نقد و بررسی
نقد Robin Hood: The True Story | 2015
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
بازخوانی وارونهٔ یک افسانه «Robin Hood: The True Story» ساختهٔ Anthony Marciano، کمدی فرانسوی‌ای است که افسانهٔ رابین هود را از نقطه‌ای خلاف انتظار آغاز می‌کند: رابین و تاک نه حامیان تهیدستان، بلکه راهزنانی فرومایه‌اند که از کسانی دستبرد می‌زنند که کمترین توان دفاع از خود را دارند.
رؤیای آن‌ها نیز نه عدالت‌خواهی، بلکه فراهم کردن پول لازم برای راه‌اندازی روسپی‌خانه‌ای در شهر است. از همین جابه‌جایی اخلاقی، فیلم نیروی اصلی خود را می‌گیرد: تماشاگر با قهرمانی آشنا روبه‌رو می‌شود که باید نخست شایستگی نام افسانه‌ای‌اش را به دست آورد. این تمهید در آغاز ظرفیت طنزآمیزی چشمگیری دارد.
آشنایی مخاطب با روایت مشهور، زمینه‌ای فراهم می‌کند تا هر برخورد رابین با آدم‌های شریف و گروه جنگلی شروود، تصویری تازه از تضاد میان نام و کردار او بسازد. فیلم می‌کوشد قهرمانی آرمانی را به ضدقهرمانی آزمند و خودخواه بدل کند و از فاصلهٔ میان این دو چهره، کمدی بیرون بکشد. ایده در ذات خود تازه و سرگرم‌کننده است؛ اما تازگی طرح به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که داستان نیز به همان اندازه جان‌دار و منسجم باشد.
طرحی جذاب، روایتی کم‌رمق نقطهٔ عزیمت داستان روشن است: رابین و تاک قصد سرقت از ادارهٔ مالیات ناتینگهام را دارند، اما با گروه شروود روبه‌رو می‌شوند؛ گروهی که از ثروتمندان می‌دزدد تا به فقرا یاری برساند و هدفی مشابه در سر دارد. برخورد این دو دسته، موتور موقعیت‌های کمدی و زمینهٔ دگرگونی رابین است.
« رؤیای آن‌ها نیز نه عدالت‌خواهی، بلکه فراهم کردن پول لازم برای راه‌اندازی روسپی‌خانه‌ای در شهر است. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
بااین‌حال، فیلم بیش از آنکه از این برخورد برای ساختن مسیری دراماتیک بهره ببرد، بارها به شوخی‌های مقطعی و موقعیت‌های جداافتاده تکیه می‌کند. ضعف اصلی در همین فاصلهٔ میان ایده و پرداخت آشکار می‌شود. تضاد اخلاقی رابین با همراهان تازه‌اش می‌توانست پیشران تحول شخصیت و کشمکشی واقعی باشد؛ اما روایت در بعضی لحظه‌ها از پیگیری پیامدهای این تضاد بازمی‌ماند.
در نتیجه، قصه گاه شبیه رشته‌ای از لطیفه‌ها و موقعیت‌های کمیک به نظر می‌رسد که به یکدیگر متصل شده‌اند، بی‌آنکه همواره به سوی نقطه‌ای دراماتیک و ضروری حرکت کنند. تماشاگر ایدهٔ مرکزی را زود درمی‌یابد، اما فیلم همیشه نمی‌تواند آن را در طول مسیر گسترش دهد. رابین؛ ضدقهرمانی که باید دوست‌داشتنی بماند Max Boublil در نقش رابین، تکیه‌گاه اصلی فیلم است.
او شخصیت را با نوعی خودخواهی سبک‌سرانه و بی‌اعتنایی به هنجارهای اخلاقی بازی می‌کند؛ چهره‌ای که نه هیبت قهرمانان حماسی را دارد و نه می‌کوشد در همان آغاز دل‌سوزی تماشاگر را برانگیزد. این انتخاب با جهان کمدی فیلم تناسب دارد و به بازیگر مجال می‌دهد از فاصلهٔ میان شهرت افسانه‌ای رابین و رفتار حقیرانهٔ این نسخه، طنز بسازد.
