نقد و بررسی
نقد Escape the Undertaker | 2021
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
ایده‌ای میان فیلم و بازی «Escape the Undertaker» بیش از آن‌که فیلمی ترسناک به معنای متعارف باشد، تجربه‌ای تعاملی و سرگرمی‌محور است که سینما را به بازیِ انتخاب و پیامد نزدیک می‌کند. نیو دی وارد عمارت آندرتیکر می‌شوند؛ مکانی که تاریکی، دام‌ها و نشانه‌های فراطبیعی‌اش از همان آغاز وعدهٔ ماجرایی هالووینی می‌دهد.
تماشاگر نیز صرفاً ناظر نمی‌ماند: در لحظه‌هایی باید مسیر را برگزیند و تصمیم بگیرد شخصیت‌ها چه کنند. این قالب، نقطهٔ تمایز اصلی اثر است و هم‌زمان محدودیت آن را نیز آشکار می‌کند. فیلم به‌جای ساختن روایتی پرلایه، بر تازگیِ مشارکت مخاطب و آشنایی او با چهره‌های دنیای کشتی حرفه‌ای تکیه دارد.
عمارت؛ صحنهٔ اصلی دلهره فضای عمارت مهم‌ترین دستاورد بصری اثر است. راهروهای کم‌نور، گوشه‌های پنهان و دکورهای گوتیک، محیطی می‌سازند که از همان ابتدا حس ورود به قلمرویی ناامن را القا می‌کند. فیلم از این فضا انتظار واقع‌گرایی ندارد؛ عمارت بیشتر شبیه صحنه‌ای نمایشی است که برای اجرای شوخی‌ها، ترس‌های ناگهانی و رویارویی با خطر طراحی شده است.
« تماشاگر نیز صرفاً ناظر نمی‌ماند: در لحظه‌هایی باید مسیر را برگزیند و تصمیم بگیرد شخصیت‌ها چه کنند. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
همین تصنع، در چارچوب سرگرمی سبک و فانتزی، الزاماً عیب نیست؛ حتی به اثر کیفیتی شبیه خانهٔ وحشت در یک پارک تفریحی می‌دهد. موسیقی دلهره‌آور و طراحی صدا نیز به این تجربه کمک می‌کنند. صداها گاه بیش از تصویر بار تعلیق را بر دوش می‌کشند و عبور از راهروها یا نزدیک‌شدن به یک موقعیت خطرناک را اضطراب‌آورتر جلوه می‌دهند.
اثر در ساختن ترسِ سنگین و ماندگار موفق نیست، اما برای ایجاد حال‌وهوایی هالووینی و سرگرم‌کننده ابزارهای مناسبی به کار می‌گیرد. بنابراین بهتر است آن را نه فیلمی وحشت‌آفرین، بلکه ماجرایی خانوادگی با چاشنی تعلیق دانست. نیو دی و لحن شوخ‌طبعانه حضور نیو دی به فیلم انرژی و سبکی می‌بخشد.
شخصیت‌های گروه با روحیهٔ پرجنب‌وجوش و شوخی‌هایشان، در برابر فضای سرد و تهدیدآمیز عمارت تضادی ایجاد می‌کنند؛ تضادی که به‌جای افزایش مداوم ترس، لحن را به سمت کمدی ماجراجویانه می‌برد. این انتخاب با هویت سرگرم‌کنندهٔ گروه سازگار است و برای مخاطبی که با آن‌ها آشناست، احتمالاً جذابیت بیشتری دارد.
« موسیقی دلهره‌آور و طراحی صدا نیز به این تجربه کمک می‌کنند. »
شخصیت‌ها و اجرا
در عین حال، توانایی اعضای گروه در پیشبرد فیلم جای پرداخت عمیق شخصیت‌ها را نمی‌گیرد. گفت‌وگوها و واکنش‌ها غالباً کارکردی‌اند: ترس را نشان می‌دهند، شوخی می‌سازند یا تصمیم بعدی را زمینه‌چینی می‌کنند. ازاین‌رو، شخصیت‌ها بیشتر به مهره‌های یک بازی بدل می‌شوند تا افرادی با دگرگونی درونی روشن.
این سادگی با مدت کوتاه و هدف تفریحی اثر تناسب دارد، اما مانع از آن می‌شود که ماجرا پس از پایان تماشا تأثیری جدی بر جا بگذارد. انتخاب تماشاگر و محدودیت تعامل بخش تعاملی، تماشاگر را وادار می‌کند در لحظات معین دست به انتخاب بزند و مسیر ماجرا را از زاویه‌های گوناگون دنبال کند. این ویژگی می‌تواند کنجکاوی ایجاد کند: آیا بهتر است شخصیت‌ها از مسیر خطرناک عبور کنند یا راه دیگری را برگزینند؟
دیدن واکنش‌های متفاوت و جابه‌جایی میان شخصیت‌ها نیز به تماشای دوباره انگیزه می‌دهد. در نتیجه، اثر برای یک جمع دوستانه یا تماشای مناسبتی، قابلیت سرگرم‌کنندگی دارد؛ تماشاگران می‌توانند دربارهٔ انتخاب‌ها بحث کنند و نتیجهٔ تصمیم‌های خود را ببینند. بااین‌حال، میزان اثرگذاری انتخاب‌ها محدود است.
