نقد و بررسی
نقد خانم دیویس (Mrs. Davis) | 2023
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
جهان نامتعارف سریال «Mrs. Davis» از همان ایده‌ی مرکزی‌اش اعلام می‌کند که قرار نیست در مسیر آشنای داستان‌های علمی‌تخیلی حرکت کند: راهبه‌ای به نام سیمون در برابر هوش مصنوعی‌ای می‌ایستد که نفوذش زندگی روزمره‌ی مردم را فراگرفته است. او برای مقابله با این نیروی فراگیر، همراه ویلی، دوست‌پسر پیشینش، سفری پرماجرا را آغاز می‌کند؛ سفری که پای افسانه، ایمان، سازمان‌های پنهانی و مأموریت‌هایی به‌ظاهر نامربوط را به میان می‌کشد.
این ترکیب، هم مضحک به نظر می‌رسد و هم بی‌درنگ کنجکاوی‌برانگیز است. سریال به‌جای آن‌که تناقض میان امر مقدس و فناوری را صاف‌وساده حل کند، آن را به موتور خلاقه‌ی قصه بدل می‌سازد. جذابیت این جهان فقط از کنار هم نشاندن راهبه و هوش مصنوعی نمی‌آید؛ از جدی گرفتن هم‌زمان هر دو سوی این تقابل شکل می‌گیرد.
سریال می‌تواند در یک لحظه با ابعاد مضحک مأموریت‌ها شوخی کند و لحظه‌ای بعد، پرسشی جدی درباره‌ی ایمان، اختیار یا نیاز انسان به راهنمایی پیش بکشد. همین دوگانگی باعث می‌شود فضای اثر نه کاملاً هجوآمیز باشد و نه به داستانی سنگین و عبوس فروبغلتد. تماشاگر به جهانی دعوت می‌شود که منطقش از ابتدا کمی کج‌ومعوج است، اما این کج‌ومعوجی بخشی از قرارداد تماشای آن به شمار می‌رود.
کمدی در کنار تأمل یکی از دستاوردهای سریال، ساختن طنزی است که صرفاً برای سبک‌کردن فضای قصه به کار نمی‌رود. موقعیت‌های عجیب، برخورد شخصیت‌ها و فاصله‌ی میان زبان معنوی و منطق الگوریتم، بارها خنده می‌آفرینند؛ اما زیر این شوخی‌ها، پرسشی درباره‌ی میل انسان به واگذاری تصمیم‌های دشوار به نیرویی بیرونی جریان دارد.
« این ترکیب، هم مضحک به نظر می‌رسد و هم بی‌درنگ کنجکاوی‌برانگیز است. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
هوش مصنوعی در این‌جا فقط ابزاری فناورانه یا دشمنی برای شکست‌دادن نیست. حضورش، تصویری اغراق‌شده از آرزوی آسودگی است: کسی یا چیزی که بتواند به‌جای ما راه را نشان دهد و تردید را از میان بردارد. این مضمون با ایمان مذهبی سیمون نیز پیوندی ظریف پیدا می‌کند. اثر نمی‌کوشد ایمان و فناوری را دو قطب ساده‌ی خیر و شر معرفی کند؛ بلکه نشان می‌دهد هر دو می‌توانند برای آدمی معنا، نظم و تسلی فراهم کنند، و هر دو ممکن است او را از مواجهه‌ی مستقیم با مسئولیت شخصی دور سازند.
چنین نگاه متوازنی به سریال عمق می‌دهد، بی‌آن‌که آن را به خطابه‌ای فلسفی تبدیل کند. البته این لایه‌ی فکری همیشه به یک اندازه پرورده نیست و گاهی زیر انبوه رخدادها و شوخی‌های پی‌درپی کم‌رنگ می‌شود. سیمون؛ شخصیت محوری و نیروی عاطفی در مرکز این آشوب روایی، سیمون قرار دارد؛ شخصیتی که سرسختی و طنز خشک او در کنار آسیب‌پذیری‌اش، به سریال تکیه‌گاهی انسانی می‌دهد.
