وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

بازگشت مأمور به میدان و بازگشت قهرمان به تصویر «The Greatest of All Time» فیلمی تامیلی به کارگردانی ونکات پرابو است که در قالب تریلری جاسوسی و اکشن، داستان گاندی را دنبال می‌کند: مأموری کارکشته و بازنشسته که با درخواست همکاران پیشین خود دوباره وارد میدان می‌شود. مأموریت تازه، او را به گذشته‌ای پیوند می‌زند که ظاهراً پشت سر گذاشته است؛ اما فیلم از همان آغاز روشن می‌کند که این گذشته صرفاً پرونده‌ای بسته‌شده نیست، بلکه نیرویی فعال در زندگی شخصی و حرفه‌ای اوست.

این نقطه عزیمت، امکان ترکیب تعلیق، درام خانوادگی و نمایش قهرمانانه را فراهم می‌آورد، هرچند فیلم همیشه در حفظ تعادل میان این عناصر کامیاب نمی‌شود. مدت‌زمان بلند اثر نیز از ابتدا نوید تجربه‌ای گسترده و پرحادثه می‌دهد؛ تجربه‌ای که گاه تماشاگر را با خود می‌برد و گاه زیر بار انباشت موقعیت‌ها از حرکت بازمی‌ماند.

بازیگری که دو چهره می‌سازد نقطه اتکای اصلی فیلم، بازی ویجای است؛ بازیگری که در دو نقش متفاوت ظاهر می‌شود و باید فاصله میان سن، منش و کیفیت عاطفی آن‌ها را برای مخاطب باورپذیر کند. او در نقش گاندی، ترکیبی از اعتمادبه‌نفس مأمور باتجربه و فرسودگی مردی را ارائه می‌دهد که سال‌ها با پیامدهای انتخاب‌هایش زندگی کرده است.

روایت و ریتم؛ جریان داستان

در سوی دیگر، نقش دوم به او امکان می‌دهد حضوری پرتحرک‌تر و بازیگوشانه‌تر داشته باشد. تفاوت این دو شخصیت تنها به ظاهر یا سن محدود نمی‌ماند؛ مکث‌ها، نحوه حرکت و واکنش‌های ویجای نیز برای ساختن دو هویت جداگانه به کار گرفته می‌شوند. این دوگانگی به فیلم نیروی نمایشی می‌بخشد و حتی در جاهایی که فیلمنامه به اندازه کافی در شخصیت‌پردازی دقیق نیست، بازیگر خلأها را تا حدی پر می‌کند.

ویجای در لحظه‌های جدی، تکیه‌گاه عاطفی روایت است و در صحنه‌های سبک‌تر، ظرفیت خود را برای طنز و اغراق به نمایش می‌گذارد. همین گستره، از عوامل اصلی سرگرم‌کنندگی فیلم است؛ اما حضور پررنگ ستاره گاهی چنان بر روایت سایه می‌اندازد که دیگر شخصیت‌ها فرصت کافی برای شکل‌گیری مستقل پیدا نمی‌کنند.

ژانر جاسوسی در خدمت سینمای توده‌پسند فیلم با نشانه‌های آشنای داستان جاسوسی آغاز می‌شود: مأموریتی محرمانه، سابقه‌ای مبهم و قهرمانی که مهارت‌هایش می‌تواند در لحظه‌ای حساس تعیین‌کننده باشد. با این‌حال، «The Greatest of All Time» خود را به قواعد تریلر واقع‌گرا محدود نمی‌کند. ونکات پرابو از همان ابتدا به سینمای پرزرق‌وبرق و پراغراق وفادار می‌ماند؛ سینمایی که در آن تهدیدهای بزرگ، درگیری‌های نمایشی و لحظه‌های قهرمانانه، بخشی از لذت تماشا هستند.

