نقد و بررسی
نقد Birds of Paradise | 2021
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
جاه‌طلبی در هیئت رقص «Birds of Paradise» ساختهٔ Sarah Adina Smith، در ظاهر دربارهٔ رقابت دو بالرین جوان برای دستیابی به قراردادی حرفه‌ای با اپرای ملی پاریس است؛ اما فیلم به‌تدریج نشان می‌دهد که صحنهٔ اصلی آن نه سالن تمرین، بلکه فضای شکنندهٔ رابطه‌ای است که میان دو شخصیت شکل می‌گیرد.
Kate Sanders، رقصنده‌ای آمریکایی که با بورسیه وارد مدرسه‌ای معتبر در پاریس می‌شود، با Marine Durand، هنرجویی فرانسوی و برخوردار از جایگاهی تثبیت‌شده، روبه‌روست. هر دو می‌خواهند برگزیده شوند، اما میل به پیروزی با صمیمیت، حسادت، سوگواری و کشف هویت عاطفی درهم می‌آمیزد. فیلم این مناسبات را چون رقصی دونفره می‌بیند: گامی به سوی اعتماد، مکثی برای احتیاط، و چرخشی ناگهانی که تعادل را بر هم می‌زند.
مدرسه‌ای که میدان نبرد می‌شود آکادمی باله در این فیلم صرفاً مکانی برای آموزش نیست؛ نظامی فشرده و رقابتی است که بدن هنرجویان را به ابزار موفقیت تبدیل می‌کند. هر حرکت زیر نگاه استادان و رقیبان معنا پیدا می‌کند و هر اشتباه می‌تواند نشانه‌ای از ناتوانی تلقی شود. در چنین محیطی، دوستی نیز از فشار رقابت مصون نمی‌ماند: نزدیکی دو دختر می‌تواند هم پناهگاهی در برابر تنهایی باشد و هم راهی برای شناختن نقطه‌ضعف دیگری.
« هر دو می‌خواهند برگزیده شوند، اما میل به پیروزی با صمیمیت، حسادت، سوگواری و کشف هویت عاطفی درهم می‌آمیزد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
فیلم با این ایده به‌خوبی تنش می‌سازد. هدف مشترک Kate و Marine روشن است، اما تفاوت‌هایشان رابطه را پیچیده می‌کند. Kate تازه‌وارد است و برای اثبات شایستگی‌اش باید از حاشیه به مرکز توجه برسد؛ Marine در دل فضای آشنا و قواعد نانوشتهٔ مدرسه زندگی کرده است، اما گذشتهٔ شخصی‌اش بر اکنون سایه می‌اندازد.
این تقابل، کشمکش را از رقابت سادهٔ «چه کسی بهتر می‌رقصد؟» فراتر می‌برد و به پرسشی دربارهٔ امتیاز، آسیب‌پذیری و بهای تعلق داشتن به یک جهان بسته تبدیل می‌کند. دو چهرهٔ رقابت و صمیمیت نقطهٔ قوت اصلی فیلم، حضور Diana Silvers و Kristine Froseth در نقش‌های مرکزی است. اجرای آن‌ها پرانرژی است و رابطهٔ دو شخصیت را از یک الگوی سادهٔ خصومت به پیوندی متغیر و دشوار بدل می‌کند.
هرکدام می‌کوشد در برابر دیگری نیرومند و بی‌نیاز به نظر برسد، اما لحظه‌هایی که این ظاهر ترک برمی‌دارد، به رابطه عمق می‌بخشد. همین کشمکش میان نمایش قدرت و نیاز به دیده‌شدن، بخش مهمی از جذابیت فیلم است. بااین‌حال، تغییرات رابطه گاهی با سرعتی بیش از حد رخ می‌دهد. فیلم می‌خواهد هم‌زمان دشمنی، همدلی، کشش و رقابت را پیش ببرد؛ اما برای برخی گذارهای عاطفی فرصت کافی فراهم نمی‌کند.
« هدف مشترک Kate و Marine روشن است، اما تفاوت‌هایشان رابطه را پیچیده می‌کند. »
شخصیت‌ها و اجرا
در نتیجه، بعضی نزدیکی‌ها به‌جای آنکه حاصل فرایندی تدریجی به نظر برسند، بیشتر تابع نیاز داستان به عبور از یک مرحله به مرحلهٔ بعدی‌اند. بازی دو بازیگر این گسست را تا اندازه‌ای جبران می‌کند، زیرا نگاه‌ها و واکنش‌هایشان پیوسته معنایی فراتر از گفت‌وگو حمل می‌کند؛ اما همهٔ خلأهای فیلمنامه را نمی‌تواند پُر کند.
بدن، رقص و انضباط باله در «Birds of Paradise» هم هنر است و هم کار طاقت‌فرسا. بدن‌های جوان در معرض تمرین، درد، داوری و مقایسه‌اند؛ زیبایی حرکت بر نظمی سخت و گاه بی‌رحم بنا می‌شود. فیلم از این دوگانگی بهره می‌گیرد: رقص را نه تزئینی میان صحنه‌های درام، بلکه زبانی برای بیان اضطراب، میل و تسلط نشان می‌دهد.
حرکت بدن می‌تواند چیزی را آشکار کند که شخصیت‌ها در کلام پنهان می‌کنند؛ همان‌طور که توقف یا تردید در یک حرکت، گاهی از اعترافی مستقیم رساتر است. رقص‌های خلاقانه از لحظه‌های دیدنی فیلم‌اند و نیروی جسمانی اجراها به رقابت وزن می‌دهد. بااین‌حال، علاقهٔ فیلم به تصویر و حال‌وهوا گاهی بر خودِ فرایند رقص غلبه می‌کند.
