وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

بازگشت به قلمرو آشنای آشوب «The Visitors II: The Corridors of Time» دنباله‌ای است که بیش از آن‌که جهان تازه‌ای بسازد، به سراغ موتور کمدیِ قسمت نخست می‌رود: برخورد آدم‌هایی از قرون‌وسطا با نظم روزمرهٔ زمانهٔ ما. ژان‌ماری پوارِه بار دیگر گودفروآ دو مونمیرای و خدمتکارش ژاکویی را در مرکز ماجرا قرار می‌دهد؛ دو شخصیتی که اختلاف طبقاتی، زبان غریب و تصورهای ناسازگارشان از جهان، زمینهٔ اصلی شوخی‌هاست.

این بار گودفروآ در پی جواهرات خانوادگی و یادگاری مقدسی است که برای ازدواج آینده‌اش اهمیت دارد، اما ماجرا با گم‌شدن‌ها و جابه‌جایی‌های زمانی پیچیده‌تر می‌شود. فیلم به‌سرعت روشن می‌کند که قصد ندارد از الگوی موفق قسمت نخست فاصله بگیرد. جادو، آشفتگی، سوءتفاهم و برخوردهای خشن و اغراق‌شده همچنان ستون‌های اصلی روایت‌اند.

همین وفاداری، از یک سو به اثر حس آشنایی و پیوستگی می‌دهد و از سوی دیگر، نخستین محدودیتش را آشکار می‌کند: تماشاگر بسیاری از سازوکارهای طنز را از پیش می‌شناسد و کمتر غافلگیر می‌شود. کمدیِ برخورد دو جهان هستهٔ جذاب فیلم در کنار هم قرار گرفتن دو نظام ارزشی است: جهانی که در آن اقتدار اشرافی و خشونت بدنی امری طبیعی به شمار می‌رود، و جهانی مدرن که قواعد اجتماعی، فناوری و تشریفات روزمره‌اش برای مسافران زمان بیگانه‌اند.

این تقابل، موقعیت‌های کمیک فراوانی می‌سازد؛ نه فقط به‌واسطهٔ دیدن واکنش شخصیت‌های قرون‌وسطایی به ابزارها و عادت‌های امروز، بلکه از آن رو که آنان هر پدیدهٔ تازه را با منطق خود تفسیر می‌کنند. فیلم در بهترین لحظه‌هایش از همین فاصلهٔ فرهنگی بهره می‌گیرد. شوخی زمانی جان می‌گیرد که رفتار یک شخصیت برای خودش کاملاً معقول، اما برای اطرافیانش به‌شدت نامتناسب است.

« فیلم به‌سرعت روشن می‌کند که قصد ندارد از الگوی موفق قسمت نخست فاصله بگیرد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

بااین‌حال، تکیهٔ مکرر بر واکنش‌های پرخاشگرانه، فریاد و سوءتفاهم‌های مشابه، دامنهٔ کمدی را محدود می‌کند. هرچه موقعیت‌ها بیشتر به تکرار همان الگو نزدیک می‌شوند، تازگیِ برخورد دو جهان جای خود را به انتظار برای تکرار شوخی آشنا می‌دهد. دوگانهٔ گودفروآ و ژاکویی ژان رنو و کریستین کلاویه همچنان نیروی محرک فیلم‌اند.

رنو با چهرهٔ جدی و حضوری محکم، گودفروآ را مردی می‌سازد که حتی در دل آشوب نیز به شأن و هدف خود پایبند است. در برابر او، کلاویه با تغییرات سریع لحن و بدن، ژاکویی را به سرچشمهٔ بی‌وقفهٔ بی‌نظمی بدل می‌کند. تضاد میان وقار ارباب و رفتار مهارنشدهٔ خدمتکار، به فیلم ریتمی نمایشی می‌دهد و بارها صحنه را از خطر بی‌رمقی نجات می‌دهد.