« در سوی دیگر، نقش دوم به او امکان می‌دهد حضوری پرتحرک‌تر و بازیگوشانه‌تر داشته باشد. »

شخصیت‌ها و اجرا

در نتیجه، فیلم بیش از آن‌که بخواهد تصویری دقیق از عملیات امنیتی ارائه کند، می‌کوشد تماشاگر را در گردابی از حادثه و هیجان قرار دهد. این انتخاب گاه به سود فیلم تمام می‌شود. انرژی صحنه‌های اکشن، جابه‌جایی میان موقعیت‌های مختلف و آمادگی اثر برای پذیرفتن اغراق، فضای پرجنب‌وجوشی می‌سازند.

در عین حال، هرجا که داستان می‌خواهد از هیجان فاصله بگیرد و پیامدهای عاطفی گذشته را بررسی کند، ریتم و لحن یکدست باقی نمی‌ماند. فیلم میان تریلر جاسوسی، درام خانوادگی، کمدی و نمایش ستاره‌محور رفت‌وآمد می‌کند؛ رفت‌وآمدی که برای دوستداران این آمیزه می‌تواند جذاب باشد، اما برای تماشاگر خواهان انسجام روایی، گاه آشفته به نظر می‌رسد.

اکشن، رقص و لحظه‌های تماشایی سکانس‌های اکشن از عناصر موفق فیلم‌اند، به‌ویژه زمانی که طراحی حرکت، تدوین و موسیقی در خدمت ساختن یک لحظه پرتنش قرار می‌گیرند. فیلم در این صحنه‌ها به‌جای آن‌که صرفاً بر شدت برخوردها تکیه کند، می‌کوشد برای هر درگیری کیفیتی نمایشی و سرگرم‌کننده بیافریند.

فضا و فرم؛ لحن بصری

رقص‌ها نیز ادامه همین رویکردند: قطعاتی که بیش از آن‌که وقفه‌ای واقع‌گرا در دل روایت باشند، بخشی از قرارداد سینمای عامه‌پسند فیلم‌اند و قرار است شور و نشاط تماشا را افزایش دهند. طنز و ارجاع‌های سینمایی نیز به این فضای خودآگاه کمک می‌کنند. فیلم گاهی به گذشته سینمایی ویجای و سنت‌های آشنای آثار تامیلی چشمک می‌زند؛ لحظه‌هایی که برای مخاطب آشنا با این جهان، لذت مضاعفی دارند.

این ارجاع‌ها هنگامی مؤثرند که از دل موقعیت بیرون می‌آیند و به بخشی از بازی فیلم با ستاره‌بودن ویجای بدل می‌شوند. اما در برخی موارد، میل به افزودن لحظه‌ای برای تشویق یا خنده، جریان قصه را قطع می‌کند و فیلم را از تنش اصلی دور می‌سازد. در نتیجه، سرگرمی و روایت همیشه هم‌جهت نیستند. فیلمنامه‌ای پرحادثه، اما کم‌حوصله فیلمنامه جاه‌طلب است و می‌خواهد چندین خط عاطفی و روایی را هم‌زمان پیش ببرد.

گذشته گاندی، روابط خانوادگی او، مسئولیت حرفه‌ای و پیامدهای مأموریت‌های پیشین، همگی در شکل‌گیری بحران نقش دارند. مسئله آن است که فیلم گاهی برای پیوند دادن این عناصر به یکدیگر شتاب می‌کند. بعضی اطلاعات و احساسات پیش از آن‌که مجال اثرگذاری پیدا کنند، جای خود را به رویداد بعدی می‌دهند؛ از این رو، تعدادی از تحولات بیشتر به ابزار پیشبرد قصه شباهت دارند تا نتیجه طبیعی انتخاب‌های شخصیت‌ها.

