نقد و بررسی
نقد Lookism | 2022
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
آغاز نقد: میان دو بدن، یک مسئله «Lookism» با ایده‌ای روشن و بی‌درنگ درگیرکننده آغاز می‌شود: دانش‌آموزی که به‌سبب ظاهرش تحقیر و طرد شده، ناگهان درمی‌یابد می‌تواند میان دو بدن با ویژگی‌های کاملاً متفاوت جابه‌جا شود. این امکان تازه، برای او نه صرفاً فرصتی خیال‌انگیز، بلکه آزمایشی اجتماعی است؛ زیرا همان آدم، بسته به بدنی که در آن حضور دارد، با واکنش‌هایی یکسره متفاوت روبه‌رو می‌شود.
سریال از همین تضاد، نیروی اصلی خود را می‌گیرد و پرسشی آشنا اما همچنان مهم را پیش می‌کشد: مردم تا چه اندازه با خودِ انسان مواجه می‌شوند و تا چه اندازه با تصویری که از ظاهرش ساخته‌اند؟ با این حال، «Lookism» به طرح اولیه‌اش محدود نمی‌ماند. داستان، مدرسه و مناسبات آن را به میدان رقابت، دوستی، خشونت و تلاش برای پذیرفته‌شدن بدل می‌کند.
نتیجه، اثری است که میان درام نوجوانانه، کمدی، اکشن و لحظه‌های احساسی در رفت‌وآمد است؛ ترکیبی که گاهی جذاب و گاهی ناهماهنگ از کار درمی‌آید. ظاهر؛ امتیاز اجتماعی و تناقض داستان عنوان سریال به پیش‌داوری بر پایهٔ ظاهر اشاره دارد و روایت نیز بارها نشان می‌دهد که زیبایی چگونه می‌تواند درهای اجتماعی را بگشاید.
شخصیت اصلی در بدن تازه‌اش با توجه، احترام و فرصت‌هایی روبه‌رو می‌شود که پیش‌تر از او دریغ شده بود؛ در حالی که بدن اصلی‌اش همچنان حامل تجربهٔ تحقیر و بی‌اعتنایی است. این تقابل، بی‌آنکه نیاز به توضیحی پیچیده داشته باشد، بی‌عدالتی را عینی و روزمره می‌کند. اما همین سازوکار، مهم‌ترین تناقض اثر را نیز می‌سازد.
« با این حال، «Lookism» به طرح اولیه‌اش محدود نمی‌ماند. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
قهرمان برای آن‌که پذیرفته شود، ناخواسته به بدنی دسترسی پیدا می‌کند که مطابق معیارهای رایج جذابیت است. بنابراین سریال در نقد جامعه‌ای که زیبایی را امتیاز می‌داند، از همان زیبایی به‌عنوان راهی برای محبوبیت و پیشرفت استفاده می‌کند. این دوگانگی می‌تواند موضوعی ثمربخش باشد، اگر روایت آن را با دقت بیشتری واکاوی کند؛ اما در بخش‌هایی، تغییر ظاهر و تغییر رفتار اطرافیان چنان مستقیم و سریع پیش می‌رود که نقد اجتماعی به گزاره‌ای ساده تقلیل می‌یابد: زیباها آسان‌تر پذیرفته می‌شوند.
حرف درستی است، اما خودِ داستان گاهی بیش از آن‌که آن را بکاود، همان منطق را به خدمت پیشبرد سرگرمی درمی‌آورد. قهرمان و زندگی دوگانه جذابیت شخصیت اصلی در فاصلهٔ میان دو زندگی او شکل می‌گیرد. او با بدن تازه، امکان تجربهٔ معاشرت و دیده‌شدن را پیدا می‌کند؛ اما این موقعیت به‌تنهایی زخم‌های گذشته را از میان نمی‌برد.
بدن اصلی یادآورِ آن چیزی است که دیگران پیش‌تر از او می‌دیدند و هنوز حاضر نیستند فراموش کنند. از این رو، جابه‌جایی میان دو بدن می‌توانست زمینه‌ای برای بررسی عمیق‌ترِ هویت فراهم کند: آیا فرد در برخورد با دیگران عوض می‌شود، یا فقط واکنش دیگران به او تغییر می‌کند؟ سریال گاه به این پرسش نزدیک می‌شود، به‌ویژه وقتی تفاوت میان اعتمادبه‌نفس، امنیت و فرصت را در دو وضعیت نشان می‌دهد.
