نقد و بررسی

نقد Rise of the Footsoldier: Vengeance | 2023

بازگشت به قلمرو انتقام «Rise of the Footsoldier: Vengeance» به سراغ یکی از ساده‌ترین و کهن‌ترین محرک‌های درام جنایی می‌رود: انتقام از قتلِ کسی که وفاداری‌اش برای قهرمان، چیزی فراتر از رابطه‌ای معمولی بوده است. پت تیت پس از مرگ خشونت‌بار سرباز مورداعتمادش، کنی، در پی یافتن عاملان جنایت راهی سوهو می‌شود؛ جایی بیرون از قلمرو آشنای اسکس و در دل شبکه‌ای تیره از قدرت، ترس و خشونت. فیلم از همان آغاز روشن می‌کند که بیش از آن‌که قصد بازتعریف ژانر گانگستری را داشته باشد، می‌خواهد تماشاگر را به جهان آشنای مجموعه بازگرداند: جهانی زمخت، پرتنش و بناشده بر قانون نانوشتهٔ زور. این انتخاب هم امتیاز فیلم است و هم محدودیتش. داستان با هدفی روشن حرکت می‌کند و معمای جناییِ پیرامون قتل، به روایت نیروی محرک می‌دهد؛ اما مسیر کلی، آن‌قدر آشناست که کمتر می‌تواند مخاطبِ خوگرفته به قصه‌های انتقام را غافلگیر کند. فیلم به جای پیچاندن قواعد ژانر، بیشتر بر شخصیت مرکزی، فضای خشن و تقابل‌های پیاپی تکیه دارد. پت تیت؛ خشونت با چهره‌ای انسانی نقطهٔ اتکای اصلی فیلم، اجرای Craig Fairbrass در نقش پت تیت است. او شخصیتی را بازی می‌کند که خشونت برایش فقط ابزاری مقطعی نیست؛ بخشی از زبان و روش حضورش در جهان است. با این حال، اجرا صرفاً به نمایش خشم و تهدید محدود نمی‌ماند. در پسِ ظاهر خشن تیت، می‌توان وفاداری، اندوه و نوعی منطق شخصی را دید؛ منطقی که انتقام را برای او به وظیفه‌ای بدل می‌کند، نه فقط فرصتی برای تسویه‌حساب. فِیربراس این تعادل را با اتکا به حضور فیزیکی و لحن کنترل‌شده‌اش برقرار می‌کند. تیت معمولاً به توضیح احساساتش نیاز ندارد؛ مکث، نگاه یا تغییر ناگهانی در رفتار او بخشی از روایت را بر دوش می‌کشد. همین خویشتن‌داری نسبی باعث می‌شود فوران‌های خشونت اثر بیشتری داشته باشند. بازیگر، به‌ویژه در لحظاتی که تیت میان خشم و تأمل کوتاه گرفتار می‌شود، به نقش بُعدی انسانی می‌دهد که فیلمنامه همیشه به‌تنهایی قادر به ساختنش نیست. سوهو؛ جغرافیای بی‌اعتمادی گذر از اسکس به سوهو فقط تغییر مکان نیست؛ تغییر قواعد بازی است. تیت از محیطی که در آن اقتدار و شهرتش معنا دارند فاصله می‌گیرد و پا به فضایی می‌گذارد که در آن باید مناسبات تازه‌ای را بشناسد. این جابه‌جایی، به فیلم فرصتی می‌دهد تا تعقیب و جست‌وجوی جنایی را به تجربه‌ای از بیگانگی بدل کند: قهرمان هرچه بیشتر پیش می‌رود، کمتر می‌تواند به امنیت قلمرو خود تکیه کند. فضای لندنِ دههٔ ۱۹۹۰ در فیلم عمدتاً از دل شب، باشگاه‌ها و محفل‌های زیرزمینی تصویر می‌شود. این جهان، تصویری از شهرِ پرزرق‌وبرق نیست؛ شهری است که در آن قدرت پشت درهای بسته معامله می‌شود و ظاهر شیک، الزاماً نشانهٔ امنیت نیست. تیرگی بصری و حس تهدید، به روایت حال‌وهوایی مناسب می‌بخشند، هرچند فیلم گاهی به نشانه‌های آشنای سینمای گانگستری تکیه می‌کند و کمتر از آن‌ها فراتر می‌رود. بااین‌همه، تقابل قلمرو آشنا و فضای ناآشنا به تعلیق داستان کمک می‌کند و مسیر انتقام را از یک حرکت خطی به سفری پرمخاطره تبدیل می‌سازد.