نقد و بررسی
نقد دی‌پی (D.P.) | 2021
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
روایتی از فرار، نه فقط از پادگان «D.P.» از ایده‌ای ساده اما نیرومند آغاز می‌شود: سربازی جوان به واحدی گمارده می‌شود که وظیفه‌اش یافتن سربازان فراری و بازگرداندن آنان به خدمت است. مأموریت، در ظاهر، تعقیبی اداری و نظامی است؛ اما هر فراری قصه‌ای دارد که جست‌وجوگران را از مسیرهای معمول بیرون می‌برد و آنان را با واقعیتی روبه‌رو می‌کند که در فضای بستهٔ پادگان پنهان مانده است.
سریال به‌جای آن‌که فرار را صرفاً تخلفی فردی جلوه دهد، می‌پرسد چه شرایطی آدم را به ترک خدمت وامی‌دارد و چه کسانی در ساختن آن شرایط سهم دارند. این رویکرد، از همان ابتدا به داستان بُعدی اخلاقی می‌بخشد. سربازان فراری نه قهرمانانی بی‌نقص‌اند و نه پرونده‌هایی برای حل‌وفصل؛ هرکدام انسانی‌اند گرفتار ترس، فشار، درماندگی یا انتخاب‌هایی دشوار.
در سوی دیگر، سربازان مأمور نیز فقط ابزار یک نظام نیستند: آن‌ها به‌تدریج می‌بینند که اجرای بی‌چون‌وچرای دستورها، گاه به معنای بازگرداندن کسی به همان وضعی است که او را به گریختن واداشته است. تعادل میان شوخی و تلخی یکی از جذابیت‌های اصلی «D.P.» توانایی آن در ترکیب لحظه‌های طنز با فضایی تلخ و فرساینده است.
شوخی‌ها، به‌ویژه در تعامل میان سرباز تازه‌کار، آن جون‌هو، و همکارش هان هو‌یول، به روایت مجال تنفس می‌دهند. این لحظه‌ها از شدت موضوع نمی‌کاهند؛ برعکس، شخصیت‌ها را انسانی‌تر می‌کنند و نشان می‌دهند که شوخ‌طبعی گاهی راهی برای دوام‌آوردن در شرایطی است که بیش از اندازه سنگین شده‌اند. بااین‌حال، جابه‌جایی میان طنز و رنج همیشه کاملاً هموار نیست.
« این رویکرد، از همان ابتدا به داستان بُعدی اخلاقی می‌بخشد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
ممکن است بخشی از مخاطبان، به‌خصوص در تغییرات ناگهانی حال‌وهوا، احساس کنند سریال از لحنی سبک‌تر به تصویری بسیار خشن و دردناک پرتاب می‌شود. این ناهماهنگی در بعضی لحظه‌ها به چشم می‌آید، اما در عین حال با جهان داستان نیز تناسب دارد: زندگی شخصیت‌ها از مرز مشخصی میان خنده و مصیبت پیروی نمی‌کند.
گاه یک گفت‌وگوی بامزه چند دقیقه بعد جای خود را به موقعیتی می‌دهد که تماشاگر را با خشونتی عریان روبه‌رو می‌سازد. سربازی به‌مثابه ساختار قدرت نگاه «D.P.» به فضای نظامی، فراتر از نمایش چند برخورد خشونت‌آمیز است. سریال به سازوکاری می‌پردازد که در آن سلسله‌مراتب، اطاعت و ترس می‌توانند بدرفتاری را عادی جلوه دهند.
زورگویی فقط کار یک فرد شرور نیست؛ در محیطی که سکوت را امن‌تر از اعتراض می‌داند، رفتار آزارگرانه می‌تواند از نسلی به نسل دیگر منتقل شود. مسئله فقط آن کسی نیست که ضربه می‌زند، بلکه کسانی نیز هستند که می‌بینند و دخالت نمی‌کنند، یا چنان به قواعد موجود خو می‌گیرند که دیگر امکان تغییر را تصور نمی‌کنند.