« بدن، رقص و انضباط باله در «Birds of Paradise» هم هنر است و هم کار طاقت‌فرسا. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
تماشاگر با جهان باله تماس دارد، اما همهٔ ابعاد تمرین و مهارت حرفه‌ای به یک اندازه بسط نمی‌یابد. آنچه در مرکز توجه می‌ماند، بیشتر معنای روانی و عاطفی رقص است تا جزئیات فنی آن؛ انتخابی که برای فضای رؤیایی فیلم سودمند است، اما ممکن است از مخاطبی که انتظار تصویری واقع‌گرا از زندگی بالرین‌ها دارد، فاصله بگیرد.
تصویر و موسیقی؛ رؤیا با لبه‌های تیره فیلم از نظر بصری به‌دنبال واقع‌گرایی خالص نیست. قاب‌ها، نورپردازی و طراحی فضا گاه حالتی رؤیایی و ناآرام پیدا می‌کنند؛ انگار محیط مدرسه در ذهن شخصیت‌ها دگرگون شده و به صحنه‌ای برای خیال، وسواس و رقابت بدل گشته است. این کیفیت چشم‌نواز با موقعیت داستان تناسب دارد: جایی که زیباییِ حرکت و ظاهر آراسته، فشارهای زیرین را می‌پوشانند.
فیلم‌برداری به‌ویژه زمانی موفق است که بدن‌ها را در فضای صحنه یا تمرین به تصویرهایی زنده و پرتحرک تبدیل می‌کند. موسیقی الکترونیک نیز به این جهان شخصیت می‌بخشد. در کنار صدای بدن‌ها و ریتم تمرین، موسیقی فضایی معاصر و گاه هیپنوتیک می‌سازد؛ فضایی که پاریس را نه تصویری کارت‌پستالی، بلکه محیطی ذهنی و پراضطراب جلوه می‌دهد.
« تماشاگر با جهان باله تماس دارد، اما همهٔ ابعاد تمرین و مهارت حرفه‌ای به یک اندازه بسط نمی‌یابد. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
پیوند موسیقی و تصویر از منسجم‌ترین جنبه‌های اثر است، هرچند گاهی بر شلوغی روایت می‌افزاید: فیلم در پی آن است که هم‌زمان تماشاگر را با زیبایی مسحور کند و با تنش روانی ناآرام سازد. فیلمنامه‌ای با شاخه‌های بیش از اندازه ضعف آشکار فیلم در ساختار روایی آن است. داستان چندین خط عاطفی و موضوعی را دنبال می‌کند و همهٔ آن‌ها فرصت یکسانی برای رشد نمی‌یابند.
رقابت حرفه‌ای، گذشتهٔ Marine، دگرگونی رابطهٔ دو دختر و پرسش‌های مربوط به هویت و میل، هرکدام ظرفیت یک درام مستقل دارند؛ اما کنار هم گاهی چنان فشرده می‌شوند که پیوند میانشان سست به نظر می‌رسد. برخی ایده‌ها به‌جای آنکه از رفتار شخصیت‌ها و پیامدهای انتخاب‌هایشان بیرون بیایند، ناگهان وارد روایت می‌شوند.
این مشکل در نیمهٔ دوم بیشتر به چشم می‌آید. چرخش‌های تند و اغراق‌آمیز، تنش را بالا می‌برند، اما در عوض از انسجام می‌کاهند. فیلم میان درام روان‌شناختی، قصهٔ بلوغ و melodrama پرهیجان نوسان می‌کند و همیشه نمی‌تواند این لحن‌ها را به تعادلی پایدار برساند. اگر روایت برخی رخدادها را با مکث و زمینه‌چینی بیشتری پیش می‌برد، رابطهٔ شخصیت‌ها و تصمیم‌هایشان باورپذیرتر می‌شد.
« فیلمنامه‌ای با شاخه‌های بیش از اندازه ضعف آشکار فیلم در ساختار روایی آن است. »
جمع‌بندی
اکنون گاه اثر می‌خواهد بیش از آنچه زمانش اجازه می‌دهد، دربارهٔ رقابت و آسیب‌پذیری بگوید. جمع‌بندی «Birds of Paradise» فیلمی نابرابر اما به‌یادماندنی در جلوه‌های بصری و انرژی اجرایی است. Sarah Adina Smith از رقابت دو بالرین، بستری برای کاوش در پیوند دشوار جاه‌طلبی و صمیمیت می‌سازد و بازی‌های Silvers و Froseth جان قابل توجهی به این رابطه می‌دهند.
رقص، تصویرپردازی رؤیایی و موسیقی الکترونیک، جهانی می‌آفرینند که در آن زیبایی همواره با انضباط و اضطراب همراه است. در مقابل، روایت از تعدد مسیرهای داستانی و شتاب در تغییر رابطهٔ دو شخصیت آسیب می‌بیند؛ چرخش‌های ناگهانی نیز گاه جای تحول تدریجی را می‌گیرند. حاصل، اثری است که در سطح حس و تصویر اغلب گیرایی دارد، اما در سطح ساختار کمتر یکدست می‌ماند.
تماشاگرانی که به درام‌های پرتنش دربارهٔ رقابت، هویت و هنر علاقه دارند، احتمالاً از فضای متمایز فیلم بهره خواهند برد؛ با این انتظار که نیروی بصری آن از انسجام داستانی‌اش بیشتر باشد.
« اکنون گاه اثر می‌خواهد بیش از آنچه زمانش اجازه می‌دهد، دربارهٔ رقابت و آسیب‌پذیری بگوید. »
ثبت دیدگاه