نقد و بررسی
نقد Maximum Risk | 1996
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
مقدمه: آشنایی در آینهٔ مرگ «Maximum Risk» از یک تصویر ساده اما پرکشش آغاز می‌شود: مردی در خیابان‌های نیس کشته می‌شود و کارآگاه آلن مورو با چهرهٔ مرده‌ای روبه‌رو می‌شود که گویی انعکاس خودش است. این کشف، فیلم را از یک تریلر جنایی معمولی به داستانی دربارهٔ هویت، خانواده و زندگی‌ای که می‌توانست شکل دیگری داشته باشد پیوند می‌زند.
آلن درمی‌یابد که برادری دوقلو داشته؛ برادری که مسیر زندگی‌اش به جهان زیرزمینی نیویورک ختم شده است. فیلم در همین نقطه، وعدهٔ آمیزه‌ای از راز، تعقیب‌وگریز و کشمکش عاطفی را می‌دهد؛ وعده‌ای که در بخش‌هایی از اثر به‌خوبی محقق می‌شود، هرچند فیلمنامه همیشه توان حفظ جذابیت آغازین را ندارد.
هویت دوگانه و ظرفیت دراماتیک داستان هستهٔ داستان، شباهت ظاهری آلن و میخائیل است؛ شباهتی که از همان ابتدا ابزار تعلیق می‌شود. دیگران آلن را با برادرش اشتباه می‌گیرند و او ناچار می‌شود در جهانی قدم بگذارد که قواعدش را نمی‌شناسد. این جابه‌جایی، امکان خوبی برای بررسی تفاوت میان ظاهر و منش فراهم می‌کند: دو مرد با یک چهره، اما با پیشینه‌ها و انتخاب‌هایی متفاوت.
« آلن درمی‌یابد که برادری دوقلو داشته؛ برادری که مسیر زندگی‌اش به جهان زیرزمینی نیویورک ختم شده است. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
با این حال، فیلم بیش از آنکه این پرسش را به‌طور عمیق بکاود، از آن برای پیشبرد ماجرا استفاده می‌کند. راز خانوادگی و پیوند دوقلوها وزن عاطفی دارند، اما گاهی زیر فشار توطئه، خشونت و تعقیب‌ها کم‌رنگ می‌شوند. مضمون هویت در فیلم حاضر است، ولی به ندرت فرصت می‌یابد از سطح ایده‌ای جذاب فراتر برود.
نتیجه، داستانی است که در بهترین لحظات میان هیجان و احساس تعادل برقرار می‌کند و در لحظات ضعیف‌تر به الگوهای آشنای تریلرهای اکشن دههٔ نود بازمی‌گردد. بازی ژان-کلود ون‌دم و شخصیت آلن ژان-کلود ون‌دم در نقش آلن مورو بیش از آنکه صرفاً قهرمانی برای نمایش توانایی‌های جسمانی باشد، مردی را تصویر می‌کند که با سوگی ناگهانی و حقیقتی غریب روبه‌رو شده است.
او در بعضی صحنه‌ها خویشتن‌دار و متفکر ظاهر می‌شود و همین آرامش نسبی، با فوران خشونت در لحظات خطر تضاد پیدا می‌کند. این تضاد به نقش جلوه‌ای انسانی‌تر می‌دهد و از یکنواختی قهرمان اکشن می‌کاهد. بازی در دو نقش، امکان مقایسهٔ آلن و میخائیل را نیز فراهم می‌کند؛ هرچند تفاوت میان آن دو بیشتر بر موقعیت و رفتارهای پیرامونی استوار است تا دگرگونی پیچیدهٔ بازیگری.
