نقد و بررسی
نقد در کلاس خودش (In a Class of Her Own) | 2020
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
طرحی آشنا، کششی تازه «In a Class of Her Own» از موقعیتی آشنا در درام‌های تاریخی و عاشقانه آغاز می‌شود: دختری بااستعداد که به‌دلیل محدودیت‌های اجتماعی، ناچار است با هویت مردانه وارد فضایی شود که درهایش به روی زنان بسته است. شِه ون‌شی برای تأمین معاش خانواده کتاب می‌نویسد و رونویسی می‌کند؛ برخوردش با فِنگ چِنگ‌جون، پسر صدراعظم، مسیر زندگی‌اش را به آکادمی یون‌شانگ می‌کشاند.
آن‌جا، در هیئت شِه ون‌بین، باید هم از پس درس‌ها برآید و هم راز خود را از هم‌درسی‌هایش پنهان کند. این مجموعه در سال ۲۰۲۰ پخش شد و در ۳۶ قسمت، قصهٔ مدرسه، دوستی و دلبستگی را با زمینه‌ای تاریخی درهم می‌آمیزد. مزیت چنین طرحی در همان دوگانگیِ بنیادین آن نهفته است: ون‌شی هم‌زمان در پی فرصت تحصیل است و از خطرِ آشکارشدن هویتش می‌گریزد.
هر موقعیت روزمره در آکادمی می‌تواند به آزمونی برای مهارت، چابکی یا خویشتن‌داری او بدل شود. بااین‌حال، سریال از ابتدا قصد ندارد این ایده را به تریلری پرتنش تبدیل کند؛ بیشتر به کمدی موقعیت و رمانس جوانانه تکیه دارد. بنابراین، تعلیقش نرم و پیوسته است، نه نفس‌گیر: جذابیت اصلی در انتظار برای دیدنِ واکنش ون‌شی به دردسر بعدی شکل می‌گیرد.
ون‌شی؛ استعداد در حصار فرصت ون‌شی شخصیتی است که نیروی محرکهٔ قصه را فراهم می‌کند. هوش و توانایی نوشتن او نه به‌عنوان موهبتی جادویی، بلکه به‌صورت مهارتی برای زنده‌ماندن و گشودن راهی تازه تصویر می‌شود. او برای ورود به جهان آموزش، فقط با دشواری درس‌ها روبه‌رو نیست؛ باید در محیطی مردانه رفتار خود را نیز مدام مدیریت کند.
« آن‌جا، در هیئت شِه ون‌بین، باید هم از پس درس‌ها برآید و هم راز خود را از هم‌درسی‌هایش پنهان کند. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
از همین رو، هویت پنهانش بیش از یک تمهید سرگرم‌کننده است: نمایشی از این‌که استعداد فرد، اگر فرصت و پذیرش اجتماعی در کار نباشد، ممکن است ناچار در پوششی ساختگی زندگی کند. با این‌همه، شخصیت‌پردازی ون‌شی همیشه به اندازهٔ ایدهٔ مرکزی‌اش پیچیده نمی‌شود. پایداری و مهربانی او دوست‌داشتنی‌اند، اما گاه روایت بیشتر بر کارکردهای آشنای قهرمان زنِ پاک‌دل و باهوش تکیه می‌کند تا بر تناقض‌های درونی‌اش.
می‌توانستیم فشارِ درازمدتِ پنهان‌کاری را عمیق‌تر حس کنیم: ترس از طردشدن، خستگیِ وانمودکردن و تردید دربارهٔ آینده‌ای که در آن تحصیل‌کردن با هویت واقعی‌اش ممکن نیست. سریال این وجوه را لمس می‌کند، اما همیشه فرصت پرورش کامل آن‌ها را نمی‌یابد. آکادمی و جهان داستان آکادمی یون‌شانگ از مهم‌ترین دارایی‌های مجموعه است.
فضای آموزشی، رقابت‌های درسی و رابطه‌های میان شاگردان، جهانی می‌سازند که قصه می‌تواند در آن از یک ماجرای عاشقانه فراتر برود. ون‌شی در میان هم‌کلاسی‌هایی قرار می‌گیرد که هر یک خلق‌وخو و انگیزه‌ای متفاوت دارند؛ این تنوع به صحنه‌ها جنب‌وجوش می‌دهد و امکان می‌دهد دوستی‌ها به‌تدریج شکل بگیرند.
