نقد و بررسی
نقد War | 2007
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
جایگاه فیلم در سینمای اکشن «War» محصول سال ۲۰۰۷، فیلمی است که وعده‌ی برخورد دو ستاره‌ی شناخته‌شده‌ی سینمای اکشن، Jet Li و Jason Statham، را با داستانی جنایی درباره‌ی انتقام و رقابت باندها درمی‌آمیزد. در ظاهر، عناصر آشنایی در کنار هم قرار گرفته‌اند: مأمور قانونِ زخم‌خورده، قاتلی اسرارآمیز، دو گروه تبهکار رقیب و زنجیره‌ای از خیانت‌ها که باید سرانجام معنای رویدادهای پیشین را روشن کند.
کارگردانی فیلم بر عهده‌ی Philip G. Atwell است و حضور این دو بازیگر، از همان ابتدا انتظار تماشاگر را به‌سوی تقابل بدنی و روانی آن‌ها می‌برد. «War» گاه از این ظرفیت بهره می‌گیرد، اما در نهایت بیش از آنکه به‌عنوان یک اکشن منسجم به یاد بماند، تصویری از فرصتی است که کاملاً به نتیجه نمی‌رسد.
داستان انتقام و وعده‌ی معما هسته‌ی روایی فیلم بر تعقیب Rogue به دست جک کرافورد استوار است؛ مأموری که فقدان همکار و خانواده‌ی او، انگیزه‌ی شخصی و خشمگینانه‌ای برای پی‌گیری این پرونده فراهم کرده است. با بازگشت Rogue، ماجرا از یک تعقیب فردی فراتر می‌رود و به میدان کشمکش دو تشکیلات تبهکار بدل می‌شود.
روایت می‌کوشد هم‌زمان چند پرسش را زنده نگه دارد: انگیزه‌ی واقعی شخصیت‌ها چیست، چه کسانی از درگیری سود می‌برند و کدام بخش از گذشته هنوز پنهان مانده است. این ارزیابی به سراغ پاسخ‌ها یا پیچش‌های داستان نمی‌رود، اما همین سازوکارِ رازآلود، ستون اصلی تعلیق فیلم را می‌سازد. مشکل آن است که پیچیدگیِ طرح همیشه به معنای عمق یا ظرافت نیست.
« Atwell است و حضور این دو بازیگر، از همان ابتدا انتظار تماشاگر را به‌سوی تقابل بدنی و روانی آن‌ها می‌برد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
اطلاعات گاه چنان پراکنده و با شتاب عرضه می‌شوند که تماشاگر به‌جای دنبال‌کردن رابطه‌ی علت و معلولی، ناچار است صرفاً نام‌ها، جبهه‌ها و انگیزه‌های متغیر را کنار هم بگذارد. پاره‌ای از تصمیم‌ها نیز بیش از آنکه از شخصیت‌پردازی برآمده باشند، برای پیش‌برد معما به نظر می‌رسند. در نتیجه، فیلم در ایجاد پرسش موفق‌تر از ساختن مسیری قانع‌کننده برای پاسخ‌دادن به آن‌هاست.
ریتم و سازمان‌دهی روایت «War» میان فضای دسیسه‌آلود جنایی و انتظار برای اکشن در نوسان است، اما این دو وجه همیشه به هم نیرو نمی‌بخشند. بخش‌هایی از روایت طولانی می‌شوند، بی‌آنکه تنش به‌تدریج فشرده‌تر شود؛ در مقابل، لحظاتی که باید پیامدهای خشونت یا تغییر موازنه‌ی قدرت را برجسته کنند، گاه زودگذرند.
این نابرابری سبب می‌شود فیلم در جاهایی کند و در جاهایی شتاب‌زده احساس شود. از آنجا که قصه بر اطلاعات پنهان و بازی‌های پشت‌پرده تکیه دارد، ریتمِ مناسب اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. فیلم برای جاافتادن جزئیات فرصت می‌خواهد، اما هم‌زمان باید ضرباهنگ یک اثر اکشن را حفظ کند. «War» در تنظیم این دو نیاز چندان کامیاب نیست: مکث‌های روایی همیشه به تعمیق شخصیت‌ها نمی‌انجامند و رویدادهای پرتحرک نیز همیشه نتیجه‌ی دراماتیک روشنی ندارند.