اجرای Betty Gilpin برای حفظ این تعادل اهمیت فراوان دارد. او سیمون را نه قدیسی دست‌نیافتنی می‌سازد و نه قهرمانی صرفاً طناز. شخصیتش باورهایی محکم دارد، اما این باورها به معنای آرامش یا مصونیت از تردید نیستند. در نتیجه، تقابل او با سامانه‌ای فراگیر فقط مبارزه‌ای بیرونی نمی‌ماند؛ به آزمونی برای شناخت خواسته‌ها و گذشته‌ی خودش نیز تبدیل می‌شود.
رابطه‌ی سیمون با ویلی نیز به قصه گرمای بیشتری می‌بخشد. پیشینه‌ی عاطفی آن دو، هم زمینه‌ای برای شوخی و اصطکاک فراهم می‌کند و هم پرسشی درباره‌ی صمیمیت، اعتماد و امکان بازنگری در گذشته به وجود می‌آورد. Jake McDorman در نقش ویلی، حضوری مکمل دارد و به‌جای آن‌که صرفاً همراهی برای پیشبرد ماجرا باشد، در کشمکش میان میل به مبارزه و پیوند شخصی با سیمون سهم پیدا می‌کند.
« هوش مصنوعی در این‌جا فقط ابزاری فناورانه یا دشمنی برای شکست‌دادن نیست. »
شخصیت‌ها و اجرا
بااین‌حال، شتاب و پیچیدگی طرح گاهی مجال کافی برای مکث بر روابط را از سریال می‌گیرد؛ برخی لحظه‌های عاطفی اثرگذارند، اما گذار به حادثه‌ی بعدی ممکن است پیش از آن‌که تأثیرشان کاملاً رسوب کند، از راه برسد. روایت پرپیچ‌وخم و مسئله‌ی ریتم «Mrs. Davis» از مخاطب انتظار دارد که به داستانی مستقیم و قابل‌پیش‌بینی تکیه نکند.
مأموریت‌ها و برخوردهای مسیر، بارها شکل تازه‌ای به روایت می‌دهند و رویدادهایی که ابتدا پراکنده یا بی‌ربط به نظر می‌رسند، به‌تدریج در شبکه‌ای بزرگ‌تر جای می‌گیرند. این شیوه در بهترین لحظه‌هایش لذت کشف ایجاد می‌کند: تماشاگر ناچار است نشانه‌ها را کنار هم بگذارد و آماده باشد برداشت نخست خود را اصلاح کند.
آمیختن قصه‌ی ماجراجویانه با افسانه و طنز نیز به اثر هویتی متمایز می‌بخشد. اما همان ویژگی، منشأ بخشی از دشواری‌های سریال است. در آغاز، جهان داستان و قواعد آن به‌سرعت روشن نمی‌شوند و تماشاگر ممکن است برای فهمیدن این‌که چه کسی چه می‌خواهد و چرا، ناچار به صبر شود. دیر راه‌افتادن قصه برای بعضی مخاطبان نه تعلیقی دلپذیر، بلکه مانعی برای برقراری ارتباط با شخصیت‌هاست.
در قسمت‌هایی نیز انباشته‌شدن ایده‌ها به‌جای آن‌که شگفتی بیافریند، رشته‌ی روایت را شل می‌کند. سریال در این لحظه‌ها بیش از اندازه به جذابیت غافلگیرکردن اعتماد می‌کند و کمتر به ساختن پیوندی روشن میان رخدادها می‌پردازد. بازیگوشی بصری و تنوع لحن سبک اجرایی اثر با محتوای بی‌قاعده‌اش هماهنگ است.
« Davis» از مخاطب انتظار دارد که به داستانی مستقیم و قابل‌پیش‌بینی تکیه نکند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
فضای سریال پیوسته میان کمدی، ماجراجویی و درام جابه‌جا می‌شود و از جدی‌گرفتنِ بیش از اندازه‌ی خودش پرهیز می‌کند. این جابه‌جایی به آن انرژی می‌دهد و اجازه نمی‌دهد قصه‌ی مقابله با هوش مصنوعی به داستانی کلیشه‌ای درباره‌ی نبرد انسان و ماشین تقلیل یابد. هرچه جهان اثر بزرگ‌تر و عجیب‌تر می‌شود، سریال نیز به مخاطب یادآوری می‌کند که قواعد معمول ژانرها در این‌جا الزاماً کارایی ندارند.