بااین‌همه، توازن میان این دو بازیگر همیشه به سود فیلم نیست. انرژی کلاویه گاه چنان بر صحنه مسلط می‌شود که واکنش‌های دیگر شخصیت‌ها و حتی مسیر اصلی قصه به حاشیه می‌رود. رنو نیز با بازی کنترل‌شده‌اش نقطهٔ مقابل مناسبی است، اما فیلمنامه به‌اندازهٔ کافی موقعیت‌های تازه برای پرورش این تضاد نمی‌آفریند.

نتیجه، زوجی دیدنی است که گاهی در حلقهٔ تکرار گرفتار می‌شود. نواده‌ها و آشفتگیِ هویت تقابل خدمتکار قرون‌وسطایی با نوادهٔ امروزی‌اش، ژاکار، یکی از ایده‌های امیدوارکنندهٔ دنباله است. این رویارویی امکان می‌دهد فیلم دربارهٔ میراث، طبقه و دگرگونی هویت شوخی کند: نام و نسب باقی می‌مانند، اما شخصیت‌ها در فاصلهٔ چند نسل به جهان‌هایی متفاوت تعلق پیدا می‌کنند.

« بااین‌حال، تکیهٔ مکرر بر واکنش‌های پرخاشگرانه، فریاد و سوءتفاهم‌های مشابه، دامنهٔ کمدی را محدود می‌کند. »

شخصیت‌ها و اجرا

در سوی دیگر، جابه‌جایی بازیگران در برخی نقش‌ها نیز بر فضای آشنای فیلم اثر می‌گذارد. حضور موریل روبن در نقشی که پیش‌تر با بازیگر دیگری پیوند خورده بود، تغییری محسوس در بافت روابط ایجاد می‌کند؛ تغییری که برای بعضی تماشاگران می‌تواند مانع تداوم عاطفی میان دو فیلم شود. با وجود این، فیلم از ظرفیت این ایده به‌طور کامل استفاده نمی‌کند.

شخصیت‌های امروزی بیشتر به ابزار پیشبرد آشوب و واکنش‌های کمیک بدل می‌شوند تا افرادی با مسیر دراماتیک مستقل. در نتیجه، بازی با شباهت و تفاوت نسل‌ها گاه در حد طرحی جذاب باقی می‌ماند و به لایه‌ای عمیق‌تر در روایت تبدیل نمی‌شود. روایتِ پرحادثه، ریتمِ ناپایدار فیلم از نظر روایی پر از رفت‌وآمد، تعقیب، اشتباه و تغییر مسیر است.

سفر در زمان به داستان اجازه می‌دهد بارها صحنه و ترکیب شخصیت‌ها را دگرگون کند؛ اما فراوانی رخدادها الزاماً به معنای انسجام نیست. بخش‌هایی از فیلم با شتاب و هیاهو پیش می‌روند و سپس ناگهان در موقعیت‌هایی می‌مانند که بیش از حد کش داده شده‌اند. چنین نوسانی باعث می‌شود تماشاگر گاهی به‌جای دنبال‌کردن منطق ماجرا، صرفاً منتظر حرکت بعدی بماند.

عنوان «راهروهای زمان» وعدهٔ سازوکاری خیال‌انگیز و حتی رازآمیز می‌دهد، اما فیلم عمدتاً از آن به‌عنوان وسیله‌ای برای تولید دردسر استفاده می‌کند، نه موضوعی برای تأمل یا کشف. جابه‌جایی زمانی، موتور کمدی است؛ ولی قواعد آن به اندازه‌ای روشن و باثبات پرداخت نمی‌شوند که تعلیقی جدی پدید آورند.