« با این حال، فیلم بیش از آنکه این پرسش را به‌طور عمیق بکاود، از آن برای پیشبرد ماجرا استفاده می‌کند. »
شخصیت‌ها و اجرا
ون‌دم در این فیلم کاری فراتر از حضور فیزیکی صرف انجام می‌دهد: در واکنش‌های خاموش و مکث‌هایش می‌توان سردرگمی مردی را دید که ناگهان با گذشته‌ای ناآشنا مواجه شده است. در مقابل، شخصیت‌پردازی او در بخش‌هایی به اندازهٔ کافی بسط نمی‌یابد تا کشمکش درونی‌اش به محور اصلی روایت بدل شود. الکس و بُعد عاطفی روایت الکس، با بازی ناتاشا هنستریج، پیوندی میان آلن و زندگی برادر کشته‌شده‌اش ایجاد می‌کند.
حضور او به داستان امکان می‌دهد از مسیر صرفاً پلیسی فاصله بگیرد و رابطه‌ای انسانی‌تر را به آن بیفزاید. آلن در کنار او نه‌فقط با خطرهای بیرونی، بلکه با یاد و میراث مردی روبه‌روست که هرگز فرصت شناختنش را نداشته است. همین وضعیت، رابطهٔ میان آن دو را از یک همراهی معمول در فیلم‌های تعقیب‌وگریز اندکی پیچیده‌تر می‌کند.
با این همه، رابطهٔ عاطفی فرصت چندانی برای شکل‌گیری تدریجی ندارد. گاهی احساس می‌شود فیلم می‌خواهد پیوندی پررنگ بسازد، اما برای پرورش آن مکث نمی‌کند؛ حادثه‌ای تازه از راه می‌رسد و شخصیت‌ها را دوباره به گریز و مقابله می‌کشاند. بنابراین، بعد عاشقانه برای روایت جذابیت می‌آورد، ولی همیشه به عمق مورد انتظار نمی‌رسد.
« الکس و بُعد عاطفی روایت الکس، با بازی ناتاشا هنستریج، پیوندی میان آلن و زندگی برادر کشته‌شده‌اش ایجاد می‌کند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
فضای نیویورک و نگاه رینگو لام یکی از امتیازهای فیلم، تقابل تصویری میان جنوب روشن فرانسه و نیویورک تیره و پرتنش است. آغاز در نیس، با فضایی نسبتاً باز و آفتابی، جهانی را معرفی می‌کند که آلن در آن جایگاه و هویت مشخصی دارد. انتقال به نیویورک، رنگ و حال فیلم را دگرگون می‌کند: شهر به محیطی تهدیدآمیز بدل می‌شود که در آن هر چهره می‌تواند دشمن باشد و هر نشانی، سرنخی برای خطر تازه.
رینگو لام، در نخستین تجربهٔ آمریکایی‌اش، به فیلم حال‌وهوایی خشن و گاه نزدیک به تریلرهای نوآر می‌دهد. تعقیب‌ها و مکان‌های بسته، حس ناامنی را تقویت می‌کنند و شهر را از پس‌زمینه‌ای خنثی به بخشی از فشار روانی داستان تبدیل می‌سازند. با وجود این، سبک بصری فیلم همیشه یکدست نیست. گاهی تنش و تیرگی جای خود را به صحنه‌هایی می‌دهد که بیشتر برای پیشبرد فرمول اکشن طراحی شده‌اند تا گسترش فضای جنایی اثر.
اکشن و تعقیب‌وگریزها فیلم از نظر اکشن به حضور ون‌دم تکیه دارد، اما میزان و کیفیت صحنه‌هایش برای همهٔ مخاطبان یکسان اثرگذار نخواهد بود. تعقیب‌وگریزها، برخوردهای فیزیکی و درگیری‌ها ریتمی متغیر دارند: بعضی لحظات انرژی لازم را به داستان تزریق می‌کنند، اما برخی دیگر چندان تازه یا غافلگیرکننده نیستند.
