وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

جنگی با سه کانون روایی «The Young Lions» به کارگردانی Edward Dmytryk، درامی جنگی است که می‌کوشد جنگ جهانی دوم را از چشم سه سرباز جوان بنگرد: Christian Diestl، افسر آلمانی با بازی Marlon Brando، و دو سرباز آمریکایی، Noah Ackerman و Michael Whiteacre، با بازی Montgomery Clift و Dean Martin.

فیلم بر پایه‌ی رمانی از Irwin Shaw ساخته شده و با روایتی میان جبهه‌ها و تجربه‌های شخصی شخصیت‌ها، از الگوی معمول داستان جنگیِ تک‌قهرمان فاصله می‌گیرد. ایده‌ی محوری جذاب است: جنگ نه فقط رویارویی ارتش‌ها، بلکه مجموعه‌ای از انتخاب‌ها و دگرگونی‌های فردی است؛ جایی که هویت، وفاداری و وجدان هر شخصیت زیر فشار واقعیت آزموده می‌شود.

بلندپروازی و دشواریِ پیوند دادن روایت‌ها بزرگ‌ترین امتیاز فیلم، همان گستره‌ای است که گاه به دشواری‌اش بدل می‌شود. جابه‌جایی میان مسیر Diestl و زندگی دو آمریکایی امکان می‌دهد جنگ نه از منظر یک ملت، بلکه از چند جایگاه اخلاقی و اجتماعی دیده شود. در سوی آمریکایی، تجربه‌ی سربازی با مناسبات میان‌فردی، تبعیض و نگرانی‌های شخصی درهم می‌آمیزد؛ در سوی آلمانی، مسیر Diestl رابطه‌ی میان آرمان‌گرایی، سازگاری با قدرت و پیامدهای اطاعت را پیش می‌کشد.

این تقاطع‌ها بالقوه می‌توانند تصویری پیچیده از جنگ بسازند، اما فیلم همیشه در تبدیل آن‌ها به کلیتی منسجم کامیاب نیست. بعضی بخش‌ها چنان مستقل پیش می‌روند که گویی به فیلمی دیگر تعلق دارند و رشته‌ی اصلی را برای مدتی از نظر دور می‌کنند. Christian Diestl و مسئله‌ی همدلی روایت Diestl جسورانه‌ترین و بحث‌برانگیزترین وجه فیلم است.

« Christian Diestl و مسئله‌ی همدلی روایت Diestl جسورانه‌ترین و بحث‌برانگیزترین وجه فیلم است. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

او در آغاز، مردی است که به وعده‌های ناسیونالیستی و تصور سربلندی کشورش دل بسته؛ سپس در جریان جنگ با واقعیت‌هایی روبه‌رو می‌شود که با تصویر ساده‌انگارانه‌ی اولیه‌اش سازگار نیست. فیلم از این مسیر برای طرح پرسشی مهم بهره می‌گیرد: انسان تا کجا می‌تواند خود را از مسئولیت اخلاقیِ همراهی با یک نظام ستمگر کنار بکشد و اطاعت را به جای داوری بنشاند؟

این پرسش به‌خودی‌خود ارزشمند است، اما پاسخ فیلم گاهی بیش از اندازه شتاب‌زده یا ساده به نظر می‌رسد. کوشش برای انسانی‌کردن سرباز آلمانی، بدون آن‌که همیشه پیچیدگی مسئولیت و نقش انتخاب‌های او را به اندازه‌ی کافی بکاود، خطر آن را دارد که همدلی با شخصیت به نرم‌کردن داوری درباره‌ی نظامی بینجامد که در آن خدمت می‌کند.

از همین رو، خط داستانی او در قیاس با خطوط آمریکایی گاه وصله‌وار جلوه می‌کند. فیلم میان تجربه‌ی شخصی Diestl و معنای سیاسی رفتار او پیوندهایی می‌سازد، اما این پیوندها همیشه به قدر کافی طبیعی و پیوسته نیستند. مشکل لزوماً در اصلِ روایت از منظر یک افسر آلمانی نیست؛ در این است که فیلم برای چنین روایتی به ظرافتی بیشتر نیاز دارد تا تحول درونی شخصیت به مجموعه‌ای از نشانه‌های روایی تقلیل پیدا نکند.

