نقد و بررسی
نقد نیروهای قدرتمند 2024 (High Forces) | 2024
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
میان هیجان و اغراق «نیروی برتر» تریلری حادثه‌ای است که از همان آغاز، تماشاگر را به موقعیتی بسته و پرتنش می‌برد: هواپیمایی عظیم در نخستین پرواز بین‌المللی خود ربوده شده و سرنشینانش در ارتفاعی دور از دسترسِ کمک گرفتارند. گائو هائوجون، کارشناس امنیتی، ناچار است با مهاجمان مقابله کند؛ اما تهدید برای او تنها مسئله‌ای حرفه‌ای نیست.
دخترش شیائوجون در کابین حضور دارد و مادر او، فو یوان، نیز در معرض خطر است. فیلم از این موقعیت آشنا، هم تریلری درباره گروگان‌گیری می‌سازد و هم بستری برای رویارویی دوباره یک خانواده ازهم‌گسیخته. این دو مسیر گاه به یکدیگر نیرو می‌دهند و گاه چنان در هم می‌پیچند که ریتم روایت آسیب می‌بیند.
تکیه بر جاذبه‌های شناخته‌شده فیلم از الگوی آشنای «قهرمان در برابر مهاجمان در فضایی محصور» بهره می‌گیرد؛ الگویی که ظرفیت بالایی برای تعلیق دارد، زیرا هر در، راهرو و محفظه می‌تواند محل رویارویی بعدی باشد. هواپیما در اینجا صرفاً پس‌زمینه‌ای بزرگ و چشمگیر نیست؛ محدودیت‌هایش موتور اصلی تعلیق‌اند.
« گائو هائوجون، کارشناس امنیتی، ناچار است با مهاجمان مقابله کند؛ اما تهدید برای او تنها مسئله‌ای حرفه‌ای نیست. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
مسافران نمی‌توانند به‌آسانی بگریزند، کمک بیرونی فوری نیست و تصمیمی اشتباه ممکن است خطر را برای صدها نفر افزایش دهد. این چارچوب به فیلم اجازه می‌دهد پیوسته مانع تازه‌ای پیش پای قهرمان بگذارد و مخاطب را به پرسش درباره قدم بعدی وادارد. با این حال، آشنایی الگو به همان اندازه که دست فیلم‌ساز را برای خلق هیجان باز می‌گذارد، خطر تکرار را هم در پی دارد.
برخی موقعیت‌ها بیش از آنکه از دل شخصیت‌ها یا منطق بحران برآیند، برای رساندن داستان به یک صحنه پرتحرک طراحی شده‌اند. فیلم در ساختن لحظه‌های پرمخاطره معمولاً از احتیاط دوری می‌کند؛ گاهی چنان‌که مرز میان تعلیق و بزرگ‌نمایی کم‌رنگ می‌شود. از همین رو، «نیروی برتر» بیش از آنکه به تازگی ایده‌هایش متکی باشد، به شتاب و شدت اجرای آن‌ها تکیه دارد.
اکشن؛ نقطه قوت و نقطه آسیب‌پذیر صحنه‌های اکشن یکی از مهم‌ترین دلایل تماشایی‌بودن فیلم‌اند. فضای محدود کابین و راهروها، امکان نبردهایی نزدیک و پرفشار را فراهم می‌کند و خطر دائمیِ گرفتارشدن مسافران به هر درگیری وزن می‌دهد. فیلم می‌کوشد با تغییر مداوم موقعیت و بالا بردن میزان تهدید، انرژی خود را حفظ کند؛ به همین دلیل برای تماشاگرانی که از تریلرهای پرحادثه لذت می‌برند، لحظه‌های سرگرم‌کننده کم ندارد.
« از همین رو، «نیروی برتر» بیش از آنکه به تازگی ایده‌هایش متکی باشد، به شتاب و شدت اجرای آن‌ها تکیه دارد. »
شخصیت‌ها و اجرا
مشکل، نه در کمبود حرکت، بلکه در چگونگی نمایش آن است. تدوین سریع و کات‌های پرتعداد گاه تصویر را از وضوح می‌اندازند و دنبال‌کردن جای شخصیت‌ها و مسیر درگیری را دشوار می‌کنند. در چنین فضایی، جغرافیای صحنه اهمیت اساسی دارد: بیننده باید بداند چه کسی کجا ایستاده، چه چیزی مانع حرکت اوست و خطر از کدام سو نزدیک می‌شود.
هرگاه فیلم این اطلاعات را قربانی شتاب کند، هیجانش به آشفتگی بدل می‌شود. در نتیجه، بعضی صحنه‌ها به‌جای آنکه تنش را دقیق‌تر بسازند، با تدوین تند و حرکت دوربین از تمرکز آن می‌کاهند. اندی لاو و مرکز ثقل فیلم حضور اندی لاو به گائو هائوجون اعتبار و انسجامی می‌بخشد که فیلمنامه همیشه قادر به تأمین آن نیست.
او نقش را با وقار و جدیتی بازی می‌کند که با فضای بحرانی داستان سازگار است؛ حتی در لحظه‌هایی که کنش‌ها به اغراق نزدیک می‌شوند، بازی او می‌کوشد قهرمان را از حد یک ماشینِ بی‌وقفه برای خنثی‌کردن خطر فراتر ببرد. این حضور محکم، محور عاطفی فیلم را نیز نگه می‌دارد و اجازه نمی‌دهد روایت کاملاً به رشته‌ای از زد و خوردها تقلیل پیدا کند.
