وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

یک خانواده در حال نمایش «عروسی بزرگ» کمدی‌ای خانوادگی است که از همان آغاز، نمایش را به قلب قصه می‌آورد: دان و اِلی گریفین، زوجی که سال‌ها پیش از هم جدا شده‌اند، برای آن‌که مادر کاتولیک و سنتیِ پسرخوانده‌شان از واقعیت جدایی‌شان باخبر نشود، ناچارند دوباره نقش زن‌وشوهری خوشبخت را بازی کنند.

این تمهید، هم موتور موقعیت‌های کمیک فیلم است و هم پرسشی بالقوه جدی‌تر را پیش می‌کشد: خانواده تا چه اندازه بر حقیقت استوار است و چه زمانی برای حفظ آرامش، به اجرای نقشی جمعی بدل می‌شود؟ فیلم پاسخ پیچیده‌ای به این پرسش نمی‌دهد، اما از دل آن فرصتی برای گردآوردن نسلی از شخصیت‌ها و اختلاف‌های خانوادگی فراهم می‌کند.

کمدیِ تظاهر و سوءتفاهم ساختار فیلم بر پنهان‌کاری بنا شده است. دان و اِلی باید در برابر مهمانان تصویری را حفظ کنند که دیگر با زندگی واقعی‌شان هم‌خوان نیست؛ در همان حال، فرزندان و نزدیکانشان هر یک با مسئله‌ای شخصی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. از این‌جا موقعیت‌های متعارف کمدیِ عروسی شکل می‌گیرند: دیدارهای ناخواسته، رازهایی که ممکن است برملا شوند، و گفت‌وگوهایی که با هر تلاش برای کنترل اوضاع، آشفته‌تر می‌شوند.

این شالوده به‌خودی‌خود ظرفیت سرگرم‌کننده‌ای دارد، اما فیلم اغلب به‌جای آن‌که از موقعیت‌ها طنزی دقیق و تدریجی بسازد، به انباشت ماجراها و شوخی‌های پررنگ متکی می‌شود. برخی لحظه‌ها از برخورد شخصیت‌ها و آشفتگی مجلس خنده می‌گیرند؛ برخی دیگر چنان آشکارا برای خنداندن طراحی شده‌اند که اثرشان پیش از رسیدن به نقطه‌ی اوج از میان می‌رود.

« کمدیِ تظاهر و سوءتفاهم ساختار فیلم بر پنهان‌کاری بنا شده است. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

در نتیجه، کمدی فیلم نوسان دارد: گاه روان و سبک، گاه زورکی و کم‌رمق. بازیگران؛ سرمایه‌ای که همیشه به کار نمی‌آید حضور رابرت دنیرو، دایان کیتون، سوزان ساراندون و گروهی از بازیگران شناخته‌شده، انتظاری طبیعی برای اثری پرانرژی و پربار ایجاد می‌کند. دنیرو و کیتون در نقش دان و اِلی، مرکز ثقل فیلم‌اند؛ رابطه‌ی قدیمی این دو، با ترکیبی از دلخوری، آشنایی و کشش باقی‌مانده، از معدود عناصری است که فیلم را از مجموعه‌ای از شوخی‌های پراکنده فراتر می‌برد.

آن‌ها به نقش‌هایشان حس تاریخ مشترک می‌دهند و حتی در لحظه‌هایی که فیلمنامه به کلیشه پناه می‌برد، حضورشان نوعی سرزندگی به صحنه می‌بخشد. ساراندون نیز به‌عنوان بِبِه، دوست قدیمی اِلی و شریک کنونی دان، تعادل جالبی در این مثلث عاطفی ایجاد می‌کند. شیمی میان این سه، به‌ویژه در موقعیت‌هایی که رابطه‌ی پیشین و کنونی‌شان ناگزیر در یک فضا کنار هم قرار می‌گیرد، از جذابیت‌های اصلی فیلم است.

