وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

طرحی آشنا با مسئله‌ای ملموس «Just Short of Perfect» که عنوان اصلی‌اش «Amor Sem Medida» است، کمدی عاشقانه‌ای برزیلی به کارگردانی Ale McHaddo است. فیلم از موقعیتی ساده و فوراً قابل‌فهم آغاز می‌کند: ایوانا، وکیلی تازه‌طلاق‌گرفته، به ریکاردو، متخصص قلبی خوش‌مشرب و ماجراجو، دل می‌بندد؛ اما اختلاف قد آن‌ها به مسئله‌ای بزرگ‌تر از تفاوتی ظاهری بدل می‌شود و خانواده و اطرافیان را به واکنش وامی‌دارد.

داستان به‌جای آنکه بر پیچیدگی‌های حقوقی یا پزشکی شخصیت‌ها تکیه کند، رابطه را در مرکز توجه می‌گذارد و از برخورد آن با داوری‌های اجتماعی، کمدی می‌سازد. فیلم بازسازی اثری آرژانتینی است و در قالبی آشنا حرکت می‌کند: آشنایی، دل‌باختگی، مانع‌های خانوادگی و آزمون اعتماد. همین آشنایی، هم نقطهٔ قوت آن است و هم محدودیتش؛ تماشاگر زود می‌فهمد با چه نوع عاشقانه‌ای روبه‌روست و کمتر غافلگیر می‌شود.

عشق در برابر نگاه دیگران محور جذاب فیلم فقط این نیست که دو شخصیت از نظر قد تفاوت دارند؛ مسئله مهم‌تر، معنایی است که اطرافیان به این تفاوت تحمیل می‌کنند. واکنش‌های خانواده و رفتار کسانی که رابطه را از بیرون می‌سنجند، نشان می‌دهد چگونه یک ویژگی جسمانی می‌تواند به بهانه‌ای برای قضاوت، تمسخر یا دخالت تبدیل شود.

روایت و ریتم؛ جریان داستان

در این چارچوب، رابطهٔ ایوانا و ریکاردو فرصتی فراهم می‌کند تا فیلم دربارهٔ معیارهای قراردادی جذابیت و «مناسب‌بودن» حرف بزند. بااین‌حال، اثر این مضمون را بیشتر در سطح موقعیت نگه می‌دارد تا تحلیل عمیق. فیلم از ما می‌خواهد پیش‌داوری را نادرست بدانیم، اما کمتر به ریشه‌های آن یا آثار ماندگارش بر زندگی شخصیت‌ها می‌پردازد.

در نتیجه، پیام انسانی داستان روشن است، ولی گاه به گزاره‌ای ساده و مستقیم فروکاسته می‌شود: عشق را نباید با ظاهر اندازه گرفت. این صداقت دلنشین است، اما برای فیلمی که تفاوت بدنی را به هستهٔ درام بدل کرده، مجال بیشتری برای کاوش وجود داشت. دو بازیگر و نیروی رابطه بخش مهمی از دلنشینی فیلم از بازی Juliana Paes و Leandro Hassum می‌آید.

ایوانا شخصیتی است که میان تجربهٔ شکست عاطفی پیشین و امکان شروعی تازه ایستاده؛ ریکاردو نیز با شوخ‌طبعی و انرژی‌اش، رابطه را از تلخی و خودترحمی دور می‌کند. هماهنگی این دو، به آشنایی و صمیمیت‌شان گرما می‌بخشد و کمک می‌کند پیوند عاطفی‌شان صرفاً محصول خواست فیلمنامه به نظر نرسد. Hassum به‌ویژه در کمدی فیزیکی و واکنش‌های سریع توانمند است؛ اما فیلم گاهی بیش از اندازه بر همین قابلیت تکیه می‌کند و شخصیت ریکاردو را به منبع شوخی دربارهٔ قدش نزدیک می‌سازد.

