نقد و بررسی
نقد Henry's Crime | 2010
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
میان بی‌هدفی و انتخاب «Henry's Crime» از موقعیتی ساده اما پُرظرفیت آغاز می‌شود: هنری، مردی گرفتار روزمرگی و بی‌هدفی، به‌سبب سرقتی که مرتکب نشده است به زندان می‌افتد. فیلم از همان ابتدا میان دو معنای جرم بازی می‌کند؛ از یک‌سو، جرمی که هنری را به زندان می‌فرستد و از سوی دیگر، تصمیمی که پس از آزادی می‌گیرد تا این‌بار آگاهانه پا به قلمرو قانون‌گریزی بگذارد.
این وارونگی، هستهٔ طنزآمیز و در عین حال تأمل‌برانگیز اثر را شکل می‌دهد: آیا انتخابی دیرهنگام، حتی اگر نادرست باشد، از زندگی‌ای که در آن هیچ انتخابی صورت نمی‌گیرد واقعی‌تر است؟ هنری در آغاز نه قهرمانی جسور است و نه خلافکاری حرفه‌ای؛ او بیشتر شبیه کسی است که زندگی از کنارش عبور کرده و خودش نیز برای تغییر مسیرش اراده‌ای ندارد.
زندان در این روایت فقط مجازات نیست، بلکه مکثی اجباری است که شخصیت را وادار می‌کند به ادامهٔ همان سکون فکر کند. فیلم از این فرصت برای ساختن یک دگرگونی بزرگ و پرهیجان استفاده نمی‌کند؛ تغییر هنری بیشتر نوعی بیدارشدن آرام است، هرچند نحوهٔ وقوع آن گاه چنان تصنعی به نظر می‌رسد که باور کردنش آسان نیست.
طرحی خلاف‌قاعده، با اجرایی کم‌شتاب جذاب‌ترین بخش ایده، تناقض مرکزی آن است: مردی که به‌خاطر سرقت بانکی زندانی شده، پس از آزادی تصمیم می‌گیرد همان کار را واقعاً انجام دهد. این تصمیم، هم زمینهٔ کمدی می‌سازد و هم پرسشی دربارهٔ هویت پیش می‌کشد. هنری انگار می‌خواهد روایتی را که دیگران به او نسبت داده‌اند، از آنِ خود کند؛ اگر جهان از پیش او را مجرم شناخته، شاید او بتواند دست‌کم معنای این نقش را خودش تعیین کند.
« زندان در این روایت فقط مجازات نیست، بلکه مکثی اجباری است که شخصیت را وادار می‌کند به ادامهٔ همان سکون فکر کند. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
چنین برداشتی به فیلم عمقی بیش از یک ماجرای سادهٔ دزدی می‌دهد، بی‌آنکه اثر به درامی سنگین و فلسفی تبدیل شود. بااین‌حال، ظرفیت ایده همیشه به اجرا راه نمی‌یابد. داستان برای رسیدن به نقطه‌ای که نقشهٔ بانک اهمیت پیدا کند، مسیر نسبتاً طولانی و کم‌انرژی‌ای را طی می‌کند. در بخش‌هایی، حس می‌شود فیلم بیش از آنکه وقایع را به‌سوی اوج پیش ببرد، در فضای میان آن‌ها مکث می‌کند.
این مکث‌ها گاهی به شخصیت‌پردازی و خلق لحن کمک می‌کنند، اما در مواردی دیگر صرفاً زمان می‌گیرند و انتظار تماشاگر را طولانی‌تر می‌سازند. حاصل، اثری است که ایده‌اش زودتر از روایتش توجه را جلب می‌کند. ریتمی که دیر جان می‌گیرد کندی ریتم به‌خودی‌خود ایراد نیست؛ چه‌بسا برای فیلمی دربارهٔ مردی بی‌حرکت و سرگشته، ضرباهنگ آرام انتخابی هماهنگ باشد.