« آغاز در نیس، با فضایی نسبتاً باز و آفتابی، جهانی را معرفی می‌کند که آلن در آن جایگاه و هویت مشخصی دارد. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
فیلم در اینجا بیشتر بر آشنایی تماشاگر با قواعد ژانر تکیه می‌کند تا بر طراحی صحنه‌هایی که واقعاً مرزهای آن را جابه‌جا کنند. نکتهٔ قابل توجه آن است که اکشن تنها عنصر فیلم نیست. راز مربوط به برادر دوقلو، شبکهٔ تبهکاران روس و حضور مأموران فاسد، برای مدتی تعلیقی روایی می‌سازند که می‌تواند مخاطب را به دنبال پاسخ‌ها بکشاند.
بااین‌حال، توازن میان این خطوط همیشه دقیق نیست؛ گاهی داستان برای رسیدن به صحنهٔ بعدیِ درگیری شتاب می‌گیرد و گاهی نیز در بخش‌هایی از مسیر، از حرکت بازمی‌ماند. همین نوسان، دلیل اصلی آن است که فیلم ممکن است برای برخی پرهیجان و برای برخی دیگر کند یا کم‌رمق جلوه کند. فیلمنامه و ریتم فیلمنامهٔ «Maximum Risk» از طرحی برخوردار است که ظرفیت یک تریلر پرکشش را دارد، اما اجرای آن گاه به کلیشه‌های آشنا تکیه می‌کند.
راز خانوادگی، مجرمان سازمان‌یافته، مأموران فاسد و هم‌پیمانی ناگزیر قهرمان با زنی که به گذشتهٔ برادرش پیوند دارد، همگی عناصر مؤثری‌اند؛ مسئله آن است که فیلم همیشه پیوندی ارگانیک میانشان برقرار نمی‌کند. بعضی افشاگری‌ها و تغییر مسیرها بیشتر نقش سازوکارهای پیش‌برنده دارند تا نتیجهٔ طبیعی تحول شخصیت‌ها.
« نکتهٔ قابل توجه آن است که اکشن تنها عنصر فیلم نیست. »
جمع‌بندی
ریتم اثر نیز یکدست نیست. شروع، با برخورد آلن با حقیقتی تکان‌دهنده، کنجکاوی‌برانگیز است و ورود او به نیویورک دامنهٔ خطر را گسترش می‌دهد. اما در میانهٔ روایت، برخی بخش‌ها کش می‌آیند و تنش کاهش می‌یابد. در مقابل، لحظات اکشن ناگهان سرعت را بالا می‌برند، بی‌آنکه همیشه زمینه‌چینی کافی برای اثرگذاری بیشتر داشته باشند.
این رفت‌وآمد میان مکث و شتاب، فیلم را از انسجام کامل دور می‌کند. جمع‌بندی «Maximum Risk» تریلری جنایی و اکشن است که بهترین دارایی‌اش ایدهٔ دوقلوهایی با دو زندگی متفاوت و فضای تیرهٔ تعقیب در نیویورک است. ون‌دم حضوری کاریزماتیک دارد و در نقش آلن، نشانه‌هایی از بازیگری آرام‌تر و عاطفی‌تر از انتظار نشان می‌دهد؛ پیوند میان راز خانوادگی، رابطهٔ عاطفی و ماجرای جنایی نیز به فیلم تنوع می‌بخشد.
در سوی دیگر، فیلمنامه گاهی به کلیشه‌ها بسنده می‌کند، ریتم در بخش‌هایی افت می‌کند و اکشن‌ها همیشه به‌یادماندنی نیستند. با این همه، فیلم برای مخاطبی که از تریلرهای دههٔ نود، تعقیب‌وگریز شهری و قهرمانی درگیر با هویتی دوگانه لذت می‌برد، اثری تماشایی و خوش‌ساخت در حد انتظار ژانر است؛ نه تجربه‌ای بی‌نقص، بلکه فیلمی که میان راز و ضرباهنگ اکشن، لحظاتی جذاب می‌آفریند.
« شروع، با برخورد آلن با حقیقتی تکان‌دهنده، کنجکاوی‌برانگیز است و ورود او به نیویورک دامنهٔ خطر را گسترش می‌دهد. »
ثبت دیدگاه