وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

ایده‌ای که از همان آغاز دو مسیر را به هم می‌دوزد «جانی و کلاید» ساختهٔ تام دِنوتچی، فیلمی جنایی‌ـ‌ترسناک دربارهٔ دو قاتل زنجیره‌ای است که رابطه‌ای عاشقانه دارند و برای سرقت از کازینویی بزرگ، گروهی از تبهکاران و آدم‌های نامتعارف را گرد هم می‌آورند. مانع اصلی آن‌ها تنها نگهبانی، دوربین‌ها و نقشه‌های امنیتی نیست: آلانا هارت، مالک زیرک کازینو، نیرویی هیولایی و ماورایی را نیز در اختیار دارد.

این ترکیب، از ابتدا وعدهٔ تجربه‌ای دوگانه می‌دهد؛ هم سرقتی پرتنش و پرتحرک، هم مواجهه با وحشتی خون‌آلود. فیلم می‌خواهد از برخورد این دو جهان، هویتی مستقل بسازد؛ اما در عمل، بیش از آن‌که آن‌ها را به‌درستی در هم بتند، میانشان رفت‌وآمد می‌کند. سرقتی که در سایهٔ وحشت می‌ماند ساختار سرقت، به‌طور طبیعی ظرفیت ایجاد تعلیق دارد: گروهی ناهمگون، هدفی پرخطر و حریفی که از پیش آمادگی مقابله دارد.

«جانی و کلاید» از این مواد اولیه برخوردار است، اما کمتر به جزئیات عملی نقشه و فشار مرحله‌به‌مرحلهٔ اجرای آن تکیه می‌کند. در نتیجه، سرقت بیشتر بهانه‌ای برای گردآوردن شخصیت‌ها و رساندن آن‌ها به قلمرو خشونت است تا محور یک معمای جنایی دقیق. با حضور باکواس، فیلم می‌کوشد قواعد معمول فیلم سرقت را بر هم بزند.

« این ترکیب، از ابتدا وعدهٔ تجربه‌ای دوگانه می‌دهد؛ هم سرقتی پرتنش و پرتحرک، هم مواجهه با وحشتی خون‌آلود. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

این موجود، خطر را از سطح تعقیب و خیانت انسانی به قلمرو نیرویی فراطبیعی می‌برد و امکان خلق لحظه‌های هراس‌آور را فراهم می‌کند. بااین‌حال، باکواس همیشه جزئی طبیعی از منطق روایت به نظر نمی‌رسد؛ گاهی به‌جای آن‌که تنش سرقت را تشدید کند، مسیر فیلم را از آن جدا می‌کند. ایدهٔ جذاب است، اما پیوند میان دو ژانر به اندازه‌ای استوار نیست که هرکدام دیگری را غنی‌تر سازد.

لحن بی‌قرار و ناپایدار فیلم با انرژی زیادی حرکت می‌کند و به‌سرعت از خشونت به شوخی، از شوخی به تعقیب‌وگریز و از آن‌جا به وحشت می‌رسد. این بی‌قراری گاه به اثر نیرویی خام و سرگرم‌کننده می‌دهد؛ جهانش آشفته است و شخصیت‌هایش نیز در همان آشفتگی زندگی می‌کنند. اما سرعت و تنوع به‌تنهایی لحن نمی‌سازند.

طنز، اکشن و وحشت برای اثرگذاری به زمینه‌چینی و تداوم نیاز دارند؛ در این‌جا، هرکدام پیش از آن‌که فرصت پیدا کنند قوام بگیرند، جای خود را به عنصر بعدی می‌دهند. شوخی‌های تلخ فیلم نیز اغلب در مرز میان طنز سیاه و خشونت بی‌هدف معلق می‌مانند. اگر قرار است افراط در جنایت خنده‌دار، هولناک یا انتقادی باشد، اثر باید روشن کند که این افراط چه معنایی دارد.

