وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

فیلمی دربارهٔ پیوندهای نامنتظر «Pride» ساختهٔ Matthew Warchus، درام‌ـ‌کمدی تاریخی‌ای است که از برخورد دو جهان آغاز می‌شود: فعالان دگرباشی که در لندن برای حمایت از معدنچیان اعتصابی پول جمع می‌کنند، و جامعه‌ای روستایی در جنوب ولز که با تعطیلی معدن و فرسایش زندگی روزمره دست‌وپنجه نرم می‌کند.

ماجرا در سال ۱۹۸۴ می‌گذرد؛ دوره‌ای که اعتصاب معدنچیان بریتانیا نه فقط نزاعی بر سر شغل، بلکه کشمکشی بر سر منزلت، هویت و حق برخورداری از آینده بود. فیلم بر پایهٔ رویدادهای واقعی ساخته شده و کانون توجهش شکل‌گیری همبستگی میان گروه‌هایی است که در نگاه نخست، زبان مشترکی ندارند. عنوان فیلم معنایی دوگانه دارد.

«غرور» هم به کرامت و دیده‌شدن دگرباشان اشاره می‌کند و هم به شأن اجتماعی معدنچیانی که نمی‌خواهند سرنوشت جامعه‌شان را بی‌صدا بپذیرند. نقطهٔ قوت ایدهٔ مرکزی در همین هم‌نشینی است: حمایت از دیگری، در فیلم، نه کنشی از سر ترحم، بلکه تشخیص تجربه‌ای مشترک از تحقیر و بی‌قدرتی است. اثر می‌کوشد نشان دهد که همبستگی زمانی پدید می‌آید که آدم‌ها تفاوت‌های یکدیگر را پاک نکنند، بلکه با وجود آن‌ها در کنار هم بایستند.

روایت و ریتم فیلمنامهٔ Stephen Beresford روایت را با حرکت از جمعی کوچک به پیوندی گسترده‌تر پیش می‌برد. گروه فعالان ابتدا با مسئله‌ای عملی روبه‌روست: چگونه کمک مالی جمع کند و آن را به کسانی برساند که به آن نیاز دارند؟ اما مسیر یاری‌رسانی، به‌تدریج به برخوردی انسانی و سیاسی تبدیل می‌شود.

« روایت و ریتم فیلمنامهٔ Stephen Beresford روایت را با حرکت از جمعی کوچک به پیوندی گسترده‌تر پیش می‌برد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

از یک سو، اعضای گروه با بی‌اعتمادی و تبعیض مواجه‌اند؛ از سوی دیگر، معدنچیان و خانواده‌هایشان ناچارند میان نیاز به کمک و پیش‌داوری‌های ریشه‌دارشان دست‌وپنجه نرم کنند. ریتم فیلم پرتحرک و خوش‌دست است. صحنه‌های جمعی، گفت‌وگوهای شوخ‌طبعانه و موسیقی پرانرژی، روایت را از سنگینی کامل دور می‌کند و آن را به تماشایی روان بدل می‌سازد.

بااین‌حال، همین روانی گاهی به بهای پیچیدگی تمام می‌شود. برخی موانع آن‌قدر سریع کنار می‌روند که فرایند تغییر نگرش، بیش از اندازه بی‌دردسر به نظر می‌رسد. فیلم از کشمکش استقبال می‌کند، اما کمتر در آن مکث می‌کند؛ گویی شتاب دارد تا به لحظهٔ آشتی و همراهی برسد. لحن: خنده در کنار تلخی «Pride» با وجود پرداختن به اعتصاب، بیکاری، تبعیض و بیماری، فیلمی تلخ و عبوس نیست.

طنز آن بیشتر از تفاوت عادت‌ها و زبان اجتماعی شخصیت‌ها می‌جوشد: برخورد آدم‌هایی با پیشینه‌های متفاوت که ناچارند در فضایی مشترک کنار هم بمانند. شوخی‌ها غالباً نه برای تحقیر شخصیت‌ها، بلکه برای آشکارکردن فاصلهٔ فرهنگی میانشان به کار می‌روند. همین انتخاب، گرمایی به فیلم می‌دهد که از جنس خوش‌بینی ساده‌لوحانه نیست، هرچند گاه به آن نزدیک می‌شود.

