وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

جنایت، زمان و دو چهره از یک مرد «Mike & Nick & Nick & Alice» از همان عنوان بازیگوشانه‌اش خبر می‌دهد که قرار نیست در مرزهای یک ژانر آرام بگیرد. فیلم، کمدی جنایی را با اکشن و سفر در زمان درمی‌آمیزد و از این ترکیب برای ساختن یک ماجرای پرشتاب دربارهٔ رفاقت، خیانت و حسرت بهره می‌گیرد.

محور قصه، مایک و نیک‌اند؛ دو گانگستر که در شبی پرمخاطره، ناگهان با نسخه‌ای از نیک روبه‌رو می‌شوند که از آینده آمده است. این ورود، نقشه‌ای خطرناک را به راه می‌اندازد و گذشته و آینده را در زنجیره‌ای از تصمیم‌ها و پیامدها به هم می‌دوزد. فیلم به‌جای آنکه سازوکار سفر در زمان را به دستگاهی پیچیده و جدی بدل کند، آن را همچون چاشنی‌ای برای برهم‌زدن مناسبات شخصیت‌ها به کار می‌گیرد.

این انتخاب در بخش‌هایی به نفع اثر است: پرسش اصلی نه قوانین علمی ماشین زمان، بلکه این است که آدمی اگر فرصت بازگشت داشته باشد، با پشیمانی‌هایش چه خواهد کرد. بااین‌حال، فیلم گاهی میان بازی با قواعد زمانی و پیش‌بردن قصه مردد می‌ماند؛ گویی هر ایدهٔ تازه‌ای را با شتاب وارد می‌کند، بی‌آنکه همیشه برای جاافتادنش فرصت کافی بدهد.

روایت و ریتم؛ جریان داستان

لحن: آشوبی حساب‌شده، نه کاملاً مهار‌شده لذت اصلی فیلم در انرژی بی‌قرار آن نهفته است. صحنه‌ها با سرعت از تهدیدی جدی به موقعیتی مضحک و از شوخی کلامی به درگیری فیزیکی می‌رسند. جهان گانگستری فیلم، هرچند پر از خشونت و خطر است، به‌ندرت واقع‌گرایانه جلوه می‌کند؛ شخصیت‌ها اغراق‌آمیزند و بسیاری از موقعیت‌ها به‌عمد لبهٔ کاریکاتور را لمس می‌کنند.

این اغراق، در بهترین لحظات، به فیلم هویتی مستقل می‌دهد و اجازه نمی‌دهد صرفاً به تقلیدی آشنا از کمدی‌های جنایی تبدیل شود. اما همین رویکرد، گاهی به بی‌نظمی می‌انجامد. برخی شوخی‌ها بیش از آنکه از دل موقعیت بیرون بیایند، شبیه جمله‌هایی‌اند که برای غافلگیری یا خنداندن ناگهانی به صحنه افزوده شده‌اند.

ارجاعات فرهنگی و شوخی‌های درون‌گروهی نیز ممکن است برای بخشی از مخاطبان خوش‌طعم باشند، اما گاه توجه را از تنش صحنه منحرف می‌کنند. فیلم به‌روشنی از مهار کامل خودداری می‌کند؛ مسئله این است که هر آشوبی الزاماً به خلاقیت نمی‌رسد. بازیگران و شیمی میان شخصیت‌ها بخش مهمی از انسجام فیلم را بازیگران فراهم می‌کنند.

« لحن: آشوبی حساب‌شده، نه کاملاً مهار‌شده لذت اصلی فیلم در انرژی بی‌قرار آن نهفته است. »

شخصیت‌ها و اجرا

جیمز مارسدن در نقش مایک، ترکیبی از اعتمادبه‌نفس نمایشی و دستپاچگی پنهان را به شخصیت می‌دهد؛ مردی که می‌خواهد در جهان خشن اطرافش حرفه‌ای به نظر برسد، اما اوضاع مرتب از کنترلش خارج می‌شود. مارسدن در کمدی موقعیت و واکنش‌های جسمانی مهارت دارد و همین کیفیت، مایک را به قطب مناسبی برای آشفتگی داستان بدل می‌کند.