در عین حال، تغییر لحن همیشه بی‌نقص نیست. برخی قسمت‌ها با توازن بهتری میان شوخی، حادثه و احساس پیش می‌روند؛ برخی دیگر به‌نظر می‌رسد بیش از آن‌که در خدمت رشد شخصیت‌ها باشند، سرگرم افزودن رخدادی تازه به فهرست شگفتی‌ها هستند. حاصل، کیفیتی نوسانی است: گاهی سریال با جسارت و دقت، همه‌ی اجزای ناهمگونش را کنار هم می‌نشاند و گاهی از پراکندگی آن‌ها آسیب می‌بیند.
این نوسان را نمی‌توان صرفاً نقصی در اجرا دانست؛ تا حدی پیامد همان انتخاب پرخطر برای حفظ بی‌قاعدگی و غافلگیری است، اما همچنان بر تجربه‌ی تماشا اثر می‌گذارد. پایان‌بندی و پیوند اجزا بدون ورود به جزئیات داستانی، می‌توان گفت بخش پایانی سریال می‌کوشد به عناصر عجیب‌وغریب پیشین معنایی تازه بدهد و آن‌ها را در تصویری منسجم‌تر جای دهد.
این رویکرد برای مخاطبی که در طول مسیر با پراکندگی یا شلوغی روایت دست‌وپنجه نرم کرده، اهمیت دارد: اثر نشان می‌دهد آشفتگی‌اش صرفاً انباشتی تصادفی از ایده‌ها نیست و بخشی از اجزا می‌توانند در بازنگری کلی داستان جای خود را پیدا کنند. ازاین‌رو، پایان‌بندی هم حس رضایت ایجاد می‌کند و هم نگاه تماشاگر به مسیر طی‌شده را تغییر می‌دهد.
« در عین حال، تغییر لحن همیشه بی‌نقص نیست. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
نکته‌ی ارزشمند آن است که این جمع‌بندی، صرفاً به توضیح‌دادن رازها بسنده نمی‌کند؛ دست‌کم در بهترین لحظه‌هایش، به مضمون‌های مرکزی سریال نیز بازمی‌گردد. در عین حال، لذت آن تا حدی به پذیرش منطق خاص اثر وابسته است. اگر تماشاگر از ابتدا با بازیگوشی روایی و ترکیب ژانرهای ناهمخوان همراه نشده باشد، اتصال نهایی بخش‌ها ممکن است برایش به‌اندازه‌ی کافی قانع‌کننده نباشد.
این پایان را می‌توان پاداشی برای صبر و توجه دانست، نه تضمینی برای آن‌که همه‌ی ابهام‌ها به رضایتی یکسان بدل شوند. جمع‌بندی «Mrs. Davis» سریالی نامتعارف، پرجنب‌وجوش و گاه بی‌قرار است که ایده‌ی رویارویی یک راهبه با هوش مصنوعی را به فرصتی برای آمیختن طنز، ماجراجویی و پرسش‌های عاطفی و فلسفی تبدیل می‌کند.
نقطه‌ی قوت اصلی‌اش، جسارت در کنار هم نشاندن عناصر ناهمگون و برخورداری از بازی محوری گیراست؛ نقطه‌ی ضعفش نیز همان‌جاست که آشفتگی و انباشت ایده‌ها، ریتم یا وضوح قصه را مختل می‌کند. شروع نسبتاً کند، بخش‌های گیج‌کننده و تفاوت کیفیت قسمت‌ها ممکن است بخشی از مخاطبان را از آن دور کند، اما کسانی که با لحن ویژه‌ی اثر همراه شوند، در ادامه با داستانی روبه‌رو خواهند شد که میان خنده و احساس رفت‌وآمد می‌کند و برای اجزای عجیب خود راهی به سوی معنایی گسترده‌تر می‌جوید.
«Mrs. Davis» تجربه‌ای کاملاً صیقلی نیست، اما به‌ندرت بی‌هویت یا تکراری به نظر می‌رسد؛ و در تلویزیونی که بسیاری از قصه‌ها به الگوهای آشنا پناه می‌برند، همین خطرپذیری امتیازی جدی است.
« در عین حال، لذت آن تا حدی به پذیرش منطق خاص اثر وابسته است. »
ثبت دیدگاه