توازن میان خنده و اندوه از مهم‌ترین امتیازهای اثر است. لحظه‌های بانشاط، رنج شخصیت‌ها را محو نمی‌کنند؛ بلکه به تماشاگر فرصت می‌دهند در کنار آن رنج، امکان لذت و رفاقت را هم ببیند. بااین‌حال، لحن دلگرم‌کنندهٔ فیلم گاهی واقعیت خشن اعتصاب و فشارهای اجتماعی را نرم می‌کند. خشونت ساختاری و دشواری معیشت بیشتر پس‌زمینهٔ روایت‌اند تا نیرویی که تمام فضای فیلم را شکل دهد.

« بااین‌حال، همین روانی گاهی به بهای پیچیدگی تمام می‌شود. »

شخصیت‌ها و اجرا

در نتیجه، اثر بیش از آنکه تصویری بی‌امان از شکست و فرسودگی باشد، قصه‌ای دربارهٔ امکان یافتن یار در دل بحران است. شخصیت‌ها و بازی‌ها بازیگران به شخصیت‌ها جان می‌بخشند، بی‌آنکه آن‌ها را صرفاً حامل پیام فیلم کنند. Ben Schnetzer در نقش Mark، شور و سرسختی جوانی را می‌آفریند که باور دارد مبارزه‌ها به یکدیگر پیوند دارند.

George MacKay نیز در نقش Joe، خطی شخصی‌تر و درون‌گراتر به روایت می‌افزاید؛ شخصیتی که تجربه‌اش از تعلق و خودشناسی، در برابر فضای جمعی فیلم قرار می‌گیرد و یادآور می‌شود که سیاست فقط در خیابان و سالن گردهمایی رخ نمی‌دهد، بلکه در زندگی خصوصی نیز حضور دارد. در سوی دیگر، بازیگران نقش جامعهٔ معدنی به فیلم وقار و لطافت می‌بخشند.

Bill Nighy با بازی کم‌ادا و آرام خود، ظرافتی ویژه به Cliff می‌دهد؛ و Imelda Staunton در نقش Hefina، حضوری شوخ، مقتدر و به‌یادماندنی دارد. بازی Paddy Considine نیز در نقش Dai، از آن رو مؤثر است که رهبری را نه با خطابه‌های پرشور، بلکه با حس مسئولیت و توجه به دیگران تعریف می‌کند. مجموعهٔ بازی‌ها کمک می‌کند رفاقت میان شخصیت‌ها باورپذیر شود، هرچند کمبود فرصت برای پرداخت برخی چهره‌های فرعی محسوس است.

مضمون همبستگی و سیاست فیلم در بهترین لحظاتش، دربارهٔ همبستگی به‌مثابه عملی فراتر از شعار است. کمک‌کردن به دیگری، صرفاً بخشیدن پول یا حضور در یک گردهمایی نیست؛ گاهی مستلزم نزدیک‌شدن به کسانی است که از آن‌ها می‌ترسیم یا تصور می‌کنیم چیزی درباره‌شان می‌دانیم. «Pride» به‌خوبی نشان می‌دهد که تغییر نگاه اغلب از مواجهه‌های روزمره آغاز می‌شود: گفت‌وگو، مهمانی، کار مشترک و تجربهٔ زندگی در کنار کسانی که پیش‌تر به حاشیه رانده شده‌اند.

« شخصیت‌ها و بازی‌ها بازیگران به شخصیت‌ها جان می‌بخشند، بی‌آنکه آن‌ها را صرفاً حامل پیام فیلم کنند. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

در عین حال، فیلم سیاست را به زبان عاطفه ترجمه می‌کند. این رویکرد برای دسترسی‌پذیری و اثرگذاری احساسی سودمند است، اما گاهی از تحلیل دقیق‌تر ساختارهای قدرت می‌کاهد. مناسبات طبقاتی، نقش اتحادیه و فشارهای سیاسی در روایت حضور دارند، ولی به‌ندرت چنان بسط می‌یابند که فیلم را به اثری جدلی یا پژوهشگرانه بدل کنند.