وینس وان با ایفای دو نسخه از نیک، یکی از جذاب‌ترین بازی‌های فیلم را ارائه می‌دهد. تفاوت این دو شخصیت صرفاً در ظاهر یا جایگاه زمانی‌شان نیست؛ نیکِ آینده وزن بیشتری از پشیمانی و خستگی با خود دارد، حال آنکه نسخهٔ دیگر هنوز گرفتار غرور و محاسبه‌های لحظه‌ای است. تغییر در لحن و رفتار وان، این تمایز را قابل‌درک می‌کند، بی‌آنکه به توضیح‌های طولانی نیاز باشد.

ائیتزا گونزالس نیز آلیس را از جایگاه یک عامل صرفاً عاطفی بیرون می‌آورد و به او اراده و حضور مستقل می‌بخشد، هرچند فیلم در پرداخت درونی او به اندازهٔ ظرفیت شخصیت پیش نمی‌رود. کیث دیوید و جیمی تاترو نیز به فضای پرهرج‌ومرج اثر رنگ می‌زنند. بازیگران مکمل، غالباً با شخصیت‌هایی ساخته شده از یک ویژگی برجسته یا عادت کمیک روبه‌روییم؛ این انتخاب برای ریتم شوخی‌ها سودمند است، اما گاهی مانع شکل‌گیری آدم‌هایی می‌شود که بیرون از کارکرد طنزشان نیز به یاد بمانند.

« وینس وان با ایفای دو نسخه از نیک، یکی از جذاب‌ترین بازی‌های فیلم را ارائه می‌دهد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

اکشن و ریتم روایی فیلم در حرکت و اجرا، خود را گرفتار مکث‌های طولانی نمی‌کند. تعقیب‌ها، درگیری‌ها و تغییر مسیرهای ناگهانی، ریتمی تند می‌سازند که با فضای داستان سازگار است. اکشن صرفاً میان‌پرده‌ای برای تنوع نیست؛ اغلب از شخصیت‌ها و ناتوانی‌شان در مدیریت بحران سرچشمه می‌گیرد. برخوردهای فیزیکی نیز گاه با شوخی چنان درهم می‌آمیزند که خشونت، هم تهدیدآمیز می‌ماند و هم وجهی مضحک پیدا می‌کند.

بااین‌همه، سرعت بالا همیشه به معنای کشش واقعی نیست. در بخش‌هایی، فیلم چنان مشتاق حرکت به سوی حادثهٔ بعدی است که اجازه نمی‌دهد پیامدهای حادثهٔ قبلی بر شخصیت‌ها بنشینند. همین مسئله در نیمهٔ پس از هم‌سو شدن قهرمانان محسوس‌تر می‌شود: وقتی جهت کلی ماجرا روشن‌تر است، فیلم برای حفظ تعلیق و کشش عاطفی به مانع‌هایی نیاز دارد که بیش از پیچش‌های پی‌درپی، از انتخاب‌ها و روابط شخصیت‌ها برخیزند.

گاهی این موانع به اندازهٔ کافی عمیق نمی‌شوند. سفر در زمان و مضمون پشیمانی ایدهٔ بازگشت به گذشته در این فیلم بیش از آنکه ابزار ساختن معماهای علمی باشد، استعاره‌ای برای امکان جبران است. نیکِ آینده به‌نوعی تجسم فاصلهٔ میان آنچه آدمی انجام داده و آنچه اکنون آرزو می‌کند انجام می‌داد. این مضمون، در میان شوخی‌ها و خشونت‌ها، لحظه‌هایی از لطافت پدید می‌آورد؛ فیلم می‌فهمد که هستهٔ عاطفی ماجرا تنها در زنده‌ماندن نیست، بلکه در مواجهه با اشتباه‌هایی است که بر دوستی و عشق سایه انداخته‌اند.