مشکل زمانی پدید می‌آید که این آرامش به بی‌تحرکی بدل شود و صحنه‌ها نتوانند در سکون خود کشش یا معنای تازه‌ای بیافرینند. «Henry's Crime» در بخش‌هایی به فضای یک کمدی جنایی سبک نزدیک می‌شود، اما در بخش‌های دیگر چنان آرام پیش می‌رود که انگیزهٔ تماشاگر برای دنبال کردن نقشه و پیامدهایش کاهش می‌یابد.
فیلم دیرتر از حد انتظار به نیروی روایی خود می‌رسد. تا وقتی مناسبات میان هنری، مکس و جولی شکل بگیرد و نقشهٔ سرقت جایگاه روشنی پیدا کند، شماری از صحنه‌ها بیش از آنچه لازم است امتداد می‌یابند. از همین رو، واکنش تماشاگران می‌تواند دوگانه باشد: گروهی این آرامش را فرصتی برای همراه شدن با شخصیت‌ها و تماشای یک ماجرای بی‌دردسر می‌دانند؛ گروهی دیگر آن را کش‌دار و حوصله‌سربر تجربه می‌کنند.
« چنین برداشتی به فیلم عمقی بیش از یک ماجرای سادهٔ دزدی می‌دهد، بی‌آنکه اثر به درامی سنگین و فلسفی تبدیل شود. »
شخصیت‌ها و اجرا
فیلم به‌ندرت چنان شتابی می‌گیرد که این اختلاف سلیقه را از میان ببرد. بازی‌ها؛ تکیه‌گاه و نقطهٔ ناپایدار حضور Keanu Reeves در نقش هنری، بیش از آنکه بر نمایش‌های پرشور و آشکار تکیه کند، به کم‌گویی و سکون شخصیت وابسته است. او در بخش‌هایی از فیلم همین ویژگی را به امتیاز بدل می‌کند: هنری قرار نیست از ابتدا شخصیتی پرحرارت و مطمئن باشد، و خویشتن‌داری بازیگر با بی‌جهتی او تناسب دارد.
بااین‌حال، فاصلهٔ میان سکوت معنادار و اجرای کم‌رمق همیشه به‌روشنی حفظ نمی‌شود. گاهی دشوار است تشخیص داد که شخصیت عمداً از جهان کناره گرفته یا خود فیلم در انتقال احساساتش کم‌فروغ شده است. James Caan در مقام مکس، حضوری متفاوت به فضای اثر می‌آورد. زیرکی و آسودگی او در کنار تردید و سردرگمی هنری، رابطه‌ای نامتوازن اما دیدنی می‌سازد.
مکس به فیلم انرژی و رنگ می‌دهد، هرچند حضورش نیز به‌تنهایی نمی‌تواند همهٔ خلأهای فیلمنامه را پُر کند. بازی‌های مکمل در مجموع به‌جای آنکه همواره در خدمت یک لحن منسجم باشند، گاه میان واقع‌گرایی، کمدی و بی‌اعتنایی سرگردان می‌مانند. به همین دلیل، برخی لحظه‌ها زنده و گیرا هستند و برخی دیگر حالتی دارند که گویی بازیگران تنها از روی متن عبور می‌کنند.
تئاتر، جولی و نقش‌هایی که برمی‌گزینیم ورود هنری به گروهی تئاتری و آشنایی‌اش با جولی، بازیگر جوان، لایه‌ای تازه به روایت می‌افزاید. تئاتر در اینجا فقط پس‌زمینه‌ای برای شکل‌گیری رابطه نیست؛ این هنر، مضمون نقش‌آفرینی را به ماجرای هنری پیوند می‌زند. او در زندگی روزمره نقشی را پذیرفته که دیگران برایش نوشته‌اند، اما روی صحنه و در نقشهٔ سرقت هر دو با امکان دیگری روبه‌رو می‌شود: اینکه خود را در قالبی تازه تصور کند.
« فیلم به‌ندرت چنان شتابی می‌گیرد که این اختلاف سلیقه را از میان ببرد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
فیلم از این تقارن استفاده‌ای دلپذیر می‌کند، هرچند آن را به کاوشی عمیق و پیچیده بدل نمی‌سازد. جولی برای هنری نشانه‌ای از زندگی‌ای است که می‌تواند از حالت یکنواخت بیرون بیاید؛ بااین‌حال، رابطهٔ میان آن دو گاهی بیشتر به محرکی برای حرکت داستان شباهت دارد تا پیوندی که با جزئیات عاطفی کافی ساخته شده باشد.