مجموعه همچنین بر گروه چهارنفرهٔ ون‌شی، فِنگ چِنگ‌جون، یو لِه‌شوان و لِی زِشین تکیه می‌کند؛ همراهی‌ای که به قصه گرمای جمعی می‌بخشد. در بهترین لحظه‌ها، آکادمی فقط پس‌زمینهٔ رخدادها نیست؛ میدان آزمودن شخصیت‌هاست. درس‌خواندن، رقابت و تعامل روزانه نشان می‌دهند که توانایی ون‌شی چگونه می‌تواند تصویری را که دیگران از او دارند دگرگون کند.
« با این‌همه، شخصیت‌پردازی ون‌شی همیشه به اندازهٔ ایدهٔ مرکزی‌اش پیچیده نمی‌شود. »
شخصیت‌ها و اجرا
سویهٔ سرگرم‌کنندهٔ اثر نیز از همین جزئیات می‌آید: شوخی‌ها، سوءتفاهم‌ها و بازی‌های دانش‌آموزانه، فضای داستان را سبک و خوش‌تماشا نگه می‌دارند. اما برخی موقعیت‌ها بیش از اندازه کش می‌یابند و تعارض‌هایی که ظرفیت ایجاد تحول دارند، گاهی بدون پیامد عمیق از کنار شخصیت‌ها می‌گذرند. در نتیجه، جهان سریال زنده است، ولی همیشه به یک اندازه دراماتیک نیست.
دوستی، رقابت و رابطهٔ عاشقانه رابطهٔ ون‌شی و فِنگ چِنگ‌جون، محور عاطفی روایت است. فِنگ در آغاز، استعداد ون‌شی را می‌بیند و راهی برای ورود او به آکادمی فراهم می‌کند؛ سپس حضورش در کنار او هم پشتیبان است و هم سرچشمهٔ موقعیت‌های تازه. میان این دو، جذابیتِ اصلی از تفاوت جایگاه و منش‌شان برمی‌خیزد: یکی از خانواده‌ای تهیدست و درگیر پنهان‌کاری است، و دیگری از قدرت و نفوذ اجتماعی برخوردار است، اما می‌کوشد با دیگران منصفانه رفتار کند.
با وجود این زمینهٔ مناسب، روند نزدیک‌شدن عاطفی‌شان در بخش‌هایی شتاب‌زده به نظر می‌رسد. گاه احساسات شخصیت‌ها سریع‌تر از آنچه تجربه‌های مشترکشان توجیه می‌کند تغییر می‌کند؛ در نتیجه، رابطه در بعضی لحظه‌ها بیش از آن‌که حاصل تحول تدریجی باشد، به مقصدی ازپیش‌تعیین‌شده می‌ماند. این کاستی به‌ویژه هنگامی محسوس است که سریال می‌توانست از تنش میان اعتماد، راز و نابرابری اجتماعی برای ساختن پیوندی عمیق‌تر بهره ببرد.
بااین‌حال، همراهی این دو نیروی عاطفی قابل‌فهمی به قصه می‌دهد و حضور دوستانشان، به‌خصوص لِه‌شوان و زِشین، اجازه نمی‌دهد روایت به رابطهٔ اصلی محدود بماند. لحن، بازی‌ها و کشش تماشایی لحن مجموعه میان رمانس، کمدی و درام تاریخی حرکت می‌کند، اما کفهٔ سرگرمی و لطافت معمولاً سنگین‌تر است.
« در نتیجه، جهان سریال زنده است، ولی همیشه به یک اندازه دراماتیک نیست. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
این انتخاب برای قصه‌ای دربارهٔ نوجوانان، دوستی و تجربهٔ نخستین عشق کارآمد است؛ سریال از تلخی مداوم پرهیز می‌کند و فضای آکادمی را به مکانی برای ماجراجویی تبدیل می‌سازد. شوخی‌ها در لحظه‌های موفق، از تفاوت شخصیت‌ها و دشواری‌های زندگی گروهی سرچشمه می‌گیرند. در لحظه‌های کم‌اثرتر، اما سوءتفاهم یا تکرار یک شوخی جای پیشروی داستان را می‌گیرد.
بازیگران نیز در حفظ جذابیت گروهی سهم دارند. ون‌شی باید هم سرزندگی و هوشمندی نشان دهد و هم مراقب باشد رفتارش راز او را برملا نکند؛ این تناقض، برای شخصیت فرصتی اجرایی فراهم می‌آورد. فِنگ چِنگ‌جون آرام‌تر و کم‌نمایش‌تر است و گاهی همین خویشتن‌داری باعث می‌شود حضورش در کنار شخصیت‌های پرجنب‌وجوش‌تر کم‌رنگ شود.