بااین‌حال، بازیگران مکمل کمتر فرصت می‌یابند از تیپ‌های آشنا فاصله بگیرند. بازیگران فراوان‌اند، اما تعداد شخصیت‌ها به‌تنهایی عمق یا پویایی نمی‌آفریند؛ بعضی از آن‌ها بیش از آن‌که بخشی ضروری از یک خانواده‌ی زنده باشند، برای افزودن یک خط فرعی یا شوخی تازه وارد می‌شوند. خانواده‌ای بزرگ، شخصیت‌هایی کم‌فرصت فیلم می‌کوشد چندین رابطه را هم‌زمان پیش ببرد: رابطه‌ی دان و اِلی، موقعیت بِبِه، نگرانی‌های فرزندان، ازدواج پیش رو و واکنش خانواده‌ی عروس.

گستردگی این شبکه، در ظاهر با آشوب یک گردهمایی خانوادگی تناسب دارد؛ زیرا در چنین مراسمی معمولاً هرکس مسئله‌ای دارد و هیچ گفت‌وگویی به‌آسانی در مسیر خود باقی نمی‌ماند. اما فیلم در مدیریت این شلوغی همواره موفق نیست. خط‌های فرعی یکی پس از دیگری وارد می‌شوند، بی‌آن‌که همگی فرصت کافی برای تحول پیدا کنند.

« در نتیجه، کمدی فیلم نوسان دارد: گاه روان و سبک، گاه زورکی و کم‌رمق. »

شخصیت‌ها و اجرا

نتیجه، روایتی است که گاهی بیش از اندازه پراکنده به نظر می‌رسد. شخصیت‌های متعدد در کنار هم حضور دارند، اما همه به یک اندازه در جهان فیلم جا نمی‌افتند. بعضی موقعیت‌ها چنان کوتاه قطع می‌شوند که اثر عاطفی یا کمیکشان شکل نمی‌گیرد؛ برخی دیگر نیز با شتابی پیش می‌روند که مانع پیوند خوردنشان با مسئله‌ی اصلی می‌شود.

این پراکندگی به فیلم حال‌وهوای یک مهمانی بی‌نظم می‌دهد، اما بی‌نظمی وقتی به انتخاب روایی تبدیل می‌شود که تماشاگر بتواند در آن ریتم و منطق بیابد؛ «عروسی بزرگ» همیشه چنین نظمی را حفظ نمی‌کند. کلیشه‌ها و مسیرهای از پیش آشنا از همان premise فیلم می‌توان حدس زد که وانمودکردن به یک زندگی مشترک، دیر یا زود به بازنگری در گذشته و مواجهه با حقیقت می‌انجامد.

این پیش‌بینی‌پذیری الزاماً عیب نیست؛ کمدی رمانتیک و خانوادگی اغلب از الگوهایی آشنا بهره می‌برد. مسئله این است که فیلم به‌ندرت آن الگوها را با زاویه‌ای تازه بازآفرینی می‌کند. بسیاری از برخوردها و واکنش‌ها همان مسیری را می‌روند که تماشاگر از ابتدا انتظارش را دارد، و پیچیدگی بالقوه‌ی رابطه‌ها به کشمکش‌هایی ساده و زودفهم فروکاسته می‌شود.

از سوی دیگر، فیلم گاهی می‌خواهد هم‌زمان شوخ‌طبع، بی‌پروا و احساساتی باشد، اما میان این لحن‌ها پیوندی استوار برقرار نمی‌کند. شوخی‌های صریح یا اغراق‌آمیز در کنار لحظه‌های خانوادگی قرار می‌گیرند، بی‌آن‌که همیشه به یکدیگر نیرو بدهند. به همین دلیل، بخش‌هایی از فیلم نه آن‌قدر جسورند که کمدی نامتعارفی بسازند و نه آن‌قدر ظریف که روابط را با طنزی گرم و انسانی بکاوند.

« نتیجه، روایتی است که گاهی بیش از اندازه پراکنده به نظر می‌رسد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

حاصل، اثری آشناست که بیش از آن‌که غافلگیر کند، در محدوده‌ی امن فرمول خود حرکت می‌کند. مضمون‌های خانوادگی در پسِ آشوب با وجود محدودیت‌های فیلمنامه، زیر سطح شوخی‌ها موضوع‌هایی قابل‌توجه حضور دارند: معنای خانواده، تفاوت میان پیوند زیستی و انتخابی، و فاصله‌ی میان تصویری که از خود به دیگران نشان می‌دهیم و واقعیتی که در خلوت تجربه می‌کنیم.

