نقد و بررسی

نقد چرا اینجوری شدی، پونگ‌-سانگ What’s Wrong, (Liver or Die) | 2019

خانواده‌ای که بارِ یک نفر را بر دوش می‌کشد «Liver or Die» یا «چه خبر است، پونگ‌سان؟» درام خانوادگی کره‌ای سال ۲۰۱۹ است؛ مجموعه‌ای چهل‌قسمتی که محور آن لی پونگ‌سان، مردی میانسال و گرفتار در نقش نان‌آور و تکیه‌گاه خانواده است. او سال‌ها زندگی‌اش را صرف حمایت مالی و عاطفی از چهار خواهر و برادر کوچک‌تر خود کرده، اما این فداکاری ظاهراً به جای آن‌که خانواده را به استقلال برساند، وابستگی آنان به او را ادامه داده است. سریال از دل همین وضعیت پرسشی آشنا اما پُرظرفیت بیرون می‌کشد: آیا مهرورزی بی‌وقفه، اگر با نادیده‌گرفتن نیازهای خود همراه شود، همچنان فضیلت است یا به شکلی از فرسودگی بدل می‌شود؟ «Liver or Die» در بهترین لحظه‌هایش این پرسش را نه در قالب بحثی انتزاعی، بلکه از مسیر رفتار روزمره اعضای خانواده پیش می‌برد. پونگ‌سان؛ قهرمانِ فداکاری و گرفتاری پونگ‌سان شخصیتی است که جذابیت عاطفی مجموعه تا اندازه زیادی به او وابسته است. او نه قهرمانی آرمانی و بی‌نقص، بلکه مردی است که از سر عادت و مسئولیت، بار دیگران را برمی‌دارد؛ حتی زمانی که این کار به بهای فراموش‌کردن خواسته‌های خودش تمام می‌شود. چنین شخصیتی به‌سادگی می‌تواند به نمونه‌ای کلیشه‌ای از «برادر فداکار» تبدیل شود، اما سریال زمانی زنده‌تر می‌شود که خستگی، رنجش و تنهایی او را نیز در کنار مهربانی‌اش نشان می‌دهد. فداکاری در این‌جا فقط مایه تحسین نیست؛ نیرویی است که رابطه‌ها را شکل داده و هم‌زمان امکان تغییرشان را محدود کرده است. با این همه، روایت همیشه از پیچیدگی بالقوه این شخصیت به‌درستی بهره نمی‌برد. گاهی پونگ‌سان بیش از آن‌که فردی با انتخاب‌ها و تناقض‌های شخصی باشد، به محوری برای گردآوردن گرفتاری‌های دیگران بدل می‌شود. در نتیجه، مسئله اصلی او ــ این‌که چگونه می‌تواند برای خودش زندگی کند، بی‌آن‌که پیوند خانوادگی را انکار کند ــ در میان بحران‌های پرشمار خواهر و برادرهایش کم‌رنگ می‌شود. این جابه‌جایی کانون، از مهم‌ترین محدودیت‌های درام است. خواهران و برادران؛ پیوندی گرم، اما نابرابر چهار خواهر و برادر پونگ‌سان مسیرها و ضعف‌های متفاوتی دارند: جین‌سان پیوسته در جست‌وجوی فرصتی تازه است، جونگ‌سان پزشکی منطقی و حرفه‌ای به شمار می‌رود، هوا‌سان با احساس حقارت و آشفتگی‌های شخصی دست‌وپنجه نرم می‌کند و وی‌سان رؤیای بازیکن حرفه‌ای بیسبال‌شدن را در سر داشته است. این تفاوت‌ها به مجموعه امکان می‌دهد خانواده را نه به‌عنوان یک کل یکدست، بلکه به‌صورت شبکه‌ای از شخصیت‌های متضاد و نیازهای ناسازگار نمایش دهد. نقطه قوت سریال، لحظه‌هایی است که این اختلاف‌ها از پشت دعواها و گلایه‌ها کنار می‌روند و مهر میان اعضای خانواده آشکار می‌شود. صمیمیت در «Liver or Die» اغلب از رفتارهای کوچک پدیدار می‌شود: حضوری