نقد و بررسی
نقد سفر جنسی (The Sex Trip) | 2017
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
ایده‌ای آشنا با ظرفیت کمدی «The Sex Trip» کمدی فانتزی‌ای است که از تمهیدی شناخته‌شده بهره می‌گیرد: مردی خودشیفته و زن‌باره، پس از بی‌اعتنایی به درخواست زنی بی‌خانمان و مرموز، صبح روز بعد در بدن زنی بیدار می‌شود. فیلم به‌جای آنکه این دگرگونی را صرفاً معمایی برای حل‌کردن بداند، آن را بهانه‌ای برای روبه‌روکردن قهرمان با تجربه‌هایی می‌کند که پیش‌تر از بیرون درباره‌شان قضاوت می‌کرد.
هستهٔ ایده ظرفیت طنز موقعیت دارد و می‌تواند پرسشی اخلاقی را نیز پیش بکشد: آیا کسی که زنان را به مجموعه‌ای از فتح‌ها تقلیل داده، با تجربهٔ زیستن در موقعیتی دیگر به درکی انسانی‌تر می‌رسد؟ این فرض اولیه، تماشاگر را با وعدهٔ برخوردهای نامأنوس و سوءتفاهم‌های کمیک جذب می‌کند. اما تازگی فیلم نه در اصل دگرگونی، که در کیفیت نگاهش به آن و توانایی‌اش در تبدیل تجربهٔ جسمانی به تغییر فکری نهفته است.
«The Sex Trip» در بعضی لحظات به این امکان نزدیک می‌شود، ولی در سراسر مسیر نمی‌تواند از کلیشه‌های ژانر فاصله بگیرد. قهرمان و مسئلهٔ تغییر شخصیت اصلی در آغاز، مردی سطحی است که زنان را بیشتر در قالب هدف‌های کوتاه‌مدت می‌بیند تا انسان‌هایی مستقل با خواسته‌ها و تجربه‌های متفاوت. بنابراین دگرگونی او قرار است شکافی میان ادعاهایش دربارهٔ زنان و شناخت واقعی‌اش از آنان پدید آورد.
این مسیر، اگر با ظرافت پیش برود، می‌تواند طنز را به ابزاری برای نقد غرور و امتیاز مردانه بدل کند؛ فیلم نیز گاه از همین امکان بهره می‌برد. با این همه، رشد شخصیت همیشه به اندازهٔ نقطهٔ شروعش متقاعدکننده نیست. آگاهی تازهٔ او بیشتر از مجموعه‌ای از موقعیت‌های روایی و واکنش‌های فوری حاصل می‌شود تا از کاوشی پیوسته در عادت‌ها و باورهایش.
« این فرض اولیه، تماشاگر را با وعدهٔ برخوردهای نامأنوس و سوءتفاهم‌های کمیک جذب می‌کند. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
در نتیجه، گاهی تغییر درونی همچون نتیجه‌ای از پیش تعیین‌شده به نظر می‌رسد: قهرمان باید چیزی بیاموزد، پس تجربه‌های تازه به‌سرعت او را به سوی آن درس سوق می‌دهند. با وجود این شتاب، محور اخلاقی داستان روشن است و دگرگونی جسمانی دست‌کم بهانه‌ای برای زیر سؤال بردن نگاه ابزاری شخصیت فراهم می‌کند.
طنز موقعیت و مرزهای شوخی بخش‌هایی از فیلم از فاصلهٔ میان آنچه قهرمان انتظار دارد و آنچه واقعاً تجربه می‌کند، موقعیت‌های کمیک می‌سازند. لباس پوشیدن، حضور در فضاهای اجتماعی تازه و مواجهه با قواعدی که پیش‌تر نادیده گرفته شده بودند، سوژه‌هایی طبیعی برای این نوع کمدی‌اند. وقتی فیلم بر سردرگمی و کنجکاوی شخصیت تکیه می‌کند، شوخی‌ها می‌توانند از دل تحول او برخیزند، نه صرفاً از تفاوت ظاهری بدنش.