بااین‌همه، ضدقهرمان کمدی معمولاً به نیرویی فراتر از بی‌اخلاقی نیاز دارد: جذابیت، زیرکی یا دست‌کم خودآگاهی‌ای که مخاطب را در کنار او نگه دارد. بازی Boublil در بسیاری از صحنه‌ها دلنشین است و به رابین نوعی سبک‌بالی می‌دهد، اما محدودیت‌های فیلمنامه اجازه نمی‌دهد شخصیت به اندازهٔ کافی پیچیده شود.
« ضعف اصلی در همین فاصلهٔ میان ایده و پرداخت آشکار می‌شود. »
شخصیت‌ها و اجرا
او بیشتر حامل ایدهٔ طنزآمیز فیلم است تا انسانی که دگرگونی‌اش با ظرافت و عمق دنبال شود. ازاین‌رو، مسیر تغییر او در برخی بخش‌ها بیش از آنکه حاصل تجربه‌ای انباشته به نظر برسد، تابع نیاز فیلم به پیشبرد شوخی و ماجراست. شوخی‌هایی میان غافلگیری و ابتذال طنز فیلم یکدست نیست و دامنه‌ای از شوخی‌های نامتعارف تا شوخی‌های زمخت و کش‌دار را دربر می‌گیرد.
بعضی لحظه‌ها دقیقاً از آن رو خنده‌دارند که جسارت دارند و انتظار مخاطب از قصهٔ قهرمانانهٔ رابین هود را برهم می‌زنند. فیلم از بازی با عناصر آشنا، شخصیت‌های اغراق‌شده و برخورد میان جهان افسانه‌ای و رفتارهای پیش‌پاافتاده بهره می‌برد. در بهترین لحظه‌ها، غافلگیری حاصل از این ناهماهنگی، خنده‌ای واقعی می‌آفریند.
اما فیلم گاه به جای آنکه شوخی را در زمان مناسب رها کند، آن را بیش از اندازه ادامه می‌دهد؛ یا به طنزی دم‌دستی متوسل می‌شود که صرفاً بر زنندگی، تکرار یا غلو تکیه دارد. چنین لحظه‌هایی ممکن است برای بخشی از مخاطبان خنده‌آور باشند، اما برای گروهی دیگر به‌سرعت فرساینده می‌شوند. مشکل فقط نامتعارف بودن شوخی‌ها نیست، بلکه نوسان میان شوخی‌های واقعاً غافلگیرکننده و شوخی‌هایی است که به‌جای گسترش موقعیت، آن را کش می‌دهند.
همین نوسان توضیح می‌دهد چرا فیلم می‌تواند برای یک بیننده شبی مفرح بسازد و برای دیگری تجربه‌ای ملال‌آور باشد. گروه شروود و فرصت‌های استفاده‌نشده ورود گروه شروود، تقابل اخلاقی فیلم را ملموس‌تر می‌کند. در برابر رابین و تاک که از ناتوانان می‌دزدند، اعضای این گروه مدعی‌اند ثروتمندان را هدف می‌گیرند تا به فقرا کمک کنند.
« او بیشتر حامل ایدهٔ طنزآمیز فیلم است تا انسانی که دگرگونی‌اش با ظرافت و عمق دنبال شود. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
این دوگانگی، امکان طنزی اجتماعی را فراهم می‌آورد: چه کسی حق دارد خود را قهرمان بنامد، و آیا نیت خوب می‌تواند شیوه‌های خشن یا قانون‌گریزانه را توجیه کند؟ فیلم این پرسش‌ها را به شکل جدی و نظام‌مند دنبال نمی‌کند، اما همین زمینه به ماجرا بُعدی فراتر از هزل ساده می‌بخشد. بااین‌حال، گروه شروود بیشتر نقش محرک روایی را ایفا می‌کند تا جمعی از شخصیت‌های مستقل و به‌یادماندنی.
حضور آن‌ها مسیر رابین را تغییر می‌دهد و امکان مواجههٔ او با شیوه‌ای دیگر از زندگی را فراهم می‌آورد، اما فیلم کمتر برای پرداختن به تفاوت‌های فردی اعضای گروه یا کشمکش‌های درونی‌شان مکث می‌کند. در نتیجه، ظرفیت‌های شخصیت‌پردازی و تقابل‌های اخلاقی تا حدی زیر سایهٔ شوخی‌های موقعیتی می‌مانند.
