نقد و بررسی
نقد The Prom | 2020
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
نمایشی دربارهٔ دیده‌شدن «The Prom» در هستهٔ خود قصه‌ای دربارهٔ حقی بسیار ساده است: نوجوانی باید بتواند کسی را که دوست دارد، بی‌هراس و بی‌پرده به جشن پایان سال دعوت کند. اما فیلم همین خواستهٔ ساده را در برابر سازوکاری قرار می‌دهد که با نام نظم و مصلحت، حضور زوج‌های هم‌جنس را برنمی‌تابد.
در این تقابل، مسئله فقط برگزاری یا لغو یک جشن نیست؛ مسئله آن است که چه کسی حق دارد در فضای عمومی حضور داشته باشد و چه کسی ناچار است عشق خود را پنهان کند. فیلم از برخورد دو جهان بهره می‌گیرد: شهر کوچک و محافظه‌کار ایندیانا، و برادوی پرزرق‌وبرق نیویورک. گروهی از هنرمندان که در آغاز بیش از آن‌که دغدغهٔ دانش‌آموزان را داشته باشند، نگران وجهه و اعتبار خود هستند، به ماجرای اما علاقه‌مند می‌شوند.
این تضاد بالقوه منبعی غنی برای طنز است: آدم‌هایی که برای نجات تصویری که از خود ساخته‌اند، به سراغ دفاع از دیگری می‌روند. از همین‌جا پرسشی اخلاقی شکل می‌گیرد: حمایت از یک آرمان، اگر با انگیزه‌های خودخواهانه آغاز شود، آیا می‌تواند به همراهی واقعی بدل شود؟ فیلم پاسخ خود را نه در خطابه، بلکه در تغییر تدریجی شخصیت‌ها جست‌وجو می‌کند.
دو روایت و مسئلهٔ توازن «The Prom» دو کانون روایی دارد: کشمکش اما و آلیسا برای آشکارکردن رابطه‌شان، و بحران حرفه‌ای ستارگان برادوی. این دو مسیر در آغاز با تقابلی مؤثر روبه‌روی هم قرار می‌گیرند. در یک سو نوجوانانی هستند که با پیامدهای واقعی طردشدن و قضاوت اجتماعی مواجه‌اند؛ در سوی دیگر چهره‌هایی خودشیفته که رنجشان بیشتر به فروریختن شهرت و توجه عمومی مربوط است.
« فیلم از برخورد دو جهان بهره می‌گیرد: شهر کوچک و محافظه‌کار ایندیانا، و برادوی پرزرق‌وبرق نیویورک. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
این تفاوت، مادهٔ خام مناسبی برای کمدی و نقد اجتماعی فراهم می‌کند. بااین‌حال، توازن میان این دو روایت همیشه به سود فیلم عمل نمی‌کند. بخش مربوط به هنرمندان گاه آن‌قدر فضای داستان را اشغال می‌کند که رابطهٔ اما و آلیسا، با وجود اهمیت عاطفی‌اش، به حاشیه می‌رود. این جابه‌جایی تمرکز در نیمهٔ نخست محسوس‌تر است و می‌تواند باعث شود آغاز فیلم بیش از اندازه کش‌دار به نظر برسد.
در عوض، زمانی که فیلم به تجربه‌های شخصی‌تر شخصیت‌ها نزدیک می‌شود و از نمایش صرفِ غرور و خودنمایی فاصله می‌گیرد، احساساتش باورپذیرتر و اثرگذارتر می‌شوند. اما و آلیسا؛ مرکز عاطفی فیلم قدرت بالقوهٔ داستان در رابطهٔ اما و آلیسا نهفته است؛ رابطه‌ای که تنها با مسئلهٔ همراهی در یک جشن تعریف نمی‌شود.
برای اما، آشکاربودن به معنای پذیرفتن خود و ایستادگی در برابر محدودیت‌های تحمیلی است. برای آلیسا، مسئله پیچیده‌تر است: او میان عاطفهٔ شخصی و انتظارات خانوادگی و اجتماعی گرفتار می‌شود. فیلم از این تفاوت برای نشان‌دادن آن استفاده می‌کند که تجربهٔ هویت و پذیرش، حتی در میان دو نفری که یکدیگر را دوست دارند، یکسان نیست.