با این همه، شخصیت‌پردازی همیشه به اندازهٔ ایدهٔ مرکزی فرصت رشد پیدا نمی‌کند. بعضی روابط و دگرگونی‌های عاطفی چنان فشرده پیش می‌روند که نتیجه را می‌بینیم، اما مسیر رسیدن به آن را کمتر احساس می‌کنیم. همین شتاب، از تأثیر برخی لحظه‌ها می‌کاهد و مانع می‌شود که همهٔ شخصیت‌ها به حضوری مستقل و ماندگار بدل شوند.
« قهرمان برای آن‌که پذیرفته شود، ناخواسته به بدنی دسترسی پیدا می‌کند که مطابق معیارهای رایج جذابیت است. »
شخصیت‌ها و اجرا
خشونت و مبارزه؛ نیروی محرک روایت صحنه‌های مبارزه از عناصر پرانرژی «Lookism» هستند. درگیری‌ها معمولاً صرفاً برای نمایش حرکت طراحی نشده‌اند؛ آن‌ها بخشی از مناسبات قدرت در فضای مدرسه‌اند و تنش‌های میان شخصیت‌ها را آشکار می‌کنند. ضرباهنگ مناسب و اجرای دیداری پرتحرک، به این صحنه‌ها کشش می‌بخشد و اجازه می‌دهد داستان از گفت‌وگوهای توضیحی فاصله بگیرد.
هر مبارزه، دست‌کم در سطح سرگرمی، محرکی برای ادامهٔ تماشا فراهم می‌کند. بااین‌حال، غلبهٔ گاه‌به‌گاهِ این وجه اکشن بر درام اجتماعی، تمرکز اثر را تغییر می‌دهد. موضوع اصلی، یعنی قضاوت بر اساس ظاهر و پیامدهای آن، در میان کشمکش‌های بدنی و رقابت‌های گروهی گاهی به حاشیه می‌رود. مبارزه‌ها هیجان می‌آفرینند، اما همیشه به همان اندازه به فهم شخصیت‌ها یا پیچیده‌ترشدن مضمون کمک نمی‌کنند.
بهترین لحظه‌های سریال آن‌هایی هستند که خشونت را به تجربهٔ آسیب‌پذیری و دفاع از دیگری پیوند می‌زنند، نه آن‌هایی که صرفاً برای افزایش هیجان وارد روایت می‌شوند. لحن؛ میان شوخی و رنج یکی از ویژگی‌های مشخص مجموعه، حرکت پیوسته‌اش میان لحظه‌های جدی و کمدی است. این تغییر لحن می‌تواند به داستان سرزندگی ببخشد و از تلخی مداوم موضوعاتش بکاهد؛ به‌خصوص آن‌جا که شوخی از رفتار شخصیت‌ها یا موقعیت‌های روزمره برمی‌آید.
اما در برخی صحنه‌ها، گذار از تحقیر و اندوه به شوخی ناگهانی است. در چنین لحظه‌هایی، مخاطب فرصت نمی‌یابد تجربهٔ عاطفی را جذب کند، زیرا روایت خیلی زود توجه را به سوی موقعیتی سبک‌تر می‌برد. این ناهماهنگی لزوماً کلیت اثر را از میان نمی‌برد، اما بر عمق احساسی آن اثر می‌گذارد. داستان دربارهٔ طردشدن و قضاوت ناعادلانه حرف می‌زند؛ موضوعاتی که برای اثرگذاری به مکث، تداوم و پیامد نیاز دارند.
« خشونت و مبارزه؛ نیروی محرک روایت صحنه‌های مبارزه از عناصر پرانرژی «Lookism» هستند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
هر جا سریال برای این تجربه‌ها مجال کافی می‌گذارد، همدلی بیشتری برمی‌انگیزد. هر جا شتاب می‌کند، مضمون بیشتر شبیه موضوعی برای عبور از یک صحنه به صحنهٔ بعد می‌شود. انیمیشن، طراحی و موسیقی از نظر بصری، «Lookism» فراتر از انتظاری ظاهر می‌شود که شاید از ترکیب طنز نوجوانانه و اکشن مدرسه‌ای شکل بگیرد.
