نقد و بررسی
نقد غیرمنتظره (Unexpected) | 2015
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
نگاهی به جهان فیلم فیلم «Unexpected» ساختهٔ Kris Swanberg، درامی مستقل و کم‌ادعا دربارهٔ دو بارداری ناخواسته است؛ اما موضوع اصلی آن نه صرفاً مادرشدن، بلکه مواجههٔ دو زن با آینده‌ای است که ناگهان شکل دیگری به خود گرفته است. Samantha، معلمی در دبیرستانی شهری، درمی‌یابد که باردار است؛ هم‌زمان، Jasmine، یکی از شاگردان بااستعداد او، نیز با همین وضعیت روبه‌رو می‌شود.
دو زن در سن‌وسال، موقعیت اجتماعی و چشم‌اندازهای زندگی تفاوت‌های چشمگیری دارند، ولی تجربه‌ای مشترک آنان را به هم نزدیک می‌کند. فیلم از این تقارن برای ساختن روایتی دربارهٔ دوستی، انتخاب و بازنگری در تصور آدمی از خودش بهره می‌گیرد. عنوان فیلم، «غافلگیرکننده»، به رویدادی ناگهانی اشاره دارد، اما معنای آن به خبر بارداری محدود نمی‌ماند.
آنچه برای شخصیت‌ها پیش‌بینی‌ناپذیر است، واکنش‌های خودشان نیز هست: تردیدهایی که پیش‌تر جایی برای بروز نداشته‌اند، پرسش‌هایی دربارهٔ کار و خانواده، و نگرانی از آن‌که مادرشدن چه چیزی را در هویت فردی‌شان دگرگون کند. فیلم این دگرگونی را نه با حادثه‌های پرشمار، بلکه با گفت‌وگوها و لحظه‌های روزمره دنبال می‌کند.
« فیلم از این تقارن برای ساختن روایتی دربارهٔ دوستی، انتخاب و بازنگری در تصور آدمی از خودش بهره می‌گیرد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
دو زن، دو مسیر متفاوت Samantha و Jasmine صرفاً دو نسخه از یک وضعیت واحد نیستند. Samantha در رابطه‌ای نسبتاً باثبات زندگی می‌کند و آینده‌اش تا پیش از این خبر، مسیری قابل‌تصور داشته است؛ بااین‌حال، بارداری او را با پرسش‌هایی دربارهٔ شغل، استقلال و مسئولیت روبه‌رو می‌کند. Jasmine، دانش‌آموزی بااستعداد و بلندپرواز، در آستانهٔ ورود به دانشگاه است، اما امکانات و شرایط خانوادگی‌اش مسیر او را دشوارتر می‌کند.
فیلم تفاوت این دو را پنهان نمی‌کند و از همین اختلاف، زمینه‌ای برای درک متقابل می‌سازد. رابطهٔ آن‌ها از جایگاه‌های رسمی معلم و شاگرد فراتر می‌رود، ولی فیلم مراقب است که این نزدیکی را به رابطه‌ای یک‌طرفه و نجات‌گرانه تبدیل نکند. Samantha می‌خواهد به Jasmine کمک کند، اما خود نیز از او می‌آموزد؛ گاهی شاگرد در مواجهه با واقعیت‌های عملی، روشن‌بین‌تر و آرام‌تر از معلم به نظر می‌رسد.
همین جابه‌جایی ظریف نقش‌ها به پیوندشان اعتبار می‌بخشد. دوستی‌شان نه حاصل شباهت کامل، بلکه نتیجهٔ پذیرفتن تفاوت‌هاست. بارداری به‌مثابه تجربه‌ای شخصی یکی از امتیازهای فیلم آن است که بارداری را تجربه‌ای یکسان و کلیشه‌ای تصویر نمی‌کند. هر زن با پرسش‌هایی متفاوت درگیر است و هر کدام نسبت دیگری با بدن، آینده و مسئولیت دارد.