جو الین پلمن و آریانا دبوز رابطه‌ای لطیف و صمیمی می‌سازند و لحظه‌های مشترکشان از معدود بخش‌هایی است که فیلم در آن به‌جای تأکید کلامی بر پیام، اجازه می‌دهد احساس از دل رفتار و سکوت بیرون بیاید. حضور مادر آلیسا نیز تنش را از سطح مخالفت عمومی به فضای خصوصی خانواده می‌آورد؛ جایی که عشق، ترس و میل به کنترل می‌توانند در کنار هم قرار گیرند.
« این تفاوت، مادهٔ خام مناسبی برای کمدی و نقد اجتماعی فراهم می‌کند. »
شخصیت‌ها و اجرا
فیلم گاه این کشمکش را با تأکید احساسی پررنگ می‌کند، اما همین محور خانوادگی به قصه وزن انسانی می‌دهد و آن را از یک نمایش صرف دربارهٔ تحمل‌پذیری اجتماعی فراتر می‌برد. ستارگان برادوی؛ خودشیفتگی و امکان دگرگونی شخصیت‌های برادوی در ابتدا عمداً اغراق‌آمیز و خودمحور ترسیم شده‌اند. دی‌دی آلن و بری گلیکمن با شکست حرفه‌ای روبه‌رو شده‌اند و به‌جای مواجهه با کاستی‌های خود، در پی یافتن راهی برای بازسازی تصویر عمومی‌شان هستند.
حضورشان در ایندیانا هم ابتدا بیش از آن‌که نشانهٔ همدلی باشد، شبیه اجرای نمایشی برای مخاطبان و دوربین‌هاست. طنز فیلم از همین فاصله میان ادعای نوع‌دوستی و انگیزهٔ خودخواهانه نیرو می‌گیرد. تغییر این شخصیت‌ها زمانی باورپذیرتر می‌شود که فیلم اجازه می‌دهد آنان با تجربه‌های دیگران روبه‌رو شوند، نه فقط با تصوری که خودشان از قهرمان‌بودن دارند.
بااین‌حال، دگرگونی‌ها گاهی سریع و صریح‌اند؛ گویی فیلم عجله دارد هر شخصیت را به نتیجه‌ای روشن برساند. این شتاب از پیچیدگی روان‌شناختی می‌کاهد و پیام را آشکارتر از آن می‌کند که لازم است. اندرو رانلز و نیکول کیدمن نیز به گروه انرژی می‌بخشند؛ کیدمن به‌ویژه حضوری چشمگیر دارد، هرچند نقش او در بعضی مقاطع بیش از آن‌که مسیر مستقلی بسازد، به نیروی پشتیبان روایت بدل می‌شود.
موسیقی و تصویر؛ شور فراوان، مهار نابرابر موسیقی و رقص موتور اصلی «The Prom» هستند. ترانه‌ها با رنگ، حرکت و انرژی، جهان فیلم را از واقع‌گرایی روزمره دور می‌کنند و به آن حال‌وهوایی جشن‌گونه می‌بخشند. این شور نمایشی با مضمون فیلم تناسب دارد: شخصیت‌ها می‌خواهند از پنهان‌کاری بیرون بیایند و خود را بی‌کم‌وکاست نشان دهند.
« ستارگان برادوی؛ خودشیفتگی و امکان دگرگونی شخصیت‌های برادوی در ابتدا عمداً اغراق‌آمیز و خودمحور ترسیم شده‌اند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
صحنه‌های موسیقایی در بهترین لحظه‌هایشان نه وقفه‌ای در روایت، بلکه شکلی از بیان عاطفی‌اند؛ راهی برای گفتن آنچه شخصیت‌ها در گفت‌وگوی معمولی نمی‌توانند بیان کنند. اما همین ویژگی گاه به افراط می‌رسد. حرکت‌های پرشتاب دوربین، قاب‌های شلوغ، رنگ‌های تند و ورودهای پرزرق‌وبرق، در کنار توالی پرتعداد شماره‌های موسیقایی، می‌توانند خسته‌کننده شوند.