سریال در این زمینه صریح و گاه تلخ‌کام است. نگاهش به فرهنگ نظامی کرهٔ جنوبی، ساختاری را نشان می‌دهد که در آن جوانان با ناهم‌ترازی آشکار قدرت و امکان اندک دفاع از خود روبه‌رو می‌شوند. البته «D.P.» مدعی نیست که هر تجربهٔ نظامی یکسان است؛ تمرکز آن بر موقعیت‌هایی است که فشار و تحقیر، آسیب‌هایی واقعی و پایدار بر جای می‌گذارند.
« سربازی به‌مثابه ساختار قدرت نگاه «D.P.» به فضای نظامی، فراتر از نمایش چند برخورد خشونت‌آمیز است. »
شخصیت‌ها و اجرا
این انتخاب، داستان را از یک ماجرای صرفاً تعقیبی به روایتی دربارهٔ مسئولیت جمعی و پیامدهای چشم‌پوشی بدل می‌کند. شخصیت‌ها و بازی‌ها جونگ هه‌این در نقش جون‌هو، حضوری کنترل‌شده و باورپذیر دارد. بازی او بر واکنش‌های کوچک تکیه می‌کند: مکث، نگاه، و تغییری ظریف در چهره که نشان می‌دهد شخصیتش بیش از آن‌که با خطابه‌های اخلاقی سخن بگوید، در سکوت در حال سنجیدن آن چیزی است که می‌بیند.
جون‌هو ناظری بی‌طرف باقی نمی‌ماند؛ تجربه‌هایش به‌تدریج بر درک او از وظیفه، همدلی و مسئولیت اثر می‌گذارند. هه‌این این دگرگونی را با اغراق اندک و دقتی مؤثر پیش می‌برد. در مقابل، هو‌یول با انرژی و شوخ‌طبعی خود به رابطهٔ دو سرباز ریتم می‌دهد. تفاوت رفتار و منش آن‌ها زمینه‌ساز لحظه‌های دل‌نشین و گاه خنده‌آور است، اما همکاری‌شان صرفاً وسیله‌ای برای ایجاد طنز نیست؛ هر دو در جریان مأموریت‌ها با محدودیت‌های نقش خود مواجه می‌شوند.
بازی گروهی نیز به باورپذیری فضای پادگان کمک می‌کند؛ روابط شخصیت‌ها اغلب از راه رفتارهای روزمره، سکوت‌ها و واکنش‌های کوتاه شکل می‌گیرند، نه توضیح‌های طولانی. ساختار اپیزودیک و داستان‌های فراریان بخش مهمی از فصل نخست بر مأموریت‌های جداگانه و سرگذشت سربازانی بنا شده که باید پیدا شوند.
این ساختار به سریال امکان می‌دهد در هر قسمت، جنبه‌ای تازه از زندگی بیرون از پادگان و انگیزه‌های گوناگون فرار را آشکار کند. در نتیجه، جست‌وجوها تنها پیشبرد پیرنگ نیستند؛ هرکدام پنجره‌ای‌اند به ترس‌ها، گرفتاری‌ها و امیدهایی که در گزارش‌های رسمی جایی ندارند. این قالب گاهی خطر تکرار را به همراه می‌آورد؛ مأموریت تازه ممکن است در آغاز همچون نمونه‌ای دیگر از یک الگوی آشنا به نظر برسد.
« این انتخاب، داستان را از یک ماجرای صرفاً تعقیبی به روایتی دربارهٔ مسئولیت جمعی و پیامدهای چشم‌پوشی بدل می‌کند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
اما پیوند تدریجی میان این پرونده‌ها و تجربهٔ شخصی شخصیت‌های اصلی، به آن‌ها معنایی انباشتی می‌دهد. مخاطب کم‌کم درمی‌یابد که مسئله به یک سرباز یا یک واحد محدود نیست. جهان سریال از مجموعه‌ای اتفاق‌های پراکنده ساخته شده که کنار هم تصویری گسترده‌تر از یک مشکل ساختاری می‌سازند. فشار عاطفی و محدودیت‌های روایت «D.P.» از سنگینی موضوع خود پرهیز نمی‌کند و گاه عمداً تماشاگر را در موقعیتی ناخوشایند نگه می‌دارد.