اما رویکرد اثر یکنواخت نیست. گاه شوخی‌های رکیک و اغراق‌آمیز جای مشاهدهٔ دقیق یا طنز خلاقانه را می‌گیرند. بعضی صحنه‌ها بیش از آنکه به شخصیت‌پردازی یا پیشبرد مضمون کمک کنند، به دنبال واکنشی فوری و آسان از تماشاگرند. این انتخاب، تناقضی در لحن به وجود می‌آورد: فیلم از یک سو می‌خواهد تجربهٔ زنان را جدی‌تر بگیرد و از سوی دیگر، همان تجربه را گاهی به مجموعه‌ای از شوخی‌های بدنی و موقعیت‌های تحریک‌آمیز تقلیل می‌دهد.
حاصل، طنزی ناپایدار است که در لحظات بهترش سبک و بازیگوش می‌شود و در لحظات ضعیف‌تر به ابتذال نزدیک. اجراها و رابطه‌های میان شخصیت‌ها بازی‌های فیلم در خدمت فضایی سبک و کم‌هزینه قرار دارند و بیش از آنکه بر پیچیدگی روان‌شناختی تکیه کنند، وظیفهٔ پیشبرد موقعیت‌های کمیک را بر عهده می‌گیرند.
« گاه شوخی‌های رکیک و اغراق‌آمیز جای مشاهدهٔ دقیق یا طنز خلاقانه را می‌گیرند. »
شخصیت‌ها و اجرا
Jade Ramsey در نقش چهرهٔ تازهٔ قهرمان باید هم سردرگمی ناشی از دگرگونی را نشان دهد و هم تداوم هویت پیشین او را حفظ کند. این دوگانگی، به‌ویژه در صحنه‌هایی که شخصیت می‌کوشد رفتارهای قدیمی‌اش را در شرایط تازه تکرار کند، زمینهٔ طنز فراهم می‌آورد؛ هرچند فیلمنامه همیشه برای این بازی فرصت کافی نمی‌سازد.
رابطهٔ شخصیت اصلی با دوست و همکارش نیز می‌توانست یکی از پایه‌های عاطفی و کمیک فیلم باشد. آگاهی زودهنگام دوست از ماجرا و واکنش او، امکان شکل‌گیری رابطه‌ای مبتنی بر اعتماد و همراهی را فراهم می‌کند؛ رابطه‌ای که در آن کمدی فقط از شوخی و تمسخر نمی‌آید، بلکه از تفاوت دو نگاه به زنان و روابط انسانی نیز نیرو می‌گیرد.
با این حال، خرده‌داستان‌های دیگر گاه توجه اثر را از این پیوند منحرف می‌کنند و نمی‌گذارند دوستی شخصیت‌ها به اندازهٔ لازم رشد کند. فیلمنامه، خرده‌داستان‌ها و ریتم ضعف اصلی فیلم در پراکندگی روایی آن آشکار می‌شود. داستان فرعی خیانت و رسوایی، به‌جای آنکه مضمون اصلی را پررنگ‌تر کند، مسیر روایت را به سوی درگیری‌هایی آشنا و قابل‌پیش‌بینی می‌برد.
این بخش‌ها تمرکز را از دگرگونی قهرمان و رابطه‌های پیرامونی‌اش می‌گیرند و انرژی‌ای را مصرف می‌کنند که می‌توانست صرف بررسی دقیق‌تر تجربهٔ تازهٔ او شود. زمان نسبتاً طولانی فیلم، در کنار خرده‌داستان‌های اضافی، به افت ریتم می‌انجامد. برخی موقعیت‌ها بیش از اندازه کش پیدا می‌کنند و بعضی گذارها میان کمدی، درام و لحظات عاطفی ناگهانی‌اند.
« رابطهٔ شخصیت اصلی با دوست و همکارش نیز می‌توانست یکی از پایه‌های عاطفی و کمیک فیلم باشد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
مسئله فقط کندی چند صحنه نیست؛ بلکه ناهماهنگی میان هدف‌های متفاوت روایت است. فیلم می‌خواهد هم کمدی‌ای سبک و بی‌دغدغه باشد، هم داستانی دربارهٔ همدلی و رشد، و هم اثری متکی بر رسوایی‌های شخصی. این هدف‌ها گاه در کنار هم قرار می‌گیرند، اما به‌ندرت به وحدتی محکم می‌رسند. مضمون همدلی و محدودیت نگاه فیلم در بهترین لحظات، «The Sex Trip» دگرگونی بدن را به پرسشی دربارهٔ همدلی پیوند می‌زند.