حاصل، ساختاری است که گاهی بیش از اندازه پیچیده و در همان حال از نظر عاطفی کم‌مایه به نظر می‌رسد. صحنه‌های اکشن و زبان تصویری تنوع بالقوه‌ی اکشن یکی از امتیازهای فیلم است. درگیری‌های مسلحانه در کنار مبارزه‌های تن‌به‌تن قرار می‌گیرند و داستان، بسته به موقعیت، از تعقیب، تهدید و خشونت نزدیک بهره می‌برد.
« پاره‌ای از تصمیم‌ها نیز بیش از آنکه از شخصیت‌پردازی برآمده باشند، برای پیش‌برد معما به نظر می‌رسند. »
شخصیت‌ها و اجرا
هماهنگی صحنه‌های رزمی نیز به فیلم امکان می‌دهد از توانایی بدنی بازیگران استفاده کند؛ حضور Jet Li به‌طور طبیعی انتظار حرکات دقیق و سریع را برمی‌انگیزد و Jason Statham نیز با بازی فیزیکی و حضور مقتدرانه‌اش، وزن مناسبی به تقابل‌ها می‌دهد. طراحی مبارزه‌ها در برخی لحظات مؤثر است، اما تعداد و امتداد صحنه‌های برجسته برای اثری با چنین وعده‌ای رضایت‌بخش نیست.
مسئله فقط کم‌شماربودن اکشن نیست؛ کیفیت اجرای آن نیز یکنواخت نمی‌ماند. تدوین سریع و نماهای کوتاه گاه وضوح جغرافیای درگیری را کاهش می‌دهد و تماشاگر را از دیدن کامل حرکت‌ها محروم می‌کند. در چنین لحظاتی، خشونت بیشتر به مجموعه‌ای از ضربه‌ها و برش‌ها بدل می‌شود تا کنشی خوانا و دارای ریتم درونی.
این انتخاب ممکن است به فضای پرآشوب فیلم بخورد، اما هم‌زمان از لذت تماشای مهارت بدنی بازیگران می‌کاهد. شخصیت‌ها و بازی‌ها کرافورد شخصیتی است که خشم و سوگ، موتور رفتار او را می‌سازند؛ بااین‌حال، فیلم فرصت کافی برای نشان‌دادن لایه‌های متناقض این شخصیت فراهم نمی‌کند. او اغلب در محدوده‌ی مأمور مصمم و انتقام‌جو باقی می‌ماند و فاصله‌ی میان وظیفه‌ی حرفه‌ای و میل شخصی‌اش بیش از آنکه به کاوشی درونی بدل شود، به پیش‌فرض داستان تبدیل می‌شود.
Rogue نیز به‌سبب رازآلودبودن جایگاه مهمی در طرح دارد، اما کم‌گویی و فاصله‌گذاری پیرامون او همیشه به شخصیت‌پردازی عمیق نمی‌انجامد؛ گاه بیشتر ابزاری برای حفظ ابهام است. Statham با همان خشونت کنترل‌شده و خشکی آشنای خود به کرافورد صلابت می‌بخشد، اما نقش به او مجال چندانی برای گسترش دامنه‌ی عاطفی‌اش نمی‌دهد.
« مسئله فقط کم‌شماربودن اکشن نیست؛ کیفیت اجرای آن نیز یکنواخت نمی‌ماند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
Jet Li نیز حضور سرد و کم‌حرفی دارد که با وجه مرموز Rogue هماهنگ است، ولی فیلم از مهارت رزمی او کمتر از آنچه انتظار می‌رود بهره می‌گیرد. بازیگران مکمل، از جمله John Lone و Ryo Ishibashi، به جهان فیلم حس رقابت و تهدید می‌دهند؛ بااین‌حال، بسیاری از شخصیت‌های پیرامونی بیشتر نشانه‌هایی از قدرت و وابستگی‌های گروهی‌اند تا انسان‌هایی با انگیزه‌های مستقل و پرداخت‌شده.