وضعیت پسرخوانده، که قرار است عروسی‌اش خانواده را دوباره گرد هم بیاورد، می‌توانست راهی برای کاوش جدی‌تر در تعلق و هویت باشد. همین‌طور، تظاهر دان و اِلی یادآور این است که گاهی خانواده نه یک ساختار بی‌نقص، بلکه توافقی شکننده میان آدم‌هایی با گذشته‌های متفاوت است. اما فیلم این مضمون‌ها را بیشتر به‌عنوان زمینه‌ی موقعیت‌های کمدی به کار می‌گیرد تا موضوعی برای واکاوی عمیق.

وقتی فرصتی برای مکث یا گفت‌وگویی صادقانه پدید می‌آید، معمولاً روایت به‌سرعت دوباره به آشفتگی مجلس بازمی‌گردد. این انتخاب با هدف ساختن کمدی سبک سازگار است، ولی باعث می‌شود بار عاطفی قصه در حد اشاره باقی بماند. تماشاگر می‌تواند گرمای روابط را حس کند، اما کمتر با آن‌ها درگیر می‌شود.

برای چه تماشاگری؟ «عروسی بزرگ» در بهترین لحظاتش فیلمی آسان‌تماشا و خوش‌ریتم است: اثری برای کسانی که از کمدی‌های خانوادگیِ پرشخصیت و موقعیت‌های آشفته لذت می‌برند و الزاماً انتظار تازگی روایی یا طنزی هوشمندانه ندارند. شیمی دان، اِلی و بِبِه کمک می‌کند لحظه‌هایی از فیلم جان بگیرند؛ حضور بازیگران شناخته‌شده نیز به صحنه‌ها جذابیت اولیه می‌دهد.

« حاصل، اثری آشناست که بیش از آن‌که غافلگیر کند، در محدوده‌ی امن فرمول خود حرکت می‌کند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

حتی وقتی شوخی‌ها نمی‌گیرند، آشفتگی جمعی گاه نوعی خنده‌ی ناخواسته ایجاد می‌کند. در مقابل، کسی که از یک گروه بازیگری پرستاره انتظار شخصیت‌پردازی عمیق، ظرافت در کمدی یا قصه‌ای واقعاً تازه دارد، احتمالاً احساس می‌کند فیلم از ظرفیت‌هایش کمتر بهره برده است. شلوغی داستان و قابل‌حدس‌بودن مسیر آن، مانع می‌شود مجموعه‌ی بازیگران به یک کل منسجم تبدیل شود.

جمع‌بندی «عروسی بزرگ» کمدی‌ای استوار بر یک موقعیت جذاب، گروهی از بازیگران توانمند و خانواده‌ای پرتنش، اما نه به همان اندازه برخوردار از فیلمنامه‌ای منسجم و خلاق. نقطه‌ی قوت اصلی‌اش رابطه‌ی میان دان و اِلی و حضور بِبِه در مدار آن‌هاست؛ جایی که خاطره‌ی مشترک، دلخوری و شوخی در کنار هم قرار می‌گیرند و فیلم به گرمایی گذرا می‌رسد.

در سوی دیگر، قصه از کلیشه‌ها فاصله‌ی چندانی نمی‌گیرد، بعضی شوخی‌ها تصنعی‌اند و تعدد شخصیت‌ها گاه به پراکندگی می‌انجامد. بااین‌حال، فیلم در مقام کمدی‌ای سبک و کم‌توقع می‌تواند سرگرم‌کننده باشد؛ نه اثری که مدت‌ها در ذهن بماند، بلکه تماشایی یک‌باره که جذابیتش بیش از هر چیز از شیمی بازیگران و آشوب آشنای یک گردهمایی خانوادگی می‌آید.

« حتی وقتی شوخی‌ها نمی‌گیرند، آشفتگی جمعی گاه نوعی خنده‌ی ناخواسته ایجاد می‌کند. »