قهرمان ناچار می‌شود با تجربه‌هایی روبه‌رو شود که پیش‌تر برایش نامرئی یا بی‌اهمیت بودند؛ همین جابه‌جایی، امکان می‌دهد فاصلهٔ میان دانستنِ نظری و فهمیدنِ زیسته آشکار شود. فیلم به‌درستی بر این ایده تکیه می‌کند که مواجهه با شرایط دیگری می‌تواند داوری‌های ساده‌انگارانه را متزلزل کند. بااین‌حال، این مضمون گاهی بیش از حد مستقیم و آموزشی بیان می‌شود.
تجربهٔ تازه به‌جای آنکه در مجموعه‌ای از جزئیات انسانی پیچیده شود، به ابزاری برای رساندن پیام اخلاقی بدل می‌گردد. از همین رو، فیلم بیش از آنکه تصویری چندلایه از جنسیت و روابط ارائه دهد، در چارچوب کمدی عامه‌پسندی باقی می‌ماند که برای هر تجربه یک واکنش کمیک و برای هر تغییر یک درس روشن در نظر گرفته است.
با این حال، هستهٔ همدلانهٔ داستان مانع می‌شود اثر کاملاً به بدگویی از شخصیت اصلی یا تمسخر تغییر جسمانی فروکاسته شود. تماشای تفریحی و انتظار مناسب فضای سبک و خیال‌پردازانهٔ فیلم، آن را برای تماشایی تفریحی و بی‌تکلف مناسب می‌کند؛ به‌ویژه برای مخاطبی که با کمدی‌های مبتنی بر دگرگونی بدن و شوخی‌های جسورانه آشناست و انتظار ندارد هر ایده به کاوشی عمیق تبدیل شود.
« مسئله فقط کندی چند صحنه نیست؛ بلکه ناهماهنگی میان هدف‌های متفاوت روایت است. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
فیلم چند موقعیت سرگرم‌کننده و لحظاتی از کنجکاوی صادقانه دارد، اما در پرداخت، لحن و ساختار روایی به همان اندازه منسجم نیست. بهتر است از آن انتظار نوآوری چشمگیر در ژانر یا نقدی ظریف و جامع نداشته باشیم. جذابیت اثر در خود فرض داستانی و امکان مشاهدهٔ قهرمانی است که ناچار می‌شود از موضع همیشگی‌اش فاصله بگیرد.
هرجا فیلم به همین محور وفادار می‌ماند، کارکرد بهتری دارد؛ هرجا سراغ رسوایی‌های فرعی یا شوخی‌های آسان می‌رود، انسجامش کاهش می‌یابد. جمع‌بندی «The Sex Trip» از ایده‌ای آشنا اما کارآمد آغاز می‌کند: مردی زن‌باره که با تجربهٔ زندگی در بدنی تازه، فرصتی برای بازنگری در نگاه خود پیدا می‌کند.
فیلم از این premise برای خلق موقعیت‌های کمیک و طرح موضوع همدلی بهره می‌گیرد و فضای سبک آن می‌تواند برای تماشای بی‌دغدغه دلپذیر باشد. بااین‌حال، خرده‌داستان‌های قابل‌پیش‌بینی، افت ریتم، شوخی‌های رکیک و گذارهای ناهماهنگ میان کمدی و درام، مانع از آن می‌شوند که ایدهٔ اولیه به اثری منسجم و ماندگار بدل شود.
حاصل، کمدی‌ای نابرابر است: گاه سرگرم‌کننده و دارای هسته‌ای انسانی، اما در مجموع محدود به ظرفیت‌هایی که خود به‌درستی نمی‌پرورد.
« بهتر است از آن انتظار نوآوری چشمگیر در ژانر یا نقدی ظریف و جامع نداشته باشیم. »
ثبت دیدگاه