وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

عاشقانه‌ای در سایهٔ آستن «Paging Mr. Darcy» بیش از آنکه بخواهد داستانی غافلگیرکننده بسازد، به دنبال بازآفرینیِ لذت آشنای رمانتیک‌های جین آستن است: دو آدم با برداشت‌های متفاوت از عشق و آدم‌ها، در مواجهه‌ای ناخواسته ناچار می‌شوند پیش‌داوری‌های خود را بازنگری کنند. الوئیز کاوندیش، پژوهشگری جدی و سخت‌گیر، برای سخنرانی در همایشی دربارهٔ آستن دعوت می‌شود؛ اما فضای پرشور و سرگرم‌کنندهٔ برنامه چندان با روحیه‌اش جور نیست.

آشنایی او با سم، بازیگری که در همایش نقش آقای دارسی را اجرا می‌کند، زمینهٔ توافقی میان آن دو و سپس نزدیکی تدریجی‌شان را فراهم می‌آورد. فیلم از همان ابتدا آشکار می‌کند که در قلمرو کمدی رمانتیک آشنا حرکت می‌کند؛ بنابراین پرسش اصلی نه این است که آیا رابطه‌ای شکل می‌گیرد، بلکه این است که مسیر رسیدن به آن تا چه اندازه دلنشین و باورپذیر خواهد بود.

الوئیز؛ هوش در برابر انعطاف الوئیز شخصیتی است که جذابیت و دشواری‌اش از یک سرچشمه می‌آیند: او به آنچه می‌داند و به شیوه‌ای که جهان را تحلیل می‌کند، اعتماد دارد. تخصصش در آثار آستن به او امکان می‌دهد دربارهٔ این رمان‌ها با دقت و جدیت سخن بگوید، اما همین جدیت گاه او را از لذتِ سادهٔ مشارکت در فضای همایش دور می‌کند.

او ظاهرِ پرزرق‌وبرق و سرگرم‌کنندهٔ برنامه را سطحی می‌بیند و در آغاز، سم را نیز بر پایهٔ نقش و موقعیتش قضاوت می‌کند. این شروع می‌تواند تعمدی و متناسب با مضمون باشد: الوئیز باید، همچون قهرمانان آستنی، دریابد که نخستین برداشت همیشه تمام حقیقت نیست. بااین‌حال، فیلم در پرداخت این تحول همیشه به یک اندازه ظریف نیست.

« بااین‌حال، فیلم در پرداخت این تحول همیشه به یک اندازه ظریف نیست. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

فاصلهٔ میان سخت‌گیری اولیهٔ الوئیز و پذیرش تدریجیِ جهانِ همایش، گاهی بیش از آنکه از کشمکش درونیِ عمیقی برخیزد، با نیازهای پیش‌بینی‌پذیر داستان پیش می‌رود. ممکن است برخی تماشاگران در آغاز او را مغرور یا آزاردهنده بیابند؛ اما وقتی فیلم فرصت می‌دهد تا جدیتش در کنار شوخ‌طبعی و تردیدهایش دیده شود، شخصیت قابل‌فهم‌تر و دوست‌داشتنی‌تر می‌شود.

سم و شیمی دو بازیگر سم، در ظاهر، نقطهٔ مقابل الوئیز است: او نقش دارسی را بر تن می‌کند و با حال‌وهوای نمایشی همایش کنار می‌آید، درحالی‌که الوئیز به محتوای جدیِ آثار آستن توجه دارد. تفاوت میان این دو، موتور اصلیِ رابطه و بخش عمده‌ای از موقعیت‌های کمدی فیلم است. سم نیز صرفاً نسخه‌ای امروزی از قهرمان رمانتیک نیست؛ فیلم می‌کوشد نشان دهد علاقهٔ او به نقش و فضای آستنی از چیزی فراتر از ظاهرِ لباس و نمایش می‌آید.