« بااین‌حال، اثر این مضمون را بیشتر در سطح موقعیت نگه می‌دارد تا تحلیل عمیق. »

شخصیت‌ها و اجرا

Paes نیز وقار و آسیب‌پذیری ایوانا را با هم حفظ می‌کند، هرچند مسیر تحول او چندان پیچیده نیست. جذابیت زوج اصلی بیشتر از آنکه از گفت‌وگوهای ظریف یا کشمکش‌های روان‌شناختی حاصل شود، از حضور بازیگران و انرژی مشترکشان می‌آید. به همین دلیل، هر جا فیلم به رابطهٔ آن دو فرصت مکث می‌دهد، اثرگذارتر از لحظه‌هایی است که برای خنداندن، شوخی را با تأکید تکرار می‌کند.

کمدی؛ میان طراوت و تکرار فضای سبک فیلم برای تماشای بی‌دردسر مناسب است. موقعیت‌های کمیک، برخورد شخصیت‌ها با خانواده و دست‌وپنجه‌نرم‌کردن آنان با سوءتفاهم‌ها، ریتمی سرگرم‌کننده می‌سازد و اجازه نمی‌دهد عاشقانه به ملودرامی سنگین بدل شود. ریکاردو نیز با سرزندگی‌اش در برابر نگاه تحقیرآمیز دیگران می‌ایستد؛ خنده در این لحظه‌ها فقط وسیلهٔ سرگرمی نیست، بلکه راهی برای حفظ اعتمادبه‌نفس شخصیت است.

اما همین سازوکار، کم‌کم به تکرار می‌افتد. اختلاف قد بارها به نقطهٔ آغاز شوخی تبدیل می‌شود و بعضی موقعیت‌ها به‌جای آنکه از شخصیت‌ها یا روابطشان برآیند، انگار صرفاً برای بازگشت به همان مضمون طراحی شده‌اند. وقتی تماشاگر پیشاپیش می‌داند شوخی بعدی از کجا خواهد آمد، اثر کمدی آن کاهش می‌یابد.

« Paes نیز وقار و آسیب‌پذیری ایوانا را با هم حفظ می‌کند، هرچند مسیر تحول او چندان پیچیده نیست. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

چند لحظه نیز چنان بر تفاوت ظاهری تأکید می‌کنند که شوخی به‌جای آنکه پیش‌داوری را نقد کند، ناخواسته همان ویژگی را به مرکز نگاه تماشاگر می‌برد. فیلم میان خندیدن به نگاه محدود اطرافیان و خندیدن به خودِ تفاوت جسمانی مرزی همیشه روشن نمی‌کشد. تصویر و نمایش تفاوت قد کارگردانی به سراغ راه‌حل‌های تصویری می‌رود تا فاصلهٔ قد میان دو بازیگر را در قاب برجسته کند.

این انتخاب از نظر روایی قابل‌درک است، زیرا تفاوتی که موضوع اصلی بسیاری از واکنش‌هاست، باید در میزانسن نیز حضور داشته باشد. بااین‌حال، استفاده از زاویه‌ها، قاب‌بندی‌ها و ترفندهای بصری در همهٔ صحنه‌ها یکدست نیست. گاهی نمایش اختلاف قد بیش از آنکه طبیعی به نظر برسد، توجه را به شیوهٔ ساخت صحنه جلب می‌کند؛ تماشاگر به‌جای تمرکز بر احساس دو شخصیت، متوجه چگونگی ایجاد این اثر می‌شود.

گزارش‌های مربوط به تولید نیز به استفاده از جلوه‌های تصویری و زاویهٔ دوربین برای کوچک‌تر نشان‌دادن Hassum اشاره دارند. این ناهماهنگی به‌تنهایی فیلم را از کار نمی‌اندازد، اما در اثری که بخش بزرگی از هویت بصری‌اش بر همین تفاوت بنا شده، اهمیت پیدا می‌کند. اگر نمایش تصویری طبیعی‌تر و کم‌تأکیدتر بود، کمدی می‌توانست از رفتار شخصیت‌ها و واکنش جامعه نیرو بگیرد، نه از یادآوری مکرر اینکه دو عاشق از نظر قامت متفاوت‌اند.