Noah Ackerman و استواریِ آرامِ Montgomery Clift Noah Ackerman یکی از انسانی‌ترین محورهای فیلم است. تجربه‌ی او نشان می‌دهد که ارتش، حتی در سوی نیروهای متفقین، فضای بی‌طرف و بی‌تبعیضی نیست؛ فرد می‌تواند هم‌زمان با خطر جبهه و پیش‌داوری‌های اطرافیانش دست‌وپنجه نرم کند. فیلم در پرداخت این بخش، جنگ را از میدان نبرد به روابط روزمره می‌آورد و نشان می‌دهد که خشونت فقط با سلاح اعمال نمی‌شود.

« این پرسش به‌خودی‌خود ارزشمند است، اما پاسخ فیلم گاهی بیش از اندازه شتاب‌زده یا ساده به نظر می‌رسد. »

شخصیت‌ها و اجرا

نیروی بازی Montgomery Clift در همین خویشتن‌داری است: او احساسات شخصیت را بیشتر با مکث، نگاه و نوعی شکنندگیِ درونی منتقل می‌کند تا با نمایش‌های پرصدا. حضورش به روایت وقار می‌بخشد و کمک می‌کند رنج و مقاومت Noah از سطح یک کارکرد داستانی فراتر برود. با این حال، برخی تماشاگران ممکن است خودِ انتخاب بازیگر را از نظر سن و ظاهر کاملاً متقاعدکننده ندانند؛ احساسی که می‌تواند در باورپذیری او به‌عنوان سربازی جوان خلل ایجاد کند.

اما Clift در لحظات دراماتیک همچنان نیروی عاطفی چشمگیری دارد و بخش مهمی از ماندگاری فیلم به اجرای او وابسته است. Michael Whiteacre و حضور متفاوت Dean Martin Michael Whiteacre، خواننده‌ای که وارد ارتش می‌شود، به فیلم امکان می‌دهد مسئله‌ی شجاعت را از زاویه‌ای دیگر بررسی کند. داستان او با شهرت، ترس از خطر و فاصله‌ی میان تصویری که فرد از خودش دارد و رفتاری که در موقعیت دشوار نشان می‌دهد، سروکار دارد.

این خط داستانی از نظر مضمون با تجربه‌ی Noah تفاوت دارد، اما در کنار آن پرسشی مشترک می‌سازد: آدم‌ها در شرایطی که انتخاب‌هایشان محدود شده، چگونه معنای مسئولیت را برای خود تعریف می‌کنند؟ Dean Martin در این نقش وجهی کم‌انتظاراتر از تصویر آشنای سرگرم‌کننده‌ی خود نشان می‌دهد. بازی‌اش ساده و بی‌تکلف است و در لحظاتی که Michael میان میل به اجتناب و احساس وظیفه گرفتار می‌شود، از اغراق دور می‌ماند.

با این همه، داستان او نیز همیشه به عمق بالقوه‌ی خود نمی‌رسد؛ گاه مسیر عاطفی شخصیت به اندازه‌ای که باید با خطوط دیگر درهم نمی‌تند و بخشی از ظرفیت نمایشی‌اش دست‌نخورده باقی می‌ماند. بازی Marlon Brando و مسئله‌ی لهجه Marlon Brando حضوری چشمگیر و در عین حال نامتوازن دارد. او برای ساختن شخصیت Diestl به تغییر لحن و زبان بدن متوسل می‌شود، اما لهجه و برخی شیوه‌های ادا کردن دیالوگ‌ها گاه بیش از آن‌که به شخصیت‌پردازی کمک کنند، توجه را به خود جلب می‌کنند.