در روایتِ فیلم، این دو درمی‌یابند که با وجود تفاوت رویکردشان، باور مشترکی به عشق دارند. Mallory Jansen و Will Kemp بخش مهمی از گرمای فیلم را تأمین می‌کنند. تعاملشان به‌اندازه‌ای نرم و بازیگوشانه است که رابطهٔ میان الوئیز و سم، با وجود الگوی آشنایش، تماشایی باقی بماند. نگاه‌ها، مکث‌ها و شوخی‌های کوچک به فیلم چیزی می‌دهند که فیلمنامه به‌تنهایی همیشه قادر به ساختنش نیست: احساسی از همراهیِ رو به رشد.

وقتی دو بازیگر در یک صحنه واقعاً به هم پاسخ می‌دهند، کلیشه‌ها کمتر به چشم می‌آیند و مسیر عاطفی داستان طبیعی‌تر جلوه می‌کند. همین شیمی است که سبب می‌شود حتی لحظه‌های بسیار آشنا نیز بتوانند لبخندی برانگیزند. همایش آستنی؛ خیال و مشارکت فضای همایش، تزئین پس‌زمینه نیست؛ بخشی از موضوع فیلم است.

« تفاوت میان این دو، موتور اصلیِ رابطه و بخش عمده‌ای از موقعیت‌های کمدی فیلم است. »

شخصیت‌ها و اجرا

لباس‌های دوره‌ای، بازی با نقش‌ها و علاقهٔ پرشور شرکت‌کنندگان به جهان آستن، تقابلی میان مطالعهٔ دانشگاهی و تجربهٔ جمعی ایجاد می‌کند. الوئیز در ابتدا انتظار دارد سخنرانی‌اش در برابر گروهی از علاقه‌مندان به سرگرمی و لباس‌های تاریخی قرار گیرد، اما فیلم به‌تدریج این دو سوی ماجرا را از هم جدا نمی‌بیند.

ممکن است شکل مشارکت آدم‌ها در ادبیات متفاوت باشد؛ یکی از راه تحلیل و پژوهش وارد اثر شود و دیگری از راه اجرا، تخیل و بازی. هیچ‌کدام الزاماً دیگری را بی‌اعتبار نمی‌کند. به همین دلیل، فضای رمانتیک فیلم کارکردی دوگانه دارد: هم مخاطب را به دنیای خیال‌انگیز آستنی نزدیک می‌کند و هم به الوئیز فرصتی می‌دهد تا تعریف محدودش از «جدی‌گرفتن» ادبیات را بازبسنجد.

برای دوستداران آستن، همین ارجاع‌ها و حال‌وهوا می‌تواند لذت اصلی باشد. فیلم نه قصد دارد جای اقتباسی ادبی را بگیرد و نه به تحلیل پیچیده‌ای از آثار آستن تبدیل می‌شود؛ جذابیتش بیشتر در آمیختن علاقهٔ ادبی با سرگرمیِ سبک و رمانتیک است. ریتم، فیلمنامه و شخصیت‌های فرعی ضعف روشن فیلم، اتکای زیادش به مسیری است که از همان ابتدا قابل حدس به نظر می‌رسد.

تقابل دو شخصیت، توافق میانشان، تغییر نگاه‌ها و جاذبهٔ عاطفی، همگی از اجزای آشنای کمدی رمانتیک‌اند. قابل‌پیش‌بینی‌بودن به‌خودی‌خود عیب قطعی نیست؛ چنین فیلمی اغلب قرار است به مخاطب تجربه‌ای آرام، مطمئن و دلگرم‌کننده بدهد. مسئله زمانی پدید می‌آید که داستان برای رسیدن به گام بعدی، بیش از حد به نشانه‌های شناخته‌شده تکیه می‌کند و فرصت چندانی برای پیچیدگی یا غافلگیری باقی نمی‌گذارد.

« هیچ‌کدام الزاماً دیگری را بی‌اعتبار نمی‌کند. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

ریتم نیز در بعضی بخش‌ها از حرکت می‌افتد. فیلم میان گفت‌وگوهای عاشقانه، فضای همایش و خرده‌موقعیت‌های کمدی رفت‌وآمد می‌کند، اما همهٔ این بخش‌ها به یک اندازه پیش‌برنده نیستند. برخی صحنه‌ها حس می‌دهند که می‌شد کوتاه‌تر باشند، بی‌آنکه رابطهٔ اصلی یا مضمون فیلم آسیب ببیند. شخصیت‌های فرعی گاهی به جای افزودن بُعدی تازه به داستان، بیش از اندازه برجسته و اغراق‌آمیز می‌شوند.