« دو زن، دو مسیر متفاوت Samantha و Jasmine صرفاً دو نسخه از یک وضعیت واحد نیستند. »
شخصیت‌ها و اجرا
نگرانی‌های Samantha دربارهٔ ادامهٔ کار و سازگاری نقش مادری با زندگی حرفه‌ای‌اش، با دل‌مشغولی‌های Jasmine دربارهٔ تحصیل، امنیت اقتصادی و امکان ساختن آینده‌ای مستقل هم‌پوشانی دارد، اما هرگز کاملاً بر هم منطبق نمی‌شود. این نگاه، فیلم را از داستانی صرفاً دربارهٔ «مادرشدن» فراتر می‌برد و به موضوع حق انتخاب و فشارهای نابرابر اجتماعی نزدیک می‌کند.
بااین‌حال، اثر از تبدیل شخصیت‌ها به نمادهای اجتماعی پرهیز می‌کند. آن‌ها پیش از آن‌که نمایندهٔ طبقه یا نسل خاصی باشند، انسان‌هایی با اضطراب‌ها، تناقض‌ها و لحظه‌های شوخ‌طبعانه‌اند. همین تأکید بر جزئیات فردی است که مضمون‌های اجتماعی را ملموس می‌کند، بی‌آن‌که فیلم به خطابه‌ای مستقیم بدل شود.
بازی‌ها و کیفیت رابطه بازی Cobie Smulders در نقش Samantha بر ظرافت و درون‌گرایی استوار است. او شخصیت زنی را می‌سازد که از بیرون به نظر می‌رسد زندگی‌اش سامان دارد، اما در خلوت با تردیدهایی روبه‌روست که بیان‌کردنشان آسان نیست. اضطراب او نه با واکنش‌های نمایشی، بلکه در مکث‌ها، نگاه‌ها و گفت‌وگوهای ساده آشکار می‌شود.
« بااین‌حال، اثر از تبدیل شخصیت‌ها به نمادهای اجتماعی پرهیز می‌کند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
این بازی آرام، با لحن کلی اثر هماهنگی دارد و به فیلم اجازه می‌دهد از اغراق‌های رایج در روایت‌های مربوط به بارداری فاصله بگیرد. Gail Bean نیز در نقش Jasmine حضوری زنده و متقاعدکننده دارد. شخصیت او صرفاً «شاگرد بااستعداد» نیست؛ شوخ‌طبعی، سرزندگی و آسیب‌پذیری‌اش در کنار هم قرار می‌گیرند و از او انسانی چندوجهی می‌سازند.
شیمی میان Bean و Smulders از نقاط قوت اصلی فیلم است: نزدیکی آن‌ها تدریجی شکل می‌گیرد و از دل حمایت‌های کوچک و گفت‌وگوهای صمیمی به دست می‌آید، نه از اعتراف‌های بزرگ و تصنعی. بازی Anders Holm در نقش John نیز در چارچوبی کم‌پیرایه قرار می‌گیرد؛ او بخشی از زندگی Samantha است، اما فیلم به‌درستی مرکز عاطفی‌اش را بر تجربهٔ دو زن نگه می‌دارد.
ریتم، فضا و زبان سینمایی «Unexpected» فیلمی آرام است و این آرامش هم نقطهٔ قوت آن است و هم منشأ محدودیتش. کارگردانی Kris Swanberg به‌جای آن‌که هر مرحله از داستان را به بحران تبدیل کند، به روزمرگی فرصت حضور می‌دهد. صحنه‌ها اغلب بر لحظه‌های کوچک تکیه دارند: صحبت‌کردن، برنامه‌ریزی برای آینده و کنارآمدن با خبرهایی که به‌تدریج معنای عمیق‌تری پیدا می‌کنند.
