نقد و بررسی
نقد The Voyagers | 2022
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
ماجراجویی در تقاطع زمان و تاریخ «The Voyagers» یا «I viaggiatori» فیلمی ایتالیایی به کارگردانی Ludovico Di Martino است که ماجراجویی نوجوانانه را با سفر در زمان و تاریخ سیاسی پیوند می‌دهد. مکس و دوستانش، در پی ناپدیدشدن برادرش، به رومِ سال ۱۹۳۹ می‌رسند؛ شهری زیر سلطهٔ موسولینی که سایهٔ جنگ بر آن افتاده است.
این موقعیت، از همان آغاز، فیلم را در برابر انتخابی جذاب قرار می‌دهد: آیا گذشته صرفاً صحنه‌ای برای تعقیب‌وگریز و حادثه است، یا نیرویی زنده که تصمیم‌ها و سرنوشت شخصیت‌ها را شکل می‌دهد؟ فیلم در بهترین لحظه‌هایش به هر دو امکان نزدیک می‌شود، هرچند همیشه نمی‌تواند آن‌ها را به یک اندازه پرورش دهد.
طرحی پرظرفیت، روایتی شتاب‌زده ترکیب سفر زمانی با ماجرای نوجوانانی که در محیطی ناآشنا گرفتار شده‌اند، به‌خودی‌خود ظرفیت بالایی دارد. شخصیت‌ها نه‌فقط باید راه بازگشت را پیدا کنند، بلکه ناگزیرند در جهانی حرکت کنند که قواعد اجتماعی و سیاسی‌اش با تجربهٔ امروزین آنان تفاوت دارد. جست‌وجوی برادر مکس نیز به ماجرا هدفی مشخص می‌بخشد و آن را از سفری اتفاقی به تلاشی عاطفی بدل می‌کند.
« فیلم در بهترین لحظه‌هایش به هر دو امکان نزدیک می‌شود، هرچند همیشه نمی‌تواند آن‌ها را به یک اندازه پرورش دهد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
بااین‌حال، فیلمنامه گاه چنان با شتاب از یک مانع به مانع دیگر می‌رسد که موقعیت‌ها مجال رسوب‌کردن پیدا نمی‌کنند. بعضی گره‌ها پیش از آن‌که تعلیقشان به اوج برسد، گشوده می‌شوند؛ ازاین‌رو، خطر همیشه به اندازهٔ لازم سنگین نمی‌شود. ساختار ماجراجویانه فیلم نیروی حرکت را حفظ می‌کند، اما همین شتاب گاهی به بهای عمق دراماتیک تمام می‌شود.
تماشاگر فرصت اندکی می‌یابد تا پیامدهای هر انتخاب را در ذهن شخصیت‌ها دنبال کند. رومِ ۱۹۳۹؛ پس‌زمینه‌ای با نیروی دراماتیک یکی از امتیازهای فیلم، استفاده از رومِ آستانهٔ جنگ به‌عنوان چیزی بیش از یک دکور تاریخی است. خیابان‌ها و فضای تحت کنترل حکومت، برای نوجوانان فقط نشانه‌هایی دیدنی از گذشته نیستند؛ آن‌ها محدودیت‌هایی واقعی می‌سازند و احساس ناامنی را به تجربهٔ روزمرهٔ قهرمانان بدل می‌کنند.
چنین محیطی به‌طور طبیعی بر هر تصمیم فشار می‌آورد: دیده‌شدن، پرسیدن پرسش نامناسب یا اعتماد به فرد نادرست می‌تواند خطرآفرین باشد. فیلم از این تضاد میان گروهی از نوجوانان امروزی و جامعه‌ای اقتدارگرا برای ساختن تنش بهره می‌گیرد. در نتیجه، ماجراجویی وجهی تاریخی پیدا می‌کند و گذشته صرفاً وسیله‌ای برای بازگرداندن شخصیت‌ها به خانه نیست.