« حضورش به روایت وقار می‌بخشد و کمک می‌کند رنج و مقاومت Noah از سطح یک کارکرد داستانی فراتر برود. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

این مسئله در فیلمی که بخش مهمی از اعتبارش به باورپذیری نگاه آلمانی وابسته است، اهمیت خاصی دارد. وقتی گفتار مصنوعی به گوش می‌رسد، تماشاگر ممکن است به جای پیگیری کشمکش اخلاقی شخصیت، متوجه اجرای بازیگر شود. با این حال، Brando در لحظاتی که شخصیت با تناقض میان باورهایش و واقعیت روبه‌رو می‌شود، حضوری نافذ دارد؛ او به فیلم نیرویی می‌دهد که حتی در بخش‌های نامنسجم‌تر نیز نمی‌گذارد روایت به‌کلی از حرکت بازبماند.

ریتم، میزانسن و موسیقی فیلم با زمانی طولانی و روایتی چندشاخه، فرصت می‌یابد شخصیت‌ها را از موقعیت‌های متفاوت نشان دهد، اما این فرصت همیشه به عمق بیشتر منجر نمی‌شود. بعضی صحنه‌ها بیش از اندازه مکث می‌کنند و گفت‌وگوها گاهی بار توضیحی سنگینی دارند؛ در نتیجه، ریتم میان لحظات پرتنش و بخش‌های آرام تعادل ثابتی پیدا نمی‌کند.

برای تماشاگرانی که انتظار فیلمی پرتحرک و پیوسته در میدان نبرد دارند، سهم پررنگ درام‌های شخصی و عاطفی ممکن است غافلگیرکننده باشد. در مقابل، علاقه‌مندان به درام‌های شخصیت‌محور احتمالاً از این مکث‌ها برای دنبال‌کردن مناسبات انسانی بهره می‌برند، هرچند آن‌ها نیز ممکن است با طولانی‌شدن برخی مسیرها روبه‌رو شوند.

موسیقی Hugo Friedhofer در شکل‌دادن به فضای عاطفی فیلم سهمی مؤثر دارد. به‌جای آن‌که صرفاً هیجان صحنه‌های جنگی را تشدید کند، به لحظات تأمل و فاصله‌ی میان شخصیت‌ها نیز رنگ می‌بخشد. در کنار تصویر سیاه‌وسفید و قاب‌بندی عریض، موسیقی به اثر حال‌وهوایی حماسی می‌دهد؛ هرچند این شکوه بصری و شنیداری گاه با صمیمیت و واقع‌گراییِ مورد نیاز بعضی صحنه‌ها فاصله پیدا می‌کند.

« این مسئله در فیلمی که بخش مهمی از اعتبارش به باورپذیری نگاه آلمانی وابسته است، اهمیت خاصی دارد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

این تضاد، هم بخشی از جذابیت فیلم است و هم نشانه‌ای از دشواری آن در یافتن لحنی واحد. جمع‌بندی «The Young Lions» اثری بلندپروازانه است که می‌خواهد جنگ را از دل تجربه‌های متفاوت و گاه متعارض سه سرباز بررسی کند. قدرت اصلی آن در همین نگاه چندجانبه، بازی‌های Clift و Martin، حضور پرجاذبه‌ی Brando و موسیقی تأثیرگذارش نهفته است.

در برابر این امتیازها، طول زیاد، افت‌وخیز ریتم، لهجه‌ی ناپایدار Brando و پیوند نه‌چندان یکدستِ خط داستانی Diestl مانع از آن می‌شوند که همه‌ی بخش‌ها به یک درام کاملاً منسجم تبدیل شوند. فیلم در بهترین لحظاتش پرسش‌هایی جدی درباره‌ی وجدان، اطاعت و شجاعت پیش می‌کشد؛ اما در لحظات ضعیف‌تر، گستردگی روایت را با پراکندگی اشتباه می‌گیرد.

حاصل، فیلمی است پرنقص اما قابل‌تأمل که ارزشش بیش از آن‌که در یک روایت بی‌وقفه و صیقلی باشد، در تلاش برای نگریستن به جنگ از چند سوی انسانی و اخلاقی قرار دارد.

« این تضاد، هم بخشی از جذابیت فیلم است و هم نشانه‌ای از دشواری آن در یافتن لحنی واحد. »