« فیلم میان خندیدن به نگاه محدود اطرافیان و خندیدن به خودِ تفاوت جسمانی مرزی همیشه روشن نمی‌کشد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

فیلمنامه و پیش‌بینی‌پذیری فیلمنامه ساختاری روشن و بی‌ابهام دارد. تماشاگر به‌سرعت درمی‌یابد چه چیزی رابطه را تهدید می‌کند، کدام شخصیت‌ها در مسیر آن مانع می‌شوند و ایوانا باید با چه انتخابی روبه‌رو شود. وضوح، برای یک کمدی عاشقانهٔ سبک مزیت است؛ فیلم لازم نیست در هر لحظه پیچیده باشد تا سرگرم‌کننده بماند.

بااین‌حال، روایت به‌ندرت از الگوهای شناخته‌شدهٔ این ژانر فاصله می‌گیرد. سوءتفاهم‌ها و دخالت‌های خانوادگی بیش از آنکه حاصل زنجیره‌ای غافلگیرکننده از تصمیم‌های شخصیت‌ها باشند، ابزارهایی برای عقب‌انداختن حل‌وفصل رابطه‌اند. از این رو، تعلیق فیلم بیشتر عاطفی است تا روایی: پرسش اصلی نه این است که چه رخدادی غیرمنتظره پیش خواهد آمد، بلکه این است که ایوانا تا چه اندازه می‌تواند از داوری دیگران فاصله بگیرد و خواست خود را جدی بگیرد.

این پرسش ظرفیت خوبی دارد، اما پاسخ‌گویی فیلم به آن ساده و مستقیم است. شخصیت‌های فرعی نیز غالباً برای ایجاد فشار یا فراهم‌کردن موقعیت کمدی به کار گرفته می‌شوند و کمتر از آنچه می‌توانستند، زندگی مستقل پیدا می‌کنند. جمع‌بندی «Just Short of Perfect» عاشقانه‌ای گرم و خوش‌حال‌وهواست که برای مخاطبی ساخته شده که از کمدی رمانتیک انتظار سرگرمی سبک، زوجی دوست‌داشتنی و پیامی انسانی دارد.

« فیلمنامه و پیش‌بینی‌پذیری فیلمنامه ساختاری روشن و بی‌ابهام دارد. »

جمع‌بندی

شیمی میان بازیگران اصلی و انرژی شخصیت ریکاردو، به فیلم جانی می‌بخشد و مضمون پذیرش را به‌سادگی در دسترس قرار می‌دهد. در برابر این محاسن، قصه بیش از اندازه قابل‌حدس است، شوخی‌های مربوط به قد گاهی تکراری می‌شوند و ترفندهای بصری همیشه به نرمی با جهان فیلم جور درنمی‌آیند. ارزش اثر، بیش از آنکه در تازگی پیرنگ باشد، در نیت صمیمانه‌اش برای به چالش‌کشیدن معیارهای سطحی و ساختن فضایی سرزنده است.

فیلم در بهترین لحظه‌هایش یادآوری می‌کند که رابطه را نه اندازهٔ بدن، بلکه کیفیت توجه، احترام و همراهی می‌سازد؛ اما برای آنکه این اندیشه عمق بیشتری پیدا کند، باید از تکرار شوخی و سادگی بیش از حد روایت فاصله می‌گرفت. حاصل، فیلمی دلنشین اما نه چندان ماندگار است: اثری که تماشایش آسان است و گرمایی کوتاه بر جا می‌گذارد، هرچند کمتر از ظرفیت ایدهٔ مرکزی خود بهره می‌برد.