به‌ویژه میا و خواهر الوئیز، در لحظاتی از حد شوخیِ جان‌بخش فراتر می‌روند و به عنصری پرسر‌وصدا بدل می‌شوند؛ حضوری که ممکن است برای بعضی تماشاگران سرگرم‌کننده و برای برخی دیگر خسته‌کننده باشد. کمدی و عاطفهٔ بی‌ادعا طنز فیلم عمدتاً از برخورد جهان رسمی و جهان نمایشی می‌آید: الوئیز می‌خواهد جدی گرفته شود، درحالی‌که اطرافش آدم‌هایی هستند که با اشتیاق لباس می‌پوشند و نقش‌ها را زنده می‌کنند.

همچنین حضور سم در هیئت دارسی، خود زمینه‌ای آماده برای شوخی با فاصلهٔ میان بازیگر و شخصیت ادبی فراهم می‌آورد. فیلم در بهترین لحظاتش به این موقعیت‌ها اکتفا می‌کند و لازم نمی‌بیند هر صحنه را با شوخی‌های پررنگ پر کند. نتیجه، لحنی سبک و دلپذیر است که با فضای کلی اثر هماهنگی دارد. البته لطافت این کمدی همیشه به ظرافت نمی‌انجامد.

گاهی شخصیت‌های فرعی یا واکنش‌های بزرگ‌شدهٔ آنان بیش از اندازه بر صحنه مسلط می‌شوند و ریتم عاطفیِ رابطهٔ اصلی را مختل می‌کنند. بااین‌همه، فیلم در لحظه‌هایی که از نمایشِ بیرونی فاصله می‌گیرد و بر گفت‌وگوی دو شخصیت مرکزی متمرکز می‌شود، گرمای بیشتری پیدا می‌کند. پایان‌بندی نیز، بی‌آنکه نیاز به افشای جزئیات داشته باشد، همان جنس شیرینی و رضایت عاطفی را عرضه می‌کند که از چنین اثری انتظار می‌رود؛ پایانی که بیشتر لبخند می‌آورد تا شگفتی.

« ریتم نیز در بعضی بخش‌ها از حرکت می‌افتد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

جمع‌بندی «Paging Mr. Darcy» فیلمی است که ارزشش را نباید در نوآوریِ داستانی یا پیچیدگیِ شخصیت‌پردازی جست‌وجو کرد. قصه‌اش از مسیر آشنای کمدی رمانتیک پیروی می‌کند، بعضی صحنه‌هایش کش می‌آیند و شخصیت‌های فرعی گاه از اندازه بیرون می‌زنند. در مقابل، شیمی دلنشین Mallory Jansen و Will Kemp، حال‌وهوای دلپذیر همایش آستنی و پیوند میان علاقهٔ ادبی و امکانِ عاشق‌شدن، به فیلم هویتی گرم می‌بخشد.

این اثر برای کسی که از یک روایت عاشقانهٔ سبک انتظار پیچش‌های غیرمنتظره یا تحلیل عمیق ادبی دارد، احتمالاً ساده و گاه زیادی آشنا خواهد بود. اما اگر معیار، همراهی با دو شخصیت خوش‌تماشا، چند لحظهٔ خنده و فضای رمانتیکی برگرفته از دنیای جین آستن باشد، فیلم کار خودش را انجام می‌دهد. «Paging Mr.

Darcy» شاهکار نیست و ادعای آن را هم ندارد؛ کامیابی‌اش کوچک‌تر و صمیمی‌تر است: ساختن یک تجربهٔ شیرین و بی‌تکلف که در آن پیش‌داوری، علاقه و بازی با خیال، فرصت پیدا می‌کنند کنار هم بنشینند.

« Darcy» فیلمی است که ارزشش را نباید در نوآوریِ داستانی یا پیچیدگیِ شخصیت‌پردازی جست‌وجو کرد. »