طراحی شخصیت‌ها متمایز است و تفاوت‌های ظاهری آن‌ها تنها به زیبایی یا زشتی خلاصه نمی‌شود؛ حالت بدن، چهره و حضورشان نیز به ساختن شخصیت کمک می‌کند. پویانمایی، به‌ویژه در بخش‌های پرتحرک، روان و چشم‌نواز است و جلوه‌های رایانه‌ای معمولاً چنان به چشم نمی‌آیند که مخاطب را از فضای روایت بیرون بکشند.
موسیقی نیز در ساختن حال‌وهوا سهم مهمی دارد. قطعه‌ها در لحظه‌های مناسب به انرژی صحنه‌ها می‌افزایند و بخش‌های مرتبط با اجرا و موسیقی درون داستان، پیوندی دلپذیر میان شخصیت‌ها و مضمون تلاش برای ابراز خود ایجاد می‌کنند. این جنبه‌ها، حتی در قسمت‌هایی که روایت از نظر پرداخت دچار شتاب است، به مجموعه هویتی شنیداری و دیداری می‌بخشند.
کیفیت اجرایی اثر همیشه جای خالیِ جزئیات روایی را پر نمی‌کند، اما تماشای آن را دلپذیرتر و ریتمش را زنده‌تر می‌سازد. ریتم و ساختار روایی روایت «Lookism» به‌گونه‌ای طراحی شده که مخاطب را به قسمت بعدی بکشاند. موقعیت‌های تازه، برخوردهای پیش‌بینی‌ناپذیر و دگرگونی‌های روابط، حس حرکت مداوم ایجاد می‌کنند.
« هر جا سریال برای این تجربه‌ها مجال کافی می‌گذارد، همدلی بیشتری برمی‌انگیزد. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
از همین رو، فصل می‌تواند بسیار سرگرم‌کننده باشد و حتی در بخش‌هایی که ضعف‌هایش آشکارند، از دست‌دادن پیوستگی تماشا آسان نیست. مشکل آن‌جاست که فشردگی روایت گاهی جای پرداخت را می‌گیرد. برخی تحولات به‌سرعت رخ می‌دهند و شخصیت‌ها یا رابطه‌هایشان زمان کافی برای قوام‌یافتن ندارند. در نتیجه، تماشاگر ممکن است از رخدادها هیجان‌زده شود، اما کمتر فرصت کند معنای عاطفی یا اجتماعی آن‌ها را در ذهن خود بنشاند.
این شتاب با ساختار پرکشش اثر سازگار است، ولی به بهای از دست‌رفتن بخشی از پیچیدگی تمام می‌شود؛ پیچیدگی‌ای که موضوعی مانند تبعیض و منزلت اجتماعی به آن نیاز دارد. جمع‌بندی «Lookism» مجموعه‌ای پرکشش و خوش‌ساخت در سطح بصری است که از ایده‌ای ساده برای طرح پرسشی مهم دربارهٔ ظاهر، پذیرش اجتماعی و ارزش‌گذاری انسان‌ها بهره می‌گیرد.
مبارزه‌های پرانرژی، طراحی شخصیت‌ها، موسیقی دلنشین و توانایی‌اش در حفظ کنجکاوی مخاطب، آن را به تجربه‌ای سرگرم‌کننده بدل می‌کند. در کنار این امتیازها، تناقض میان نقد زیبایی‌محوری و محبوب‌شدن قهرمان به‌واسطهٔ ظاهر تازه‌اش، شتاب در پرداخت شخصیت‌ها و جابه‌جایی‌های گاه ناهماهنگ میان کمدی و درام، از عمق اثر می‌کاهند.
حاصل، سریالی است که بیش از آن‌که نقدی کاملاً پخته و چندلایه ارائه دهد، از ظرفیت یک ایدهٔ اجتماعی برای ساختن درامی نوجوانانه و پرحادثه بهره می‌برد. بااین‌حال، در بهترین لحظه‌هایش یادآوری می‌کند که ظاهر فقط چیزی نیست که دیگران می‌بینند؛ معیاری است که فرصت‌ها، روابط و حتی امکان شنیده‌شدن را شکل می‌دهد.
« مشکل آن‌جاست که فشردگی روایت گاهی جای پرداخت را می‌گیرد. »
ثبت دیدگاه