« مشکل، نه در کمبود حرکت، بلکه در چگونگی نمایش آن است. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
نقش‌آفرینی‌های دیگر نیز در شکل‌دادن به تقابل‌ها مؤثرند، اما شخصیت‌پردازی همه آن‌ها به یک اندازه بسط نمی‌یابد. مایک، رهبر مهاجمان، برای ایجاد تهدید و پیش‌راندن درگیری‌ها به کار گرفته می‌شود؛ با این حال، فیلم همیشه برای او یا دیگر چهره‌های اصلی عمقی فراتر از کارکرد داستانی فراهم نمی‌کند.
این کمبود به‌ویژه هنگامی آشکار می‌شود که روایت می‌خواهد هم‌زمان میان هیجان بیرونی و زخم‌های شخصی شخصیت‌ها تعادل برقرار کند. خانواده‌ای در دل بحران رابطه گائو با دختر و همسر سابقش، وجه عاطفی اصلی داستان است. بحران هواپیما برای او فقط آزمونی حرفه‌ای نیست؛ فرصتی است برای مواجهه با فاصله‌ای که میان اعضای خانواده شکل گرفته است.
حضور شیائوجون، با تجربه‌ای متفاوت از محیط پیرامونش، امکان ایجاد زاویه دیدی تازه را فراهم می‌کند و فیلم گاه از این تفاوت برای افزودن تعلیق بهره می‌برد. بازگشت خانواده به یک موقعیت مشترک نیز سبب می‌شود کنش‌های قهرمان معنایی شخصی‌تر پیدا کنند. اما ملودرام خانوادگی گاهی بیش از حد کش می‌آید و بر ضرباهنگ تریلر سنگینی می‌کند.
« نقش‌آفرینی‌های دیگر نیز در شکل‌دادن به تقابل‌ها مؤثرند، اما شخصیت‌پردازی همه آن‌ها به یک اندازه بسط نمی‌یابد. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
فیلم به‌جای آنکه همیشه احساس را از دل رفتار و تصمیم شخصیت‌ها بیرون بکشد، در برخی لحظه‌ها بر پیام عاطفی تأکید مستقیم می‌کند. این تأکید، به‌ویژه وقتی در کنار خطرهای فزاینده قرار می‌گیرد، ممکن است مصنوعی به نظر برسد. در نتیجه، پیوند عاطفیِ مرکزی فیلم هم‌زمان منبعی برای درگیری تماشاگر و یکی از عوامل کندشدن روایت است.
منطق روایی و واقع‌نمایی «نیروی برتر» از تریلری که بر تهدیدهای بزرگ و تصمیم‌های فوری بنا شده، انتظار واقع‌گرایی کامل ندارد؛ اما حتی یک فیلم اغراق‌آمیز نیز به قواعد درونیِ روشن نیازمند است. مشکل زمانی پدیدار می‌شود که خطرها، واکنش‌ها یا توانایی شخصیت‌ها با سرعتی تغییر کنند که فرصت باورکردنشان فراهم نشود.
برخی گره‌های داستانی بیش از آنکه حاصل زنجیره‌ای منسجم از علت و معلول باشند، مانند راه‌هایی برای رساندن روایت به مرحله بعد عمل می‌کنند. جلوه‌های تصویری نیز در بعضی لحظه‌ها نمی‌توانند شکاف میان مقیاس عظیم حادثه و باورپذیری تصویر را پر کنند. هنگامی که فیلم بر نمایشی‌بودن موقعیت تأکید می‌کند، ضعف‌های بصری یا سستی منطق روایی بیشتر به چشم می‌آیند.
« این تأکید، به‌ویژه وقتی در کنار خطرهای فزاینده قرار می‌گیرد، ممکن است مصنوعی به نظر برسد. »
جمع‌بندی
از سوی دیگر، فیلم به‌ندرت از اغراق خود فاصله می‌گیرد یا برای پیامدهای آن مکثی جدی می‌سازد. نتیجه اثری است که بهتر است با انتظارِ یک سرگرمی حادثه‌ای تماشا شود، نه روایتی دقیق و واقع‌گرایانه درباره بحران هوانوردی. جمع‌بندی «نیروی برتر» فیلمی پرکشش و پرحادثه است که جذابیت اصلی‌اش را از موقعیت بسته، صحنه‌های اکشن و حضور اندی لاو می‌گیرد.
فیلم در ساختن لحظه‌های پرخطر موفق است و برای مخاطبی که به تریلرهای حادثه‌ایِ پرهیاهو علاقه دارد، سرگرمی فراهم می‌کند. در مقابل، داستانش از کلیشه‌های آشنا فاصله چندانی نمی‌گیرد، منطق بعضی رخدادها سست می‌شود و تدوین آشفته گاه از وضوح و اثرگذاری کنش‌ها می‌کاهد. ملودرام خانوادگی نیز، با وجود اهمیتی که به بحران شخصی قهرمان می‌دهد، همیشه به اندازه کافی فشرده نیست.
بهترین راه مواجهه با فیلم، پذیرفتن قواعد اغراق‌آمیز آن است، بی‌آنکه از آن انتظار روایتی بی‌نقص یا باورپذیر داشت. «نیروی برتر» اثری متوازن نیست: در بخش‌هایی پرانرژی و سرگرم‌کننده است و در بخش‌هایی دیگر، شتاب‌زده و بیش از اندازه نمایشی. اما همین ترکیب، برای تماشاگرانی که هیجان مستقیم را بر ظرافت روایی ترجیح می‌دهند، می‌تواند تجربه‌ای قابل‌قبول بسازد.
« از سوی دیگر، فیلم به‌ندرت از اغراق خود فاصله می‌گیرد یا برای پیامدهای آن مکثی جدی می‌سازد. »
ثبت دیدگاه