فضا، خشونت و جهان جنایی لحن تیره‌ی فیلم با داستان انتقام‌جویانه‌اش تناسب دارد. شهر در این روایت، فضایی آرام و بی‌طرف نیست؛ خیابان‌ها، انبارها و محفل‌های زیرزمینی به صحنه‌هایی برای نمایش بی‌اعتمادی بدل می‌شوند. رنگ‌وبوی جنایی، همراه با حضور دو گروه رقیب، به فیلم امکان می‌دهد دنیایی بسازد که در آن معامله و خشونت از هم جدا نیستند.
این فضا هرگاه با جزئیات روایی همراه می‌شود، به تعلیق کمک می‌کند و حس خطر را از حد یک تعقیب ساده فراتر می‌برد. بااین‌همه، تصویر فیلم از جهان تبهکارانه گاه به الگوهای آشنا و کلیشه‌ای متکی می‌شود. گروه‌ها بیش از آنکه از منطق اجتماعی و فرهنگی مشخصی برخوردار باشند، در مقام جبهه‌هایی برای پیش‌برد درگیری عمل می‌کنند.
فیلم می‌خواهد از رقابت میان آن‌ها برای ساختن شبکه‌ای از سوءظن بهره ببرد، اما پیچیدگیِ ظاهری این شبکه همیشه با غنای واقعی جهان داستان همراه نمی‌شود. قوت‌ها و کاستی‌های اصلی مهم‌ترین قوت «War» در ایده‌ی مرکزی و ترکیب ستاره‌هایش نهفته است: تعقیب یک قاتل مرموز، بازی قدرت میان دو گروه رقیب و حضور دو بازیگرِ شناخته‌شده در مرکز تقابل، مواد اولیه‌ی جذابی فراهم می‌کنند.
« فضا، خشونت و جهان جنایی لحن تیره‌ی فیلم با داستان انتقام‌جویانه‌اش تناسب دارد. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
فضای سرد و خشونت‌بار فیلم نیز با مضمون انتقام سازگار است. هرگاه اکشن به‌اندازه‌ی کافی روشن و متمرکز می‌شود، فیلم برای لحظه‌ای انرژی و کشش مطلوب خود را پیدا می‌کند. اما کاستی‌ها به عناصر بنیادین اثر بازمی‌گردند. روایت از انسجام لازم برخوردار نیست، شخصیت‌ها عمق محدودی دارند و ریتم میان مکث‌های طولانی و رویدادهای شتاب‌زده نوسان می‌کند.
کم‌شماربودن صحنه‌های اکشنِ واقعاً به‌یادماندنی، فاصله‌ای میان وعده‌ی فیلم و تجربه‌ی تماشاگر ایجاد می‌کند. پایان‌بندی نیز، بی‌آنکه در اینجا جزئیاتی از آن فاش شود، ممکن است برای برخی مخاطبان ناامیدکننده باشد؛ زیرا فیلم پیش از رسیدن به آن نقطه، به اندازه‌ی کافی بنیان عاطفی و روایی محکمی برای جمع‌بندی خود نساخته است.
جمع‌بندی «War» اثری است با طرحی جذاب و ترکیبی از اکشن رزمی، درگیری مسلحانه و دسیسه‌ی جنایی، اما ظرفیت‌های خود را به‌طور کامل به کار نمی‌گیرد. حضور Jet Li و Jason Statham به فیلم هویت و کشش اولیه می‌دهد، ولی فیلمنامه و کارگردانی نمی‌توانند این دو را در قالب تقابلی پیوسته و به‌یادماندنی جای دهند.
نتیجه، فیلمی است که حال‌وهوای تیره و چند لحظه‌ی مؤثر دارد، اما از آشفتگی روایی، شخصیت‌های کم‌پرداخت و کمبود اکشنِ چشمگیر آسیب می‌بیند. برای تماشاگر علاقه‌مند به سینمای انتقام و باندهای جنایی، ایده‌ی مرکزی می‌تواند جذاب باشد؛ بااین‌حال، «War» بیش از آنکه اثری یکپارچه و رضایت‌بخش باشد، یادآور فرصتی ازدست‌رفته برای ساختن تقابلی درخورِ ستاره‌هایش است.
« فضای سرد و خشونت‌بار فیلم نیز با مضمون انتقام سازگار است. »
ثبت دیدگاه