« Gail Bean نیز در نقش Jasmine حضوری زنده و متقاعدکننده دارد. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
این رویکرد به حس واقع‌گرایی کمک می‌کند و اجازه می‌دهد رابطهٔ دو شخصیت در زمان شکل بگیرد. فضای فیلم نیز با همین انتخاب هماهنگ است. محیط شهری و مدرسه، پس‌زمینه‌ای تزئینی نیستند؛ آن‌ها یادآورند که تصمیم‌های شخصی همیشه در خلأ گرفته نمی‌شوند و شرایط اقتصادی و نهادی بر امکان‌های پیش رو اثر می‌گذارند.
در عین حال، فیلم از نمایش پرزرق‌وبرق شهر یا ساختن تقابل‌های ساده‌انگارانه میان دو جهان پرهیز می‌کند. نتیجه، اثری صمیمی و کم‌هیاهوست که به جای کشاندن مخاطب از یک نقطهٔ اوج به نقطه‌ای دیگر، او را به تماشای تغییرات تدریجی شخصیت‌ها دعوت می‌کند. محدودیت‌های روایت همین خویشتن‌داری گاهی به کم‌کشش‌شدن روایت می‌انجامد.
برای مخاطبی که انتظار گره‌افکنی پرشتاب یا تحولات بزرگ دارد، فیلم ممکن است بیش از اندازه آرام و کم‌حادثه جلوه کند. بسیاری از مسائل مطرح‌شده ظرفیت دراماتیک چشمگیری دارند، اما اثر معمولاً آن‌ها را در سطحی کنترل‌شده نگه می‌دارد. این انتخاب با لحن واقع‌گرایانه‌اش سازگار است، ولی در برخی لحظه‌ها مانع می‌شود که فشار عاطفی موقعیت‌ها به‌تمامی احساس شود.
« این رویکرد به حس واقع‌گرایی کمک می‌کند و اجازه می‌دهد رابطهٔ دو شخصیت در زمان شکل بگیرد. »
جمع‌بندی
همچنین تعارضی که نزدیک به پایان میان دو شخصیت شکل می‌گیرد، نسبت به پیوند ظریف و طبیعی‌ای که فیلم پیش‌تر ساخته، کمی برساخته به نظر می‌رسد. این بخش می‌کوشد رابطه را وارد آزمونی عاطفی کند، اما سازوکار آن به اندازهٔ لحظه‌های روزمرهٔ پیشین قانع‌کننده نیست. در نتیجه، تنش کوتاهی پدید می‌آید بی‌آن‌که عمق تازه‌ای به شخصیت‌ها بیفزاید.
بااین‌همه، این لغزش کلیت رابطه را از میان نمی‌برد؛ بیشتر نشان می‌دهد فیلم در طراحی تعارض‌های پررنگ، به‌اندازهٔ تصویرکردن صمیمیت‌های آرام موفق نیست. جمع‌بندی «Unexpected» درامی انسانی دربارهٔ دو زن است که در موقعیت‌هایی متفاوت، ناچار می‌شوند تصورشان از آینده را از نو بررسی کنند. ارزش فیلم بیش از آن‌که در پیچش‌های داستانی یا غافلگیری‌های ساختاری باشد، در توجه به تجربه‌های روزمره، بازی‌های طبیعی و رابطه‌ای است که بدون ادعای قهرمانانه شکل می‌گیرد.
اثر در پرداخت برخی تعارض‌ها و حفظ کشش روایی محدود می‌ماند، اما صداقتش در ترسیم تردیدها و تفاوت‌های دو شخصیت، آن را به تماشایی گرم و تأمل‌برانگیز بدل می‌کند. این فیلم برای مخاطبی مناسب است که از روایت‌های آرام، شخصیت‌محور و صمیمی لذت می‌برد؛ روایتی که به‌جای پاسخ‌دادن به همهٔ پرسش‌ها، ارزش همراهی و همدلی را یادآوری می‌کند.
« در نتیجه، تنش کوتاهی پدید می‌آید بی‌آن‌که عمق تازه‌ای به شخصیت‌ها بیفزاید. »
ثبت دیدگاه