق‌تر شخصیت‌ها نمی‌انجامند.

در نتیجه، شروع فیلم برای تماشاگرانی که منتظر شکل‌گیری زودتر خط اصلی ماجرا هستند، ممکن است طولانی و کم‌حادثه جلوه کند. مسئله فقط کندی نیست؛ بلکه این است که فیلم در بخش‌هایی از زمان خود را با صحنه‌هایی پر می‌کند که نه کشش روایی چشمگیری دارند و نه به‌اندازهٔ کافی خنده‌دارند تا جایگزین پیشروی داستان شوند.

با نزدیک‌شدن به بخش‌های پرحادثه‌تر، اثر جان تازه‌ای می‌گیرد و ایدهٔ مرکزی‌اش مجال بیشتری برای خودنمایی پیدا می‌کند. بااین‌حال، آن انرژی تازه نمی‌تواند کاملاً سنگینیِ شروع را جبران کند. افزون بر این، فیلم گاهی در لحظاتی که باید پیامدها یا تنش‌ها را بسط دهد، شتاب‌زده عمل می‌کند؛ درحالی‌که در صحنه‌های کم‌اهمیت‌تر، بیش از حد مکث دارد.

این جابه‌جاییِ نامناسب میان مکث و شتاب، به تجربه‌ای می‌انجامد که هم کش‌دار است و هم در نقاطی از نظر روایی کم‌پرورده. وحشتِ کارتونی و جهان‌سازیِ خودسرانه «Yoga Hosers» از پیوند کمدی نوجوانانه با عناصر وحشت و موجودات عجیب بهره می‌برد. این ترکیب، در اصل ظرفیت زیادی دارد: می‌توانست تضادی جذاب میان روزمرگیِ نوجوانان و تهدیدی نامتعارف بسازد.

« ریتمی که دیر به حرکت درمی‌آید یکی از ضعف‌های اساسی اثر، ریتم کند و نامتوازن آن است. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

فیلم نیز گهگاه از همین تضاد، لحظه‌هایی سرگرم‌کننده می‌آفریند؛ به‌ویژه وقتی فضای عادی و آشنای داستان ناگهان با چیزی هولناک یا مضحک برخورد می‌کند. اما جهان‌سازی اثر بیش از آن‌که بر قواعدی روشن استوار باشد، بر انباشت ایده‌ها و شوخی‌های تصویری تکیه دارد. این بی‌قاعدگی گاه به سود فیلم تمام می‌شود، زیرا به آن حال‌وهوای بازیگوش و رها می‌بخشد؛ اما در بسیاری از صحنه‌ها، حس خام‌بودن اجرا را تقویت می‌کند.

جلوه‌ها و طراحی برخی عناصر، بیش از آن‌که ترس یا شگفتی بسازند، یادآور این‌اند که فیلم از قصد در قلمرویی ارزان‌نما و نمایشی حرکت می‌کند. چنین انتخابی می‌تواند بخشی از زیبایی‌شناسی یک کمدی درجه‌دو باشد، اما برای موفقیت به دقت و انسجام نیاز دارد. «Yoga Hosers» همیشه این دقت را ندارد و گاهی میان هجوِ آگاهانه و اجرای ناپخته معلق می‌ماند.

بازیگران فرعی و حضورهایی که مسیر را منحرف می‌کنند فیلم از گروهی پرشمار از بازیگران و شخصیت‌های فرعی بهره می‌برد. در میان آن‌ها، حضور Johnny Depp در نقش شکارچی‌ای که به دو نوجوان در برابر تهدید پیش‌رو یاری می‌رساند، یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های رویکرد کاریکاتوری فیلم است. بازی او بر اغراق، سردرگمی و رفتارهای نامعمول استوار است و در برخورد با چابکی کلامی دو کولین، گاهی تضادی خنده‌دار می‌سازد.

این حضور، به‌ویژه برای تماشاگرانی که با شخصیت او از فیلم پیشین آشنایی دارند، می‌تواند جذاب باشد؛ هرچند فیلم بیش از اندازه به جلوهٔ غریب او تکیه می‌کند. شخصیت‌های فرعی دیگر نیز در ساختن حال‌وهوای شلوغ اثر سهم دارند، اما بسیاری از آن‌ها فرصت نمی‌یابند به چیزی بیش از یک حضور گذرا تبدیل شوند.