روایت دربارهٔ آزار، تحقیر و فرسایش روانی است و پیامدهای آن را بی‌پرده نشان می‌دهد. این صراحت به اثر قدرت می‌بخشد، اما همیشه آسان‌تحمل نیست. بخش‌های پایانی، از نظر عاطفی فشرده و طاقت‌فرسا می‌شوند؛ برخی تماشاگران ممکن است احساس کنند سریال فرصت کافی برای آرام‌شدن یا فاصله‌گرفتن از فشار وقایع در اختیارشان نمی‌گذارد.
همین سنگینی گاهی به یکنواختیِ لحن نزدیک می‌شود. هنگامی که رنج و خشونت پیوسته در مرکز توجه‌اند، لحظه‌های آرام‌تر کمتر مجال بروز پیدا می‌کنند و دامنهٔ عاطفی روایت محدود می‌شود. بااین‌حال، این انتخاب را می‌توان بخشی از قصد اثر نیز دانست: سریال نمی‌خواهد خشونت را با پایان‌بندی آسان یا آسودگیِ بی‌هزینه خنثی کند.
آنچه باقی می‌ماند، حس ناخوشایندِ مواجهه با آسیبی است که نه ناگهانی پدید آمده و نه به‌سادگی از میان می‌رود. کارگردانی و اثرگذاری کارگردانی هان جون‌هی، روایت را میان فضای جاده‌ایِ مأموریت‌ها و محیط بستهٔ پادگان به حرکت درمی‌آورد. بیرون از پادگان، شخصیت‌ها فرصت می‌یابند زندگی‌هایی را ببینند که پشت عنوان «فراری» پنهان شده است؛ درون آن، مناسبات روزمره یادآوری می‌کنند که سرچشمهٔ بسیاری از بحران‌ها همچنان سر جایش باقی است.
« اما پیوند تدریجی میان این پرونده‌ها و تجربهٔ شخصی شخصیت‌های اصلی، به آن‌ها معنایی انباشتی می‌دهد. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
این تقابل مکانی، به موضوع اصلی سریال شکل بصری می‌دهد: فرار از یک محیط لزوماً به معنای رهایی از سازوکارهای آن نیست. «D.P.» همچنین در طرح پرسش‌های اخلاقی موفق‌تر از عرضهٔ پاسخ‌های ساده است. آیا بازگرداندن سرباز فراری اجرای وظیفه است یا مشارکت در تداوم آسیب؟ مسئولیت فردی از کجا آغاز می‌شود و مسئولیت نهاد در کجا قرار می‌گیرد؟
سریال این پرسش‌ها را به شعار تبدیل نمی‌کند؛ آن‌ها را در موقعیت‌های دشوار و واکنش‌های شخصیت‌ها می‌نشاند. به همین دلیل، اثر حتی پس از پایان تماشا نیز در ذهن باقی می‌ماند. جمع‌بندی «D.P.» درامی تلخ و اثرگذار است که با تکیه بر تعادل میان شوخی‌های انسانی و واقعیت‌های خشن، تصویری انتقادی از زورگویی و فرهنگ نظامی ارائه می‌دهد.
بازی باورپذیر جونگ هه‌این، پویایی رابطهٔ شخصیت‌های اصلی و روایت‌های متنوع سربازان فراری، آن را از یک داستان تعقیب‌وگریز فراتر می‌برند. در مقابل، نوسان ناگهانی لحن و فشار عاطفیِ فزاینده ممکن است برای برخی مخاطبان دشوار باشد و گاه مجال تنفس را محدود کند. باوجود این کاستی‌ها، نیروی اصلی سریال در آن است که رنج را به مسئله‌ای فردی و منزوی تقلیل نمی‌دهد.
«D.P.» نشان می‌دهد چگونه سکوت، اطاعت و بی‌اعتنایی می‌توانند به بخشی از چرخهٔ آزار تبدیل شوند و چگونه یک مأموریت ظاهراً ساده، آدم‌ها را با پرسش‌هایی عمیق‌تر از اجرای دستور روبه‌رو می‌کند. این اثری نیست که تماشاگر را آسوده رها کند؛ ارزشش نیز تا حد زیادی در همین ماندگاریِ تلخ نهفته است.
« D.P.» همچنین در طرح پرسش‌های اخلاقی موفق‌تر از عرضهٔ پاسخ‌های ساده است. »
ثبت دیدگاه