نقد و بررسی
نقد بتمن علیه مرد دو چهره 2017 (Batman vs. Two-Face) | 2017
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
بازگشت به گاتهامی که از شوخی نمی‌ترسد «Batman vs. Two-Face» محصول سال ۲۰۱۷ بازمی‌گردد به جهانی که در آن بتمن، رابین و گاتهام بیش از آن‌که در سایه‌های تیره و بحران‌های روان‌شناختی غوطه‌ور باشند، در روشنایی رنگارنگ و اغراق‌آمیز ماجراجویی‌های دههٔ شصت نفس می‌کشند. فیلم دنباله‌ای بر «Batman: Return of the Caped Crusaders» است و با بازگرداندن صداپیشگان آشنای مجموعه، از همان آغاز روشن می‌کند که قصد ندارد شمایل تازه و جدی‌تری از قهرمان نقاب‌دار بسازد؛ هدفش احیای لحنی است که شوخی، هیجان و پند اخلاقی را در کنار هم می‌نشاند.
این رویکرد، هم سرچشمهٔ جذابیت فیلم است و هم محدودیت اصلی آن. «Batman vs. Two-Face» برای مخاطبی که با بتمنِ آدام وست و مجموعهٔ تلویزیونی دههٔ شصت خو گرفته، همچون دیدار دوباره با فضایی محبوب عمل می‌کند؛ اما برای تماشاگرانی که بتمن را با روایت‌های تیره‌تر و واقع‌گرایانه‌تر می‌شناسند، ممکن است بیش از اندازه سبک‌سرانه و نمایشی به نظر برسد.
فیلم نه می‌کوشد این فاصله را از میان بردارد و نه از آن شرم دارد؛ با اطمینان، همان بازیگوشی را به مرکز تجربهٔ خود می‌آورد. دوچهره و مسئلهٔ هویت هاروی دنت، دادستان پیشین گاتهام، در پی حادثه‌ای آزمایشگاهی دگرگون می‌شود و با چهره‌ای زخمی و شخصیتی دوپاره، به دوچهره بدل می‌گردد. جنایت‌های او از وسواسی آشکار نسبت به عدد دو پیروی می‌کنند و سکهٔ نقره‌ای‌اش ظاهراً قرار است داوری را به بخت واگذارد؛ بااین‌حال، سکه‌ای که هر دو روی آن یکسان‌اند، از همان ابتدا تصویری گویا از توهم انتخاب و عدالت در جهان او به دست می‌دهد.
فیلم این ایده را نه به شکل مطالعه‌ای عمیق و تلخ دربارهٔ فروپاشی روانی، بلکه در قالب معمایی سرگرم‌کننده و متناسب با لحن سبک اثر پیش می‌برد. اهمیت عاطفی داستان از رابطهٔ بتمن با دنت سرچشمه می‌گیرد. قهرمان باید میان وفاداری به دوستی قدیمی و مسئولیت حفاظت از شهر تعادل برقرار کند؛ کشمکشی که به ماجرا وزن می‌دهد، بی‌آن‌که فضای شاد فیلم را به درامی سنگین بدل سازد.
« بازگشت به گاتهامی که از شوخی نمی‌ترسد «Batman vs. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
این تناقض، هرچند با ظرافتی محدود پرداخت می‌شود، به شخصیت بتمن وجهی انسانی می‌بخشد: او تنها مأموری برای متوقف‌کردن جنایت نیست، بلکه کسی است که گذشته و پیوندهای شخصی‌اش را نیز با خود به میدان می‌آورد. بااین‌همه، داستان در سطحی ساده و آشنا باقی می‌ماند. سرنخ‌ها و چرخش‌های روایی عموماً به‌اندازه‌ای برجسته نیستند که مخاطب را به بازاندیشی در آنچه دیده وادارند.
فیلم بیشتر به حرکت پیوستهٔ ماجرا و بازی با قراردادهای آشنای ژانر علاقه دارد تا ساختن معمایی چندلایه. بنابراین، تعلیق آن بیش از آن‌که بر غافلگیری تکیه کند، از لذت تماشای قهرمانان در موقعیت‌های پرهیاهو نیرو می‌گیرد. صداپیشگی‌هایی با شخصیت مستقل بخش مهمی از جان فیلم در صداپیشگی آن نهفته است.