« طنز و ارجاع‌های سینمایی نیز به این فضای خودآگاه کمک می‌کنند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

این شتاب به‌ویژه در بخش‌هایی که باید بار عاطفی بیشتری داشته باشند، محسوس است. فیلم ظرفیت پرداختن به پشیمانی، فقدان و فاصله‌ای را دارد که سال‌ها میان اعضای یک خانواده یا گروه کاری شکل گرفته است؛ بااین‌حال، بارها ترجیح می‌دهد به‌سرعت به موقعیت اکشن بعدی برسد. برخی شخصیت‌های مکمل نیز بیش از آن‌که زندگی و خواست مستقل داشته باشند، برای همراهی با قهرمان یا پیش‌بردن نقشه داستان حضور پیدا می‌کنند.

این کاستی، از عمق درام می‌کاهد و باعث می‌شود بعضی لحظه‌های احساسی آن‌قدر که باید در ذهن نمانند. طولانی‌بودن و ناهمواری‌های فنی مدت‌زمان سه‌ساعته فیلم، هم امکان گسترش جهان داستان را فراهم می‌کند و هم بزرگ‌ترین مانع آن است. اثر در چند بخش ریتم خوبی دارد، اما میان این اوج‌ها صحنه‌هایی دیده می‌شود که کارکردشان در پیشبرد قصه روشن نیست یا بیش از اندازه طول می‌کشند.

بعضی تماشاگران ممکن است همین فراز و فرود را بخشی از لذت سینمای پرزرق‌وبرق فیلم بدانند؛ بااین‌حال، در مجموع، فشرده‌تر شدن روایت می‌توانست قدرت صحنه‌های مهم را افزایش دهد و از فرسودگی نیمه‌های میانی جلوگیری کند. جلوه‌های ویژه نیز از نقاط آسیب‌پذیر فیلم‌اند. در صحنه‌هایی که تصویر باید خطری واقعی و ملموس بسازد، کیفیت نابرابر جلوه‌ها توجه را از خود رویداد منحرف می‌کند.

« این شتاب به‌ویژه در بخش‌هایی که باید بار عاطفی بیشتری داشته باشند، محسوس است. »

جمع‌بندی

این مسئله به‌خصوص زمانی مشکل‌ساز می‌شود که فیلم از تماشاگر می‌خواهد با جدیت، بزرگی خطر یا شدت یک رویارویی را بپذیرد. جلوه‌های دیجیتال نه‌تنها همیشه یکپارچه با تصویربرداری و بازی‌ها ترکیب نمی‌شوند، بلکه گاه ظاهری مصنوعی به لحظه‌هایی می‌دهند که قرار بوده باشکوه یا پرتنش باشند. این ضعف فنی در کنار شتاب روایی، مانع آن می‌شود که فیلم تمام ظرفیت نمایشی خود را محقق کند.

جمع‌بندی «The Greatest of All Time» اثری ناهموار، اما در بخش‌هایی بسیار سرگرم‌کننده است؛ فیلمی که مهم‌ترین دارایی‌اش انرژی ویجای، جسارتش در ترکیب ژانرها و چند صحنه اکشن و موسیقایی خوش‌ساخت است. برای تماشاگرانی که از سینمای ستاره‌محور و اغراق‌آمیز لذت می‌برند، ارجاع‌ها، طنز و لحظه‌های پرشور فیلم می‌توانند تجربه‌ای مفرح بسازند.

در مقابل، مخاطبی که انسجام داستانی، شخصیت‌پردازی دقیق و جلوه‌های بصری یکدست را در اولویت می‌گذارد، احتمالاً با کش‌آمدن روایت و برخی تصمیم‌های شتاب‌زده کنار نخواهد آمد. فیلم در لحظه‌های موفق خود تماشاگر را به شور و خنده دعوت می‌کند، اما میان این لحظه‌ها همیشه پلی محکم نمی‌سازد. حاصل، سرگرمی‌ای پرنوسان است: نه پیروزی بی‌چون‌وچرای سینمایی، نه شکستی تمام‌عیار، بلکه اثری که جذابیتش بیش از هر چیز به توانایی تماشاگر برای پذیرفتن آشفتگی‌هایش وابسته است.

« این ضعف فنی در کنار شتاب روایی، مانع آن می‌شود که فیلم تمام ظرفیت نمایشی خود را محقق کند. »