به‌موقع، نگرانی‌ای که پشت تندی پنهان شده، یا لحظه‌ای که شخصیت‌ها به‌رغم دلخوری دوباره به سوی یکدیگر بازمی‌گردند. همین لحظه‌های گرم، بار عاطفی داستان را باورپذیر می‌کنند و یادآور می‌شوند که پیوند خویشاوندی فقط مجموعه‌ای از تعهدات و بدهی‌ها نیست. اما این پیوند، در بخش‌هایی بیش از اندازه یک‌طرفه به نظر می‌رسد. اعضای خانواده بارها به پونگ‌سان تکیه می‌کنند، بی‌آن‌که همیشه انگیزه یا منطق رفتارشان به اندازه کافی روشن شود. ضعف در پرداخت شخصیت‌ها سبب می‌شود برخی تصمیم‌ها به جای آن‌که نتیجه ویژگی‌های درونی آنان باشند، بیشتر به نیازهای طرح داستانی خدمت کنند. در چنین لحظه‌هایی، همدلی مخاطب با خانواده دشوارتر می‌شود؛ زیرا سریال از او می‌خواهد رفتارهایی را بپذیرد که خود به‌خوبی زمینه‌سازی نکرده است. بازی‌ها و نیروی عاطفی اجرا بازیگران یکی از تکیه‌گاه‌های اصلی مجموعه‌اند. یو جون‌سانگ در نقش پونگ‌سان، سنگینی مسئولیت و فرسودگی را با اجرایی عاطفی و قابل‌فهم منتقل می‌کند. اهمیت بازی او فقط در لحظه‌های اندوه یا آشفتگی نیست؛ در صحنه‌های روزمره نیز می‌توان دید که چگونه سکوت و واکنش‌های مهارشده‌اش از مردی خبر می‌دهند که سال‌ها خود را آخرین اولویت دانسته است. بازی او به شخصیت، گرمایی انسانی می‌بخشد و مانع می‌شود پونگ‌سان صرفاً به نماد فداکاری فروکاسته شود. دیگر بازیگران نیز در بخش‌های احساسی، به‌ویژه زمانی که روابط خانوادگی از سطح مجادله به سطح آسیب‌پذیری می‌رسند، به قصه جان می‌دهند. اجرای گروهی برای چنین درامی اهمیت ویژه دارد: اگر اعضای خانواده نتوانند هم‌زمان خصومت، وابستگی و محبت را باورپذیر کنند، محور اصلی داستان فرو می‌ریزد. هرچند متن گاه شخصیت‌ها را به واکنش‌هایی افراطی یا ناگهانی سوق می‌دهد، بازی‌ها در بسیاری از صحنه‌ها فاصله میان اغراق و احساس واقعی را کمتر می‌کنند. لحن؛ میان ملودرام و شیرینی روزمره «Liver or Die» می‌کوشد تلخی بحران‌های خانوادگی را با لحظه‌هایی سبک‌تر و گرم‌تر تعدیل کند. این جابه‌جایی لحن می‌تواند به اثر تنفس بدهد و شخصیت‌ها را از گرفتارشدن در فضای پیوسته تیره نجات دهد. وقتی شوخی یا صمیمیتی ساده در دل تنش ظاهر می‌شود، خانواده برای لحظه‌ای از صحنه‌ای پر از مشکلات به مجموعه‌ای از آدم‌های آشنا و دوست‌داشتنی تبدیل می‌شود. این لحظه‌ها از نظر عاطفی مؤثرند، چون تماشاگر را به رابطه‌ها پیوند می‌دهند، نه فقط به بحران بعدی. در عین حال، تغییر لحن همیشه نرم و سنجیده نیست. گاهی روایت از شوخی یا گرمای خانوادگی به موقعیتی سنگین می‌رسد، بی‌آن‌که گذار میان این دو حالت به‌اندازه کافی ساخته شود. این نوسان می‌تواند اثر را پرتحرک کند، اما در بخش‌هایی از انسجام عاطفی آن می‌کاهد. درام خانوادگی به تغییر احساس نیاز دارد، ولی این تغییر هنگامی اثرگذارتر است که از شخصیت‌ها و فضای صحنه برآید، نه صرفاً از کنار هم قرارگرفتن لحظه‌های متضاد.