« اکشن و ریتم روایی فیلم در حرکت و اجرا، خود را گرفتار مکث‌های طولانی نمی‌کند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

با این حال، فیلم در بسط این لایه محتاط و گاه شتاب‌زده است. سفر در زمان ظرفیت آن را دارد که تصمیم‌های شخصیت‌ها را پیچیده‌تر کند، اما اثر بیشتر به استفادهٔ سرگرم‌کننده از آن تمایل نشان می‌دهد. پیامدهای اخلاقی و عاطفی دست‌کاری گذشته به‌طور کامل کاویده نمی‌شوند و همین باعث می‌شود مضمون پشیمانی، هرچند مؤثر، به عمق بالقوهٔ خود نرسد.

فیلم ترجیح می‌دهد در حرکت بماند، نه اینکه برای مدتی طولانی در سکوتِ پس از یک تصمیم توقف کند. صدا، ارجاع و هویت بصری گزینش موسیقی و ارجاعات فرهنگی، به فیلم حال‌وهوایی سرزنده و تا اندازه‌ای نوستالژیک می‌بخشد. این عناصر در لحظات موفق، از تزئین فراتر می‌روند و به ریتم صحنه یا تضاد میان خشونت و شوخی کمک می‌کنند.

کارگردانی بن‌دیوید گرابینسکی نیز در ساختن جهانی پرجنب‌وجوش و عمداً نامتعارف موفق است؛ دنیایی که در آن شخصیت‌ها می‌توانند هم مضحک باشند و هم در معرض خطری واقعی. نقطهٔ ضعف این رویکرد، همان افراط در جلب توجه است. وقتی موسیقی، ارجاع، شوخی و حادثه هم‌زمان برای مرکز توجه رقابت می‌کنند، گاهی صحنه فرصت نفس‌کشیدن پیدا نمی‌کند.

« با این حال، فیلم در بسط این لایه محتاط و گاه شتاب‌زده است. »

جمع‌بندی

در چنین لحظاتی، تماشاگر به‌جای آنکه در احساس یا تعلیق صحنه غرق شود، متوجه سازوکارهایی می‌شود که فیلم برای سرگرم‌کردنش به کار می‌گیرد. این آگاهی، از نیروی برخی لحظه‌های عاطفی می‌کاهد. جمع‌بندی «Mike & Nick & Nick & Alice» فیلمی پرانرژی و نامتعارف است که از کنار هم گذاشتن کمدی جنایی، اکشن و سفر در زمان، تجربه‌ای سبک‌پا و سرگرم‌کننده می‌سازد.

شیمی بازیگران، به‌ویژه تقابل دو نسخهٔ نیک و همراهی مارسدن و وان، تکیه‌گاه اصلی اثر است؛ ریتم تند و فضای بی‌پروا نیز آن را از کمدی‌های جنایی فرمولی متمایز می‌کند. در سوی دیگر، ناهمواری ترکیب ژانرها، شوخی‌های پراکنده و کم‌عمق‌ماندن برخی کشمکش‌های عاطفی، مانع از آن می‌شوند که فیلم به اثری کاملاً یکپارچه بدل شود.

با وجود این نارسایی‌ها، فیلم در هدف اصلی خود ــ سرگرم‌کردن با شخصیتی پررنگ و آشوبی خوش‌ساخت ــ غالباً کامیاب است. بهترین لحظاتش زمانی شکل می‌گیرند که زیر ظاهر پرسر‌وصدا، اندکی حسرت و مهر انسانی آشکار می‌شود؛ لحظاتی که یادآوری می‌کنند حتی در داستانی دربارهٔ گانگسترها و ماشین زمان، پرسش مهم می‌تواند این باشد که آیا آدمی می‌تواند خطای خود را بشناسد و پیش از آنکه دیر شود، راه دیگری برگزیند.

« این آگاهی، از نیروی برخی لحظه‌های عاطفی می‌کاهد. »