« ایدهٔ جذاب است، اما پیوند میان دو ژانر به اندازه‌ای استوار نیست که هرکدام دیگری را غنی‌تر سازد. »

شخصیت‌ها و اجرا

«جانی و کلاید» معمولاً به نمایش رفتارهای افراطی بسنده می‌کند و کمتر آن‌ها را به نگاه یا موضعی مشخص پیوند می‌زند. حاصل، لحنی است که بیشتر پرهیاهوست تا منسجم. جانی و کلاید؛ عشقی اعلام‌شده، نه ساخته‌شده رابطهٔ جانی و کلاید قرار است قلب احساسی فیلم باشد: دو مجرم که در برابر جهانی خشن، یکدیگر را برگزیده‌اند.

اما عشق آن‌ها بیشتر در تعریف داستان حاضر است تا در جزئیات رابطه‌شان. فیلم خشونت و دلبستگی این زوج را با شدت نشان می‌دهد، ولی فرصت اندکی برای آشکارکردن پیوند عاطفی، اعتماد، وابستگی یا تناقض‌های درونی آن‌ها فراهم می‌کند. ازاین‌رو، ادعای عشق‌شان برای تماشاگر روشن است، اما تجربهٔ آن دشوار.

این کاستی پیامد مهمی دارد. وقتی قرار است تماشاگر رفتار شخصیت‌هایی بی‌رحم را دنبال کند، رابطهٔ میان آن‌ها می‌تواند دست‌کم نقطه‌ای برای شناخت انگیزه‌ها و آسیب‌پذیری‌هایشان باشد. فیلم به‌جای پرورش این امکان، اغلب بر ظاهر یاغیانه و اعمال افراطی زوج تکیه می‌کند. به همین دلیل، جانی و کلاید بیشتر به دو چهرهٔ نمایشی در مرکز آشوب می‌مانند تا شخصیت‌هایی که رابطه‌شان بتواند داستان را از درون به حرکت درآورد.

« حاصل، لحنی است که بیشتر پرهیاهوست تا منسجم. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

آلانا و تقابل نابرابر شخصیت‌ها آلانا، با بازی مگان فاکس، از جذاب‌ترین ظرفیت‌های فیلم برخوردار است. او صرفاً صاحب کازینو نیست؛ زنی باهوش و مسلط است که در برابر زوج جنایت‌کار موضعی دفاعی و منفعل نمی‌گیرد. حضور او می‌تواند تقابل قدرت‌مندی میان دو نوع شرارت بسازد: مجرمانی بی‌قرار و شخصیتی که قدرت را با خونسردی، حسابگری و ابزارهای نامتعارف اعمال می‌کند.

این رویارویی از معدود محورهایی است که امکان درام واقعی در خود دارد. بااین‌حال، فیلمنامه بیش از آن‌که به جهان درونی آلانا بپردازد، بر ظاهر مسلط و خطرناک او تکیه می‌کند. او در صحنه‌ها حضوری برجسته دارد، اما ابهام‌ها و انگیزه‌هایش به‌ندرت به کاوشی عمیق می‌رسند. همین مسئله دربارهٔ بخش بزرگی از گروه دزدها نیز صدق می‌کند: شمار شخصیت‌ها زیاد است، ولی بسیاری از آن‌ها در حد تیپ‌هایی آشنا باقی می‌مانند.

وقتی گذشته، هدف و رابطهٔ افراد با یکدیگر به‌قدر کافی روشن نیست، شلوغی گروه به‌جای پیچیدگی، به پراکندگی می‌انجامد. اجرا، تصویر و جهان فیلم بازیگران در فضایی قرار گرفته‌اند که از آنان می‌خواهد هم‌زمان جدی، اغراق‌آمیز و گاه کمیک باشند. این نوسان می‌تواند در یک فیلمِ عامدانه کارتونی و بی‌قاعده جذاب شود، اما به شرط آن‌که اجراها بر سر یک زبان مشترک توافق داشته باشند.

« آلانا و تقابل نابرابر شخصیت‌ها آلانا، با بازی مگان فاکس، از جذاب‌ترین ظرفیت‌های فیلم برخوردار است. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

در «جانی و کلاید»، تفاوت شدت و جنس بازی‌ها گاه به ناهماهنگی دامن می‌زند؛ به‌ویژه آن‌که شخصیت‌ها کمتر از

« در «جانی و کلاید»، تفاوت شدت و جنس بازی‌ها گاه به ناهماهنگی دامن می‌زند؛ به‌ویژه آن‌که شخصیت‌ها کمتر از »