تماشاگر می‌تواند انگیزهٔ هنری را در نزدیکی به او بفهمد، اما همیشه مجال نمی‌یابد که این دلبستگی را از درون تجربه کند. فیلم در این بخش نیز میان لطافت و کم‌پرداختگی در نوسان است: ایدهٔ پیوند هنر، عشق و هویت جذاب است، ولی اجرای آن گاه به اشاره‌ای گذرا بسنده می‌کند. کمدی جنایی یا قصه‌ای بیش از اندازه راحت؟
لحن فیلم از سرسختی و خشونت معمول داستان‌های جنایی فاصله می‌گیرد و به کمدی‌ای آرام و سبک نزدیک می‌شود. همین انتخاب، «Henry's Crime» را برای تماشاگرانی که به‌دنبال سرگرمی بی‌تنش هستند مناسب می‌کند. فیلم اصرار ندارد هر تصمیم را به بحرانی بزرگ بدل سازد و بیشتر از موقعیت‌های نامتعارف، تضاد شخصیت‌ها و فاصلهٔ میان نقشه و واقعیت طنز می‌گیرد.
ایدهٔ سرقت بانکی در چنین فضایی طراوت دارد و به اثر هویتی متمایز می‌بخشد. اما سبک‌بودن لحن، گاهی به آسان‌گیری روایت می‌انجامد. برخی گام‌های داستان چنان بدون مقاومت کافی برداشته می‌شوند که تماشاگر ممکن است آن‌ها را نه حاصل انتخاب شخصیت‌ها، بلکه نیاز فیلمنامه برای رسیدن به مرحلهٔ بعد بداند.
« فیلم از این تقارن استفاده‌ای دلپذیر می‌کند، هرچند آن را به کاوشی عمیق و پیچیده بدل نمی‌سازد. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
همین مسئله، درگیری عاطفی و تعلیق را محدود می‌کند. فیلم برای جدی‌تر شدن فرصت‌هایی دارد، اما هر بار که به آستانهٔ تنش نزدیک می‌شود، دوباره به فضای ملایم و کم‌خطر خود بازمی‌گردد. نتیجه نه یک کمدی پرجنب‌وجوش است و نه درامی جنایی با فشار روایی بالا؛ اثری است میان این دو، که گاهی همین میانه‌ماندن را به ویژگی و گاهی به ضعف تبدیل می‌کند.
جمع‌بندی «Henry's Crime» بر ایده‌ای ساده و خوش‌ساخت تکیه دارد: مردی که قربانی اتهامی نادرست شده، تصمیم می‌گیرد این‌بار خودش سرنوشت آن اتهام را به دست بگیرد. حضور Keanu Reeves و James Caan، لحن آرام و نامتعارف فیلم، پیوند داستان با دنیای تئاتر و حال‌وهوای کمدی جنایی سبک، آن را از یک روایت کاملاً معمولی متمایز می‌کنند.
در عین حال، ریتم کند، دیر شکل گرفتن کشش اصلی و بعضی پیوندهای داستانی کم‌اقناع، مانع از آن می‌شوند که ایدهٔ اولیه به تجربه‌ای واقعاً درگیرکننده تبدیل شود. این فیلم برای تماشاگرانی که از قصه‌ای کم‌تنش، شخصیت‌هایی سرگردان و طنزی آرام استقبال می‌کنند، می‌تواند همراهی خوشایندی باشد. برای کسانی که انتظار دارند ماجرای سرقت از آغاز پرشتاب، پرتعلیق و محکم پیش برود، احتمالاً زمان زیادی صرف رسیدن به جذابیت‌های اصلی خواهد شد.
«Henry's Crime» شاهکاری بی‌نقص نیست؛ اثری نامتوازن است که در لحظه‌هایی با ایده و بازی‌هایش دل می‌برد و در لحظه‌هایی دیگر با کم‌جانی روایت، فاصله می‌اندازد.
« همین مسئله، درگیری عاطفی و تعلیق را محدود می‌کند. »
ثبت دیدگاه