« بااین‌حال، فیلمنامه گاه چنان با شتاب از یک مانع به مانع دیگر می‌رسد که موقعیت‌ها مجال رسوب‌کردن پیدا نمی‌کنند. »
شخصیت‌ها و اجرا
بااین‌همه، پیوند میان فضای سیاسی و تحول درونی نوجوانان می‌توانست استوارتر باشد. خطرهای شهر ملموس‌اند، اما گاه به‌جای آن‌که نگاه شخصیت‌ها را دگرگون کنند، تنها مانعی دیگر در مسیر حرکتشان می‌شوند. سفر در زمان و مسئلهٔ قواعد دستگاه اسرارآمیز، موتور اصلی روایت و سرچشمهٔ نخستین کنجکاوی است.
ایدهٔ آن فیلم را سریعاً وارد قلمرو فانتزی و ماجراجویی می‌کند و پرسشی ساده اما مؤثر پیش می‌کشد: نوجوانانی که ناخواسته در گذشته گرفتار شده‌اند، چگونه راه بازگشت را خواهند یافت؟ فیلم لازم نیست برای هر جزئیات فنی پاسخی علمی عرضه کند، اما تماشاگر به مجموعه‌ای از قواعد روشن نیاز دارد تا پیامدها را بفهمد و خطر را باور کند.
در این‌جا ابهام دستگاه و منطق سفر زمانی گاه به تزلزل رویدادها می‌انجامد. وقتی سازوکار سفر یا محدودیت‌های آن به‌روشنی جا نمی‌افتد، بخشی از تعلیق از دل موقعیت برنمی‌آید، بلکه وابسته به اطلاعاتی می‌شود که فیلم دیر یا ناکافی در اختیار می‌گذارد. این ابهام می‌توانست به رازآلودگی سودمندی بدل شود، اما در برخی لحظه‌ها بیشتر پرسش‌هایی بی‌پاسخ می‌سازد تا حس کشف.
« بااین‌همه، پیوند میان فضای سیاسی و تحول درونی نوجوانان می‌توانست استوارتر باشد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
در نتیجه، تماشاگر ممکن است به‌جای نگرانی دربارهٔ سرنوشت شخصیت‌ها، سرگرم سنجیدن سازگاری قواعد داستان شود. نوجوانان؛ گروهی زنده، شخصیت‌هایی کم‌عمق فیلم از انرژی گروهی نوجوانان بهره می‌برد: همراهی، اختلاف‌نظر و واکنش‌های فوری آن‌ها در برابر خطر، ریتمی پرتحرک پدید می‌آورد. مکس نیز با جست‌وجوی برادر گمشده‌اش، محور عاطفی داستان را فراهم می‌کند.
این انگیزه به روایت وزن می‌دهد و سبب می‌شود سفر در زمان تنها بازی با یک فرضیهٔ جذاب نباشد. اما شخصیت‌پردازی همهٔ اعضای گروه به یک اندازه شکل نمی‌گیرد. برخی واکنش‌ها بیشتر تابع نیاز لحظه‌ای داستان‌اند تا حاصل ویژگی‌هایی که پیش‌تر در شخصیت‌ها تثبیت شده باشد. انگیزه‌ها و پیوندهای میان نوجوانان گاه سطحی می‌مانند؛ بنابراین، تغییر موضع یا تصمیم ناگهانی‌شان همیشه نیروی روانی کافی ندارد.
اگر فیلم زمان بیشتری به شناخت ترس‌ها، خواسته‌ها و اختلاف‌های آنان اختصاص می‌داد، خطر بیرونی نیز اثر عاطفی عمیق‌تری پیدا می‌کرد. در وضعیت کنونی، گروه به‌عنوان جمعی ماجراجو جذاب‌تر از مجموعه‌ای از شخصیت‌های کاملاً متمایز عمل می‌کند. تعلیق، خطر و ضرباهنگ فیلم در ایجاد حرکت و پیش‌بردن ماجرا تواناست.