آدام وست بار دیگر صدای بتمن را به جهان اثر بازمی‌گرداند و با لحنی آرام، مطمئن و اندکی خودآگاه، قهرمانی می‌سازد که جدیتش هم‌زمان خنده‌دار و دوست‌داشتنی است. اجرای او نه در پی تقلید از بتمن‌های دیگر است و نه می‌خواهد او را به شخصیتی پیچیده‌تر از آنچه این جهان اقتضا می‌کند تبدیل کند.
ارزش بازی وست در وفاداری به همان قهرمان مشخصی است که مخاطبان قدیمی می‌شناسند. برت وارد نیز با بازگشت به نقش رابین، شور جوانانه و خوش‌باوری همیشگی او را حفظ می‌کند. در سوی دیگر، ویلیام شتنر در نقش هاروی دنت و دوچهره حضوری پرانرژی دارد و تغییر لحن میان وجوه مختلف شخصیت را به یکی از نقاط برجستهٔ فیلم بدل می‌کند.
« بااین‌همه، داستان در سطحی ساده و آشنا باقی می‌ماند. »
شخصیت‌ها و اجرا
این اجرا با فضای پراغراق اثر تناسب دارد: دوچهره در این‌جا لازم نیست حضوری واقع‌گرایانه یا هراس‌آور داشته باشد؛ کافی است بتواند با صدای خود آشوبی نمایشی و سرگرم‌کننده به پا کند. بازگشت جولی نیومار در نقش زن گربه‌ای نیز پیوند فیلم با میراث تلویزیونی را استوارتر می‌سازد. طنز، نوستالژی و ریتم روایت طنز فیلم از جنس شوخی‌های آشکار، بازی با کلیشه‌ها و موقعیت‌های عمداً نامحتمل است.
قهرمانان گاهی با چنان جدیتی دربارهٔ امور مضحک سخن می‌گویند که خودِ فاصلهٔ میان لحن و محتوا سرچشمهٔ خنده می‌شود. فیلم به‌جای آن‌که این ویژگی‌ها را پنهان کند، آن‌ها را به زبان اصلی روایت تبدیل می‌کند. نتیجه، اثری است که بیش از هر چیز می‌خواهد مخاطب را سرگرم کند و با خاطرهٔ تصویری و صوتی یک دورهٔ خاص بازی کند.
ریتم تند و رفت‌وآمد میان رویارویی‌ها، شوخی‌ها و موقعیت‌های خطرناک، به فیلم جنب‌وجوش می‌دهد. داستان در بخش‌های زیادی فرصت نمی‌یابد در یک حال‌وهوا بیش از حد بماند و همین شتاب، برای روایتی کوتاه و سرراست مناسب است. اما این سرعت گاهی به بهای مکث و پرورش بیشتر شخصیت‌ها تمام می‌شود. لحظه‌هایی که می‌توانستند رابطهٔ بتمن و دنت را عمیق‌تر کنند، زود به بخش بعدی ماجرا راه می‌دهند و فیلم به‌سرعت دوباره به سرگرمی و حادثه بازمی‌گردد.
نوستالژی در این اثر صرفاً نشانه‌ای تزئینی نیست؛ مبنای انتخاب لحن، شوخی‌ها و شیوهٔ نمایش قهرمانان است. بااین‌حال، همین تکیه بر خاطره ممکن است برای تماشاگر ناآشنا با مجموعهٔ قدیمی به مانع تبدیل شود. بخشی از لذت فیلم از شناختن قراردادهایی می‌آید که آن‌ها را دست می‌اندازد یا با مهر بازآفرینی می‌کند.
« بازگشت جولی نیومار در نقش زن گربه‌ای نیز پیوند فیلم با میراث تلویزیونی را استوارتر می‌سازد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
بدون این آشنایی، بعضی شوخی‌ها ممکن است تکراری یا بیش از اندازه اغراق‌شده جلوه کنند. تصویر و طراحی انیمیشن از نظر بصری، فیلم وظیفهٔ خود را در بازسازی حال‌وهوای کمیک و رنگین دنیای بتمنِ دههٔ شصت انجام می‌دهد، اما به دستاوردی خیره‌کننده نمی‌رسد. طراحی شخصیت‌ها و میزانسن‌ها به گونه‌ای است که جهان اثر خوانا و پرتحرک باقی بماند؛ در عوض، کیفیت انیمیشن اغلب در محدوده‌ای متعارف حرکت می‌کند و کمتر لحظه‌ای پدید می‌آورد که صرفاً به سبب خلاقیت تصویری در ذهن بماند.