« اما جهان‌سازی اثر بیش از آن‌که بر قواعدی روشن استوار باشد، بر انباشت ایده‌ها و شوخی‌های تصویری تکیه دارد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

فیلم آن‌قدر ایده و چهره وارد قاب می‌کند که تمرکزش پراکنده می‌شود. در چنین شرایطی، برخی نقش‌ها به‌جای آن‌که جهان داستان را غنی‌تر کنند، تنها به ازدحام آن می‌افزایند. حاصل، گروهی از بازی‌ها و لحظات پراکنده است که گاه جرقه‌ای از سرگرمی دارند، اما کمتر در خدمت یک مسیر نمایشیِ منسجم قرار می‌گیرند.

برای چه تماشاگری ساخته شده است؟ «Yoga Hosers» اثری نیست که با یک معیار واحد برای همه مخاطبان سنجیده شود. تماشاگرانی که از کمدی‌های خشن، نامعقول و عامدانه مبتذل لذت می‌برند، ممکن است در فضای آزاد و بی‌پروا‌ی آن سرگرمی پیدا کنند. تماشای فیلم در جمع دوستان نیز می‌تواند تجربه را سبک‌تر و مفرح‌تر کند، زیرا شوخی‌های ناموفق و اغراق‌های آشکار گاهی در فضای گروهی به خودی خود به بخشی از لذت بدل می‌شوند.

بازی پرانرژی دو بازیگر اصلی نیز برای چنین مخاطبانی امتیازی جدی است. در مقابل، کسانی که به روایتی خوش‌ریتم، طنزی پیوسته و پرداخت دقیق شخصیت‌ها اهمیت می‌دهند، احتمالاً با صبر بیشتری به فیلم نیاز خواهند داشت. اثر نه در تمام لحظات به اندازهٔ کافی خنده‌دار است و نه به‌اندازهٔ کافی منسجم که ضعف شوخی‌ها را با قصه‌گویی جبران کند.

جذابیتش در بی‌قاعدگی و روحیهٔ بازیگوش آن است، اما همین ویژگی‌ها وقتی مهار نمی‌شوند، به شلختگی و کش‌آمدن می‌انجامند. جمع‌بندی «Yoga Hosers» کمدی ترسناکی عجیب و نابرابر است؛ فیلمی که بیش از آن‌که در پی ساختن اثری صیقلی باشد، از سر ذوق و بازیگوشی به سراغ ایده‌ای نامتعارف می‌رود. دو کولین با شیمی دلنشین و انرژی خود، مهم‌ترین نقطهٔ قوت فیلم‌اند و لحظاتی از آن نیز به لطف شوخی‌های بی‌پروا و فضای سبک، سرگرم‌کننده از کار درمی‌آیند.

« فیلم آن‌قدر ایده و چهره وارد قاب می‌کند که تمرکزش پراکنده می‌شود. »

جمع‌بندی

بااین‌حال، ریتم کند، شوخی‌های کم‌اثر و اجرایی که گاهی خام و پراکنده به نظر می‌رسد، مانع از آن می‌شوند که این غرابت به کمدی‌ای یکدست و به‌یادماندنی تبدیل شود. این فیلم بیش از هر چیز به حال‌وهوای تماشاگر وابسته است: اگر پذیرای شوخی‌های ابلهانه، شخصیت‌های اغراق‌شده و روایتِ بی‌قید باشید، ممکن است از سبک‌سری‌اش لذت ببرید؛ اما اگر به دنبال کمدی‌ای حساب‌شده و خوش‌ساخت هستید، احتمالاً بخش‌هایی از آن را کش‌دار و کم‌رمق خواهید یافت.

«Yoga Hosers» در بهترین حالت سرگرمی‌ای نامعمول برای یک شب سبک است و در بدترین حالت، نمونه‌ای از ایده‌ای جذاب که اجرای آن به‌اندازهٔ کافی پرورده نشده است.