« در نتیجه، تماشاگر ممکن است به‌جای نگرانی دربارهٔ سرنوشت شخصیت‌ها، سرگرم سنجیدن سازگاری قواعد داستان شود. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
تغییر ناگهانی زمان، محیط ناآشنا و فشار جست‌وجوی برادر، پشت‌سرهم موقعیت‌هایی می‌سازند که کنجکاوی را زنده نگه می‌دارند. حضور حکومت فاشیستی نیز به خطرها کیفیتی متفاوت از تهدیدهای معمول ماجراجویی نوجوانانه می‌دهد: در این‌جا شخصیت‌ها با جهانی روبه‌رو هستند که قدرت در آن آشکارا نابرابر توزیع شده است.
بااین‌حال، ضرباهنگ گاهی بیش از اندازه تند می‌شود. رویدادها فرصت نمی‌یابند تأثیر خود را کامل کنند و بعضی گره‌ها پیش از آن‌که تنششان به مرحله‌ای رضایت‌بخش برسد، از مسیر کنار می‌روند. حاصل، فیلمی است که معمولاً تماشاگر را در حرکت نگه می‌دارد، اما نه همیشه در تعلیقی پایدار. این تفاوت مهم است: شتاب روایت به‌تنهایی هیجان نمی‌آفریند؛ هیجان زمانی ماندگار می‌شود که خطر، پیامد روشن داشته باشد و شخصیت‌ها برای غلبه بر آن هزینه‌ای عاطفی یا عملی بپردازند.
تجربه‌ای سرگرم‌کننده با فرصت‌های ازدست‌رفته «The Voyagers» بیش از هر چیز از کنار هم نشاندن دو قلمرو نیرو می‌گیرد: خیال نوجوانانهٔ سفر در زمان و واقعیت تاریخیِ جامعه‌ای در آستانهٔ جنگ. همین ترکیب به فیلم هویت می‌دهد و آن را از ماجراجویی‌ای کاملاً بی‌زمینه متمایز می‌کند. جست‌وجوی برادر مکس نیز به این ایده مرکز عاطفی می‌بخشد، درحالی‌که رومِ آن دوره، امکان نمایش خطر را از سطح حادثه‌های تصادفی فراتر می‌برد.
« بااین‌حال، ضرباهنگ گاهی بیش از اندازه تند می‌شود. »
جمع‌بندی
در سوی دیگر، ناپایداری قواعد سفر زمانی، گشوده‌شدن زودهنگام بعضی گره‌ها و پرداخت محدود شخصیت‌ها مانع می‌شوند که ظرفیت اولیهٔ داستان به تجربه‌ای کاملاً یکپارچه تبدیل شود. فیلم ایده‌های بیشتری در اختیار دارد تا زمانی که برای بسط کاملشان صرف می‌کند؛ بنابراین، گاه احساس می‌شود جهان داستان می‌توانست پیچیده‌تر و رابطه‌های میان شخصیت‌ها پرمایه‌تر باشند.
این کاستی‌ها تجربه را از جذابیت نمی‌اندازند، اما فاصلهٔ میان طرح نویدبخش و پرداخت نهایی را آشکار می‌کنند. جمع‌بندی «The Voyagers» ماجراجویی نوجوانانه‌ای است که با انتقال قهرمانانش به رومِ ۱۹۳۹، هیجان سفر در زمان را به اضطراب تاریخی گره می‌زند. فضای شهر و جست‌وجوی برادر گمشده، به داستان دو تکیه‌گاه مؤثر می‌دهند و فیلم در حفظ حرکت و کنجکاوی تماشاگر موفق است.
در مقابل، قواعد سفر زمانی کاملاً استوار نمی‌شوند، بعضی گره‌ها شتاب‌زده حل می‌شوند و نوجوانان عمقی کمتر از ظرفیت موقعیتشان پیدا می‌کنند. حاصل، اثری دیدنی و برخوردار از ایده‌ای جذاب است که بیش از آن‌که در شخصیت‌پردازی و منطق روایی به کمال برسد، بر نیروی ماجراجویی و برخورد نامنتظرِ نوجوانان با گذشته تکیه دارد.
« این کاستی‌ها تجربه را از جذابیت نمی‌اندازند، اما فاصلهٔ میان طرح نویدبخش و پرداخت نهایی را آشکار می‌کنند. »
ثبت دیدگاه