« در عین حال، توانایی اعضای گروه در پیشبرد فیلم جای پرداخت عمیق شخصیت‌ها را نمی‌گیرد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
تصمیم‌ها بیشتر مسیر کوتاه‌مدت یا زاویهٔ دید را تغییر می‌دهند تا آن‌که ساختار مرکزی روایت را از بنیان دگرگون کنند. بنابراین احساس اختیار گاهی از اختیار واقعی بزرگ‌تر است. انتخاب تماشاگر به تجربه تنوع می‌بخشد، اما به‌ندرت به معمایی اخلاقی یا دوراهی‌ای پیچیده بدل می‌شود که مخاطب را درگیر سنجش پیامدها کند.
این محدودیت سبب می‌شود سازوکار تعاملی، با وجود جذابیت نخستین، پس از چند انتخاب تا حدی قابل پیش‌بینی شود. آندرتیکر؛ نمادی پرابهت با حضوری محدود آندرتیکر به‌واسطهٔ چهره و پیشینهٔ نمایشی خود، حضوری بالقوه قدرتمند دارد. نام او به‌تنهایی انتظار تهدید، راز و هیبت می‌آفریند و فیلم نیز از همین سرمایهٔ نمادین بهره می‌برد.
اما نقش او در قیاس با جایگاهی که در تصور مخاطب دارد، محدود باقی می‌ماند. اثر بیش از آن‌که بر کنش و حضور گستردهٔ او بنا شود، از انتظار دیدار با او استفاده می‌کند؛ گویی خودِ افسانهٔ آندرتیکر برای ایجاد هیجان کافی فرض شده است. این رویکرد برای مخاطب آشنا با کشتی حرفه‌ای می‌تواند کارکردی نوستالژیک داشته باشد، اما دراماتیک‌ترین ظرفیت شخصیت را به‌طور کامل به کار نمی‌گیرد.
« بنابراین احساس اختیار گاهی از اختیار واقعی بزرگ‌تر است. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
اگر تماشاگر انتظار داشته باشد آندرتیکر مرکز ثقل هر صحنه باشد، سهم نسبتاً اندک او ممکن است ناامیدکننده جلوه کند. در عوض، فیلم او را همچون نشانه‌ای از خطر و نیرویی مسلط در پس‌زمینه نگه می‌دارد؛ حضوری که بیش از آن‌که با گفت‌وگو و کنش بسط یابد، از شهرت و اسطورهٔ پیرامونش نیرو می‌گیرد.
داستان‌گویی و اجرای فنی روایت در ساده‌ترین شکل ممکن پیش می‌رود: گروه وارد موقعیتی خطرناک می‌شود، با موانع روبه‌رو می‌گردد و می‌کوشد از آن عبور کند. این الگوی روشن برای قالب کوتاه و تعاملی مناسب است، اما مجال چندانی برای غافلگیری روایی یا ساختن تعلیقی پیچیده باقی نمی‌گذارد. برخی موقعیت‌ها و واکنش‌ها به کلیشه‌های آشنای خانهٔ تسخیرشده نزدیک می‌شوند و گاه سادگی داستان از مرز دلنشین‌بودن عبور می‌کند.
فیلم قصد ندارد جهان تازه‌ای از وحشت بسازد؛ بیشتر از نشانه‌های شناخته‌شده بهره می‌گیرد تا مخاطب بی‌درنگ در فضای آن قرار گیرد. از نظر اجرایی نیز اثر در محدودهٔ هدف خود کار می‌کند. طراحی صحنه و موسیقی به ساخت فضا کمک می‌کنند، حال آن‌که جلوه‌های ویژه و برخی لحظات نمایشی بیشتر به کارکرد سرگرم‌کنندهٔ اثر خدمت می‌کنند تا باورپذیری کامل.
« از نظر اجرایی نیز اثر در محدودهٔ هدف خود کار می‌کند. »
جمع‌بندی
این نابرابری به‌خودی‌خود تجربه را از بین نمی‌برد، اما نشان می‌دهد که فیلم‌سازی در درجهٔ دوم اهمیت قرار دارد و عنصر بازی‌وار و حضور ستاره‌های کشتی حرفه‌ای اولویت بیشتری یافته است. جمع‌بندی «Escape the Undertaker» تجربه‌ای سبک، کوتاه و مناسب حال‌وهوای هالووین است که نقطهٔ قوتش را در فضای عمارت، موسیقی دلهره‌آور و امکان انتخاب مسیر جست‌وجو می‌کند.
تعامل، تماشای آن را از فیلمی معمولی متمایز می‌سازد و حضور نیو دی به آن گرما و شوخ‌طبعی می‌بخشد. در مقابل، انتخاب‌ها اثر محدودی بر خط اصلی دارند، داستان و بازی‌ها گاه ساده و کلیشه‌ای می‌شوند و آندرتیکر کمتر از ظرفیت نمادین خود در مرکز ماجرا قرار می‌گیرد. این اثر بیش از آن‌که برای تجربه‌ای سینماییِ پرمایه ساخته شده باشد، سرگرمی‌ای تعاملی برای مخاطبِ آمادهٔ همراهی با قواعد سادهٔ بازی است.
اگر انتظار وحشتی جدی، روایتی پیچیده یا نقش‌آفرینی گسترده از آندرتیکر وجود نداشته باشد، فیلم می‌تواند تفریحی خوش‌ساخت در اندازهٔ ادعاهای محدودش فراهم کند؛ اما جذابیتش بیشتر به تازگی قالب و فضای نمایشی وابسته است تا عمق داستان.
« تعامل، تماشای آن را از فیلمی معمولی متمایز می‌سازد و حضور نیو دی به آن گرما و شوخ‌طبعی می‌بخشد. »
ثبت دیدگاه