حرکت‌ها و صحنه‌های اکشن به کارکرد روایی خود می‌رسند، ولی نه با جزئیاتی چشمگیر و نه با سبکی بصری که فیلم را از دیگر آثار پویانمایی ابرقهرمانی متمایز کند. این سادگی تا اندازه‌ای با انتخاب سبکی اثر هماهنگ است. «Batman vs. Two-Face» بیش از آن‌که بخواهد با پیچیدگی بصری مخاطب را مسحور کند، به رنگ، لحن و یادآوری جهان تلویزیونی قدیمی متکی است.
اما هماهنگی با منبع الهام، کمبودهای فنی را از میان نمی‌برد. فیلم در لحظه‌هایی که باید هیجان یا شکوهی ویژه بسازد، گاه در سطحی معمولی می‌ماند و اجازه نمی‌دهد تصویر به اندازهٔ صدا و شوخی‌ها حضوری متمایز پیدا کند. جایگاه فیلم در میراث بتمن این اثر را بهتر است نه در کنار روایت‌های جدی و مستقل بتمن، بلکه در امتداد سنتی دید که قهرمان را با طنزی آشکار و نمایشی بازتعریف می‌کند.
«Batman vs. Two-Face» به جای بازسازی شخصیت‌ها برای مخاطب امروز، در پی حفظ لذت‌های همان جهان کلاسیک است: قهرمانانی که با اعتمادبه‌نفس از پس خطرها برمی‌آیند، شرورانی که خصیصه‌ای نمایشی دارند و شهری که بیش از آن‌که مکانی واقع‌گرایانه باشد، صحنه‌ای برای بازی‌های رنگارنگ است. حضور آدام وست برای این جایگاه معنایی ویژه دارد.
« بدون این آشنایی، بعضی شوخی‌ها ممکن است تکراری یا بیش از اندازه اغراق‌شده جلوه کنند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
فیلم یکی از واپسین اجراهای او در نقش بتمن بود و از این رو، تماشای آن برای علاقه‌مندانش بُعدی یادمانی نیز پیدا می‌کند. بااین‌حال، ارزش اثر تنها به این جنبه وابسته نیست. فیلم در محدودهٔ هدفی که برای خود برگزیده، اثری صمیمی و خوش‌ریتم است؛ هرچند نمی‌تواند ضعف‌های روایت ساده و تصویر معمولی را به کلی پشت سر بگذارد.
جمع‌بندی «Batman vs. Two-Face» تجربه‌ای سرگرم‌کننده و نوستالژیک است که نقطهٔ قوتش را در صداپیشگی‌های پرشور، لحن سبک‌بال و وفاداری به بتمنِ دههٔ شصت می‌یابد. کشمکش بتمن میان دوستی و وظیفه، به قصه مرکز عاطفی قابل‌قبولی می‌دهد و حضور ویلیام شتنر در نقش دوچهره به آشوب نمایشی آن جان می‌بخشد.
در برابر این امتیازها، داستان از ایده‌ای ساده فراتر نمی‌رود، پیچش‌هایش چندان غافلگیرکننده نیستند و انیمیشن نیز کمتر از آنچه می‌توان انتظار داشت چشمگیر می‌شود. تماشاگرانی که با فضای کلاسیک مجموعه پیوند دارند، احتمالاً از شوخی‌ها و بازگشت بازیگران قدیمی لذت خواهند برد. اما مخاطبی که به دنبال بتمنی تیره، پرتنش و روان‌شناختی است، شاید با اغراق و خوش‌باشی فیلم ارتباط چندانی برقرار نکند.
این اثری است که بیش از آن‌که بخواهد جهان بتمن را دگرگون کند، با مهر و سرزندگی به یکی از چهره‌های دوست‌داشتنی گذشته‌اش ادای احترام می‌کند.
« بااین‌حال، ارزش اثر تنها به این جنبه وابسته نیست. »
ثبت دیدگاه