فیلم همیشه میان شور صحنه و وضوح عاطفی تعادل برقرار نمی‌کند؛ گاهی تصویر چنان بر تماشاگر هجوم می‌آورد که احساس اصلی صحنه زیر آرایش بصری پنهان می‌ماند. این مسئله در پردهٔ سینما شاید بخشی از جذابیت نمایش را داشته باشد، اما در قالب فیلم، که امکان مکث و تمرکز بر جزئیات چهره‌ها را نیز دارد، به انتخابی بحث‌برانگیز تبدیل می‌شود.
کمدی، پیام و خطرِ گل‌درشتی «The Prom» می‌خواهد هم به خودنمایی ستارگان سرگرمی بخندد و هم با تبعیض علیه نوجوانان هم‌جنس‌گرا مخالفت کند. این دو لحن می‌توانند یکدیگر را غنی کنند: کمدی، سنگینی موضوع را قابل‌تحمل می‌سازد و مضمون اجتماعی، به نمایش پرزرق‌وبرق فیلم معنا می‌دهد. فیلم همچنین نکتهٔ مهمی را مطرح می‌کند: نیت خوب به‌تنهایی کافی نیست؛ کمک‌کردن زمانی ارزشمندتر می‌شود که از نمایش خود فاصله بگیرد و به شنیدن تجربهٔ دیگری برسد.
بااین‌حال، مضمون گاهی بیش از اندازه توضیح داده می‌شود. دیالوگ‌ها و لحظه‌های احساسی در بعضی بخش‌ها چنان آشکارا برای برانگیختن همدلی طراحی شده‌اند که مجال برداشت شخصی را محدود می‌کنند. در نتیجه، فیلم میان شوخی و احساسات پررنگ در رفت‌وآمد است و همیشه به یک لحن یکپارچه نمی‌رسد. این ناهماهنگی برای برخی تماشاگران بخشی از سرزندگی اثر خواهد بود و برای برخی دیگر نشانهٔ فقدان خویشتن‌داری.
« بااین‌حال، مضمون گاهی بیش از اندازه توضیح داده می‌شود. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
هر دو واکنش قابل‌درک‌اند، زیرا فیلم با اطمینان فراوان بر شدت و آشکارگی خود تکیه می‌کند. جمع‌بندی «The Prom» فیلمی پرشور، رنگارنگ و صمیمانه است که می‌خواهد هم سرگرم کند و هم از حق دیده‌شدن و دوست‌داشتن دفاع کند. جذابیتش در انرژی بازیگران، موسیقی و رقص‌های پرتحرک، و پیوند عاطفی میان اما و آلیساست؛ نقاط ضعفش نیز در شروع کند، شلوغی بصری و گرایش به بیان بیش از اندازهٔ احساسات و پیام‌ها.
داستان ستارگان برادوی گاهی بر روایت نوجوانان سایه می‌اندازد، اما تحول آنان به فیلم امکان می‌دهد دربارهٔ تفاوت میان حمایت نمایشی و همبستگی واقعی تأمل کند. این اثر برای تماشاگرانی مناسب‌تر است که از موزیکال‌های بزرگ‌نما و پرآرایش لذت می‌برند و با لحنی احساساتی و خوش‌بینانه مسئله‌ای اجتماعی را دنبال می‌کنند.
«The Prom» در همهٔ لحظه‌هایش سنجیده و متوازن نیست، اما سرزندگی و نیت انسانی‌اش آن را به تجربه‌ای دلگرم‌کننده بدل می‌کند؛ فیلمی که با وجود افراط‌هایش، یادآور می‌شود گاهی نخستین گام به‌سوی همدلی از پذیرفتن حق دیگری برای حضور آغاز می‌شود.
« هر دو واکنش قابل‌درک‌اند، زیرا فیلم با اطمینان فراوان بر شدت و آشکارگی خود تکیه می‌کند. »
ثبت دیدگاه