« در سوی دیگر، جابه‌جایی بازیگران در برخی نقش‌ها نیز بر فضای آشنای فیلم اثر می‌گذارد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

این انتخاب با لحن سبک اثر سازگار است، اما در لحظاتی که قصه باید به سوی هدفی مشخص حرکت کند، پراکندگی روایت برجسته می‌شود. سبک بصری و جهانِ مادی فیلم لحن فیلم بر اغراق استوار است: حرکت‌های تند، واکنش‌های بزرگ و صحنه‌آرایی‌هایی که بیش از واقع‌نمایی، بر خوانایی کمیک تکیه دارند. این شیوه برای کمدیِ جسمانی مناسب است و کمک می‌کند تفاوت میان فضای قرون‌وسطایی و زندگی مدرن به‌سرعت دیده شود.

لباس‌ها و چهره‌پردازی نیز در تعریف شخصیت‌ها نقش دارند؛ ظاهر گودفروآ و ژاکویی از همان ابتدا آنان را همچون بیگانگانی در زمان حاضر معرفی می‌کند. اما همین تأکید بر جلوهٔ بیرونی، گاه به شلوغی و بی‌قراری بصری می‌انجامد. تدوین پرتحرک و بازی‌های پرصدا می‌توانند به هیجان صحنه بیفزایند، ولی وقتی تقریباً هر موقعیت با حداکثر شدت اجرا می‌شود، تفاوت میان اوج و فرود کم‌رنگ می‌گردد.

افزون بر آن، حضور آشکار تبلیغ برخی برندها، جهان داستانی را از یکپارچگی می‌اندازد و یادآور بیرونی‌بودنِ سازوکار تولید می‌شود؛ عاملی که از باورپذیری فضای فیلم می‌کاهد. دنباله‌ای سرگرم‌کننده، نه هم‌سنگِ پیش‌درآمد مهم‌ترین دشواری فیلم، مسئله‌ای آشنا در دنباله‌هاست: چگونه می‌توان تجربه‌ای را که در قسمت نخست بر تازگی بنا شده بود، دوباره خلق کرد؟

«بازدیدکنندگان ۲» پاسخ را در افزایش موقعیت‌ها و تداوم حضور چهره‌های محبوب می‌جوید، اما همیشه به پالایش یا دگرگونی فرمول نمی‌رسد. شوخی‌هایی که پیش‌تر از غریبیِ برخورد شخصیت‌ها با زمانهٔ جدید نیرو می‌گرفتند، این‌جا بیشتر به بازاجرای همان منطق بدل می‌شوند. بااین‌حال، فیلم از جذابیت اجرایی خالی نیست.

« این شیوه برای کمدیِ جسمانی مناسب است و کمک می‌کند تفاوت میان فضای قرون‌وسطایی و زندگی مدرن به‌سرعت دیده شود. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

تماشاگرانی که با لحن اغراق‌آمیز و کمدیِ بدنی قسمت نخست ارتباط گرفته‌اند، همچنان از حضور رنو و کلاویه و از آشوب ناشی از سفر در زمان بهره می‌برند. اثر در لحظه‌های موفقش سرگرم‌کننده و پرجنب‌وجوش است، اما در مقایسه با پیش‌درآمد، کمتر حس کشف و تازگی دارد و پیوندهای روایی‌اش نیز ناپایدارترند.

جمع‌بندی «The Visitors II: The Corridors of Time» دنباله‌ای است که وفاداری به شخصیت‌ها و سازوکار کمدیِ آشنای خود را بر نوآوری ترجیح می‌دهد. برخورد قرون‌وسطا با جهان مدرن هنوز منبعی مؤثر برای طنز است و بازی پرانرژی ژان رنو و کریستین کلاویه به فیلم جان می‌بخشد؛ اما تکرار شوخی‌ها، پراکندگی روایت، ریتم نامتوازن و تغییرهایی که از پیوستگی مجموعه می‌کاهند، مانع می‌شوند اثر به غافلگیری قسمت نخست دست یابد.

حاصل، کمدی‌ای شلوغ و گاه دلپذیر است که بیش از آن‌که افق تازه‌ای بگشاید، خاطرهٔ موفقیت پیشین را دوباره به حرکت درمی‌آورد.