در مقابل، همراهان آکادمی تنوعی به ضرباهنگ می‌دهند و روابط میان آنان از بخش‌های خوش‌نشستۀ سریال است. طراحی بصری و پوشش‌ها نیز به خلق فضایی آراسته و خیال‌انگیز کمک می‌کند؛ بااین‌حال، جلوهٔ دیداری به‌تنهایی نمی‌تواند جای پرداخت دراماتیکِ دقیق‌تر را بگیرد. ریتم و محدودیت‌های روایت ساختار ۳۶ قسمتی به سریال امکان می‌دهد به زندگی روزانهٔ آکادمی و رابطه‌های گروهی مجال بدهد، اما همین گستردگی گاهی به افت ریتم می‌انجامد.
بعضی بخش‌ها با تکرار وضعیت‌های مشابه پیش می‌روند، درحالی‌که تعارض‌های مهم‌تر می‌توانستند زودتر یا عمیق‌تر پرورده شوند. این مسئله به‌ویژه در نیمه‌هایی از قصه دیده می‌شود که تمرکز از تجربهٔ دانش‌آموزان فاصله می‌گیرد و پرداخت موضوعات گسترده‌تر، بدون پیوند کافی با مسیر عاطفی و آموزشی شخصیت‌ها، فضای روایت را پراکنده می‌کند.
« شوخی‌ها در لحظه‌های موفق، از تفاوت شخصیت‌ها و دشواری‌های زندگی گروهی سرچشمه می‌گیرند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
ضعف دیگر، نابرابری میان آغاز و فرجام کشمکش‌هاست. ایدهٔ پنهان‌کردن هویت، ظرفیت ایجاد خطری مداوم دارد؛ اما سریال همیشه پیامدهای آن را با همان جدیتی که در ابتدا وعده می‌دهد دنبال نمی‌کند. برخی تعارض‌ها ناگهان حل می‌شوند یا پیش از آن‌که به اوج قانع‌کننده‌ای برسند، از صحنه کنار می‌روند.
این نقد ناظر به کیفیت پرداخت است، نه افشای رخدادهای پایانی: روایت در لحظاتی که نیازمند مکث، پیامد و انتخاب دشوار است، گاه راه‌حل‌های سریع را بر تحول تدریجی ترجیح می‌دهد. در نتیجه، پایان‌بندیِ خط اصلی می‌تواند کم‌اوج‌تر از انتظار به نظر برسد. جمع‌بندی «In a Class of Her Own» اثری خوش‌تماشا و گرم است که از ایده‌ای پرکشش برای سخن‌گفتن دربارهٔ آموزش، فرصت و محدودیت‌های اجتماعی بهره می‌گیرد.
ون‌شی قهرمانی است که بیننده به‌آسانی برای موفقیتش دل‌نگران می‌شود، و فضای آکادمی، گروه دوستان و لحظه‌های شوخ‌طبعانه به قصه سرزندگی می‌بخشند. در سوی دیگر، کندی مقطعی، تعارض‌های کم‌پرورش‌یافته و شتاب در شکل‌گیری رابطهٔ عاشقانه مانع می‌شوند که ظرفیت ایده به تمامی شکوفا شود. این سریال بیش از آن‌که در پی پیچیدگی روان‌شناختی یا تنش سیاسیِ پیوسته باشد، می‌خواهد تجربه‌ای لطیف از دوستی، دلبستگی و ایستادگی در برابر نابرابری عرضه کند.
برای تماشاگرانی که از قصه‌های مدرسه‌ای، هویت پنهان و رمانس تاریخی لذت می‌برند، جذابیت‌های روشنی دارد؛ اما کسانی که پرداخت منسجم تعارض‌ها و تحول عاطفی کاملاً تدریجی می‌خواهند، احتمالاً با کاستی‌هایش روبه‌رو می‌شوند. حاصل، مجموعه‌ای است دوست‌داشتنی و گاه سرگرم‌کننده که بیش از آن‌که با غافلگیری‌هایش در خاطر بماند، با آرزوی ساده و انسانیِ حقِ آموختن اثر می‌گذارد.
« ضعف دیگر، نابرابری میان آغاز و فرجام کشمکش‌هاست. »
ثبت دیدگاه