نتیجه، فیلمی است که در بیان ارزش اخلاقی همبستگی نیرومندتر از واکاوی سازوکارهایی است که آن را ضروری می‌سازند. موسیقی و اجرای بصری موسیقی در «Pride» تنها همراهی پس‌زمینه‌ای نیست؛ یکی از ابزارهای اصلی ساختن فضای جمعی است. ترانه‌ها و لحظه‌های رقص، برای شخصیت‌ها امکان می‌آفرینند تا از نقش‌های اجتماعی خشک فاصله بگیرند و در فضایی مشترک، شادی را تجربه کنند.

موسیقی به فیلم ضرباهنگ می‌دهد و در صحنه‌های جمعی، پیوند میان افراد را بدون نیاز به توضیح‌های طولانی محسوس می‌کند. از نظر بصری، فیلم از رنگ‌های زنده و حرکت روان بهره می‌گیرد تا تضاد میان فضای شهری و جامعهٔ معدن‌نشین را برجسته سازد. این انتخاب‌ها با حال‌وهوای نشاط‌آمیز اثر هماهنگ‌اند، اما گاه تصویری مرتب و صیقلی از موقعیت‌ها می‌سازند.

همین صیقل‌خوردگی یکی از سرچشمه‌های احساس «تمیز و بی‌خطر بودن» فیلم است: جهان آن پر از تنش هست، اما اغلب چنان سامان می‌یابد که تماشاگر بتواند با آسودگی عاطفی از آن عبور کند. محدودیت‌ها و اثر عاطفی مهم‌ترین محدودیت فیلم، شتاب در عبور از برخی موضوع‌هاست. چند شخصیت و مسئله ظرفیت گسترش بیشتری دارند، اما روایت برای حفظ ضرباهنگ و رسیدن به تأثیر احساسی، از آن‌ها می‌گذرد.

« در عین حال، فیلم سیاست را به زبان عاطفه ترجمه می‌کند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

در نتیجه، برخی تضادها بیشتر معرفی می‌شوند تا کاویده شوند و برخی دگرگونی‌ها به اندازهٔ کافی زمان نمی‌یابند تا تمام وزنشان را پیدا کنند. این کاستی برای تماشاگرانی که انتظار درامی پیچیده‌تر و پرتنش‌تر دارند، می‌تواند مانع از درگیری کامل با اثر شود. پایان‌بندی فیلم از نظر عاطفی اثرگذار است، اما اهمیتش فقط در برانگیختن اشک یا حس شور نیست؛ فیلم می‌کوشد دستاورد جمعی را به یادمان بیاورد، حتی اگر راه رسیدن به آن ساده و بی‌هزینه نبوده باشد.

نیروی این پایان به شخصیت‌ها و لحظه‌هایی وابسته است که پیش‌تر ساخته شده‌اند. ازاین‌رو، برای مخاطبی که با رفاقت میان گروه‌ها همراه شده باشد، تجربه‌ای ماندگار خواهد بود؛ اما برای کسی که به لحن خوش‌بینانهٔ فیلم اعتماد نکند، شاید تأثیر آن محدودتر بماند. جمع‌بندی «Pride» درامی تاریخی، گرم و پرتحرک است که با تکیه بر بازی‌های گیرای گروهی، طنز انسانی و موسیقی پرانرژی، داستانی دربارهٔ دوستی و همبستگی را به اثری تماشایی بدل می‌کند.

بهترین دستاوردش این است که اتحاد را نه نتیجهٔ شباهت، بلکه حاصل شنیدن و پذیرفتن تفاوت‌ها می‌داند. در برابر، گاهی تعارض‌ها را بیش از اندازه مرتب می‌کند و برخی مضمون‌ها را سطحی‌تر از ظرفیتشان رها می‌سازد. بااین‌همه، فیلم در آمیختن لبخند و اندوه، و در یادآوری اینکه کنش سیاسی می‌تواند از یک رابطهٔ انسانی آغاز شود، صمیمیت و نیرویی ماندگار دارد.

« این کاستی برای تماشاگرانی که انتظار درامی پیچیده‌تر و پرتنش‌تر دارند، می‌تواند مانع از درگیری کامل با اثر شود. »