لحن و جهان کمدی فیلم نمی‌کوشد بازسازی تاریخی واقع‌گرایانه‌ای عرضه کند؛ فضای قرون‌وسطایی آن بیشتر بستری برای هجو و بازی با قراردادهای قصهٔ رابین هود است. این انتخاب به فیلم اجازه می‌دهد از منطق واقع‌نمایانه فاصله بگیرد و موقعیت‌های نامتعارف بسازد. در این جهان، افسانه نه موضوعی برای ستایش، بلکه اسباب‌بازی‌ای برای وارونه‌سازی است؛ قهرمان نیز از جایگاه نمادینش پایین کشیده می‌شود تا نشان دهد شهرت و کردار چه اندازه می‌توانند از هم دور باشند.
اما حفظ انسجام لحن آسان نیست. فیلم گاهی با ریتمی سبک و بی‌پروا پیش می‌رود و گاهی به طنزی خشن‌تر یا طولانی‌تر پناه می‌برد. وقتی شوخی از شخصیت یا موقعیت برمی‌خیزد، فضای فیلم جان می‌گیرد؛ وقتی صرفاً برای جلب خنده افزوده می‌شود، انسجام کلی سست می‌شود. این تفاوت در کیفیت اجرا، بیش از هر عامل دیگری تعیین می‌کند که تماشاگر با جهان فیلم همراه بماند یا از آن فاصله بگیرد.
« بااین‌حال، گروه شروود بیشتر نقش محرک روایی را ایفا می‌کند تا جمعی از شخصیت‌های مستقل و به‌یادماندنی. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
تجربهٔ تماشا و مخاطب مناسب «Robin Hood: The True Story» فیلمی برای کسانی است که از کمدی‌های هجوآمیز، شخصیت‌های عمداً نچسب و شوخی‌های نامتعارف استقبال می‌کنند. ایدهٔ مرکزی به‌تنهایی برای ایجاد کنجکاوی کافی است و بازی Boublil نیز به فیلم نیرویی سبک و قابل‌قبول می‌دهد. اگر مخاطب با انتظار یک بازخوانی جدی از افسانه یا داستانی پرکشش سراغ فیلم برود، احتمالاً از کم‌رمقی روایت و پرداخت محدود شخصیت‌ها ناامید خواهد شد.
تماشای فیلم بیش از هر چیز به حساسیت فرد نسبت به نوع شوخی آن وابسته است. برخی لحظه‌ها واقعاً خنده‌دار و پیش‌بینی‌ناپذیرند؛ برخی دیگر از حد لازم فراتر می‌روند و اثرگذاری خود را از دست می‌دهند. بنابراین، تجربهٔ نهایی نه کاملاً درخشان است و نه یکسره بی‌حاصل: فیلم چند موقعیت سرگرم‌کننده و ایده‌ای قابل‌توجه دارد، اما برای تبدیل آن‌ها به کمدی‌ای ماندگارتر، به روایتی محکم‌تر و انضباط بیشتری در انتخاب و زمان‌بندی شوخی‌ها نیاز داشت.
جمع‌بندی «Robin Hood: The True Story» با وارونه‌کردن افسانهٔ رابین هود، نقطهٔ شروعی تازه و بالقوه بامزه می‌یابد. Max Boublil در نقش اصلی حضوری خوشایند دارد و شوخی‌های عجیب فیلم گاه به لحظه‌هایی واقعاً غافلگیرکننده می‌انجامند. در برابر این امتیازها، داستان از نیروی دراماتیک کافی برخوردار نیست، شخصیت‌ها جز رابین کمتر مجال رشد می‌یابند و بخشی از طنز با تکرار یا ابتذال، اثر خود را از دست می‌دهد.
حاصل، کمدی‌ای ناهموار است که می‌تواند برای مخاطب همدل چند خندهٔ صادقانه فراهم کند، اما ایدهٔ دلپذیرش را به روایتی به همان اندازه نیرومند بدل نمی‌سازد.
« ایدهٔ مرکزی به‌تنهایی برای ایجاد کنجکاوی کافی است و بازی Boublil نیز به فیلم نیرویی سبک و قابل‌قبول می‌دهد. »
ثبت دیدگاه