وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

میان بحران میان‌سالی و مهمانی بی‌مهار «۷۲ ساعت» کمدی‌ای است که از برخورد دو جهان نابرابر نیرو می‌گیرد: جو، مدیر تبلیغاتی چهل‌ساله‌ای که نگران ازدست‌دادن جایگاه حرفه‌ای خود است، و گروهی از جوانان که او ناخواسته وارد گفت‌وگویشان شده و به مهمانی مجردی‌شان در میامی دعوت می‌شود. جو این سفر را فقط فرصتی برای خوش‌گذرانی نمی‌بیند؛ در ذهن او، همراهی با جوان‌ترها راهی است برای فهم سلیقهٔ نسلی که می‌خواهد دوباره نظرش را جلب کند.

همین انگیزهٔ دوگانه، موتور اصلی کمدی فیلم است: او می‌خواهد هم در جمع پذیرفته شود و هم از آن جمع چیزی برای نجات کارش بیرون بکشد. فیلم به کارگردانی Tim Story ساخته شده و Kevin Hart نقش جو را بازی می‌کند. این پیش‌فرض ظرفیت خوبی برای کمدی موقعیت دارد، چون فاصلهٔ نسلی را به یک مسئلهٔ ملموس بدل می‌کند: مردی که تصور می‌کند هنوز با زبان روز آشناست، ناگهان می‌بیند نشانه‌ها و عادت‌های اجتماعی تغییر کرده‌اند.

از همان ابتدا، فیلم می‌تواند از تضاد میان قصد جو و برداشت دیگران از رفتار او شوخی بسازد. مسئله این است که ایدهٔ مرکزی بیش از آن‌که به رابطه‌ای تازه و عمیق میان شخصیت‌ها بینجامد، اغلب به سکویی برای زنجیره‌ای از دردسرهای پرصدا بدل می‌شود. «۷۲ ساعت» جذابیت آغازین خود را دارد، اما همیشه نمی‌داند چگونه آن را به یک کمدی یکدست تبدیل کند.

جو؛ آدمی که برای جاافتادن بیش از حد تلاش می‌کند بخش مهمی از جذابیت فیلم به خود جو وابسته است. او فقط مردی بزرگ‌تر از جمع نیست؛ کسی است که شغل، تصویری که از خودش دارد و میل به جوان‌ماندن را به هم گره زده است. ورودش به مهمانی در ظاهر تلاشی برای شناخت نسل تازه است، اما در لایهٔ زیرین، تلاشی برای اثبات ارزش شخصی و حرفه‌ای خود اوست.

« فیلم به کارگردانی Tim Story ساخته شده و Kevin Hart نقش جو را بازی می‌کند. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

این تناقض می‌تواند سرچشمهٔ طنز باشد: جو می‌خواهد خودمانی جلوه کند، ولی هرچه بیشتر برای این هدف تقلا می‌کند، بیشتر فاصله‌اش با دیگران آشکار می‌شود. فیلم گاه از همین فاصله به شوخی‌هایی مؤثر می‌رسد. هارت در نقش شخصی که می‌کوشد از موقعیت‌های نامأنوس سربلند بیرون بیاید، انرژی و شتابی آشنا دارد.

او به‌خوبی می‌تواند اضطراب جو را به رفتارهای اغراق‌آمیز بدل کند و واکنش‌هایش را در موقعیت‌های بی‌قاعده پیش ببرد. با این همه، فیلم بیش از اندازه به همین نیروی اجرایی تکیه می‌کند. وقتی شوخی از دل شخصیت و موقعیت بیرون نمی‌آید و صرفاً بر شدت واکنش بنا می‌شود، حضور پرتحرک بازیگر نیز نمی‌تواند آن را نجات دهد.

در نتیجه، جو گاهی از شخصیتی با کشمکشی قابل‌درک به وسیله‌ای برای پیش‌بردن آشوب صحنه تبدیل می‌شود. فاصلهٔ نسلی؛ سوژه‌ای آماده، پرداختی نابرابر مواجههٔ جو با جوانان می‌توانست زمینه‌ای برای مشاهدهٔ دقیق‌تر تفاوت میان نسل‌ها فراهم کند: تفاوت در شوخی، دوستی، شیوهٔ ارتباط و تصور از تفریح.

فیلم بعضی لحظه‌هایش را بر همین سوءتفاهم‌ها بنا می‌کند و در آن‌ها، تلاش جو برای خواندن قواعد نانوشتهٔ جمع واقعاً سرگرم‌کننده است. او نه صرفاً ناآگاه است و نه فقط محافظه‌کار؛ مسئله‌اش این است که می‌خواهد به هر قیمتی ثابت کند هنوز می‌تواند متعلق به فضایی باشد که دیگران در آن راحت‌تر از او نفس می‌کشند.

« فیلم گاه از همین فاصله به شوخی‌هایی مؤثر می‌رسد. »

شخصیت‌ها و اجرا

با این حال، فیلم به‌جای پرداختن پیوسته به این تفاوت‌ها، گاه به تصویرهای کلی و آسان‌فهم از «جوانان امروز» بسنده می‌کند. شوخی دربارهٔ نسل تازه زمانی جان می‌گیرد که شخصیت‌ها فردیت داشته باشند؛ وگرنه اختلاف نسل به مجموعه‌ای از کلیشه‌ها و واکنش‌های قابل‌پیش‌بینی محدود می‌شود. همین کمبود در رابطهٔ اعضای گروه نیز پیداست.

قرار است آن‌ها دوستانی قدیمی و نزدیک باشند، اما پیوندشان چندان طبیعی شکل نمی‌گیرد و تماشاگر همیشه دلیل روشنی برای باور به صمیمیتشان پیدا نمی‌کند. در نتیجه، مهمانی پرجمعیت است، اما مرکز عاطفی محکمی ندارد. کمدی؛ میان خنده‌های پراکنده و لحظه‌های معذب‌کننده «۷۲ ساعت» بی‌خنده نیست. برخی شوخی‌ها به‌دلیل شدت بی‌پروایی‌شان کار می‌کنند و لحظه‌هایی که جو می‌کوشد با قواعد جمع کنار بیاید، گاهی از تضاد میان اعتمادبه‌نفسش و واقعیت موقعیت بهره می‌برند.

ماجراهای جت‌اسکی نیز از بخش‌های پرتحرک و به‌یادماندنی فیلم‌اند؛ حرکت و آشفتگی صحنه به آن‌ها کیفیتی سرگرم‌کننده می‌دهد که در بخش‌هایی از گفت‌وگوهای طولانی‌تر کم‌رنگ می‌شود. فیلم در بهترین لحظه‌هایش از این توان برخوردار است که داستان را از سکون بیرون بکشد و تماشاگر را در دل اتفاقی عجیب و بی‌قاعده قرار دهد.

اما آهنگ کمدی در سراسر فیلم ثابت نمی‌ماند. بعضی شوخی‌ها به‌جای آن‌که با ظرافت به نتیجه برسند، بیش از حد روی موقعیت مکث می‌کنند یا با اصرار آن را توضیح می‌دهند. گاهی نیز صحنه از مرز خنده عبور می‌کند و به معذب‌کردن مخاطب نزدیک می‌شود؛ نه از آن نوع ناراحتیِ آگاهانه‌ای که به طنز گزنده می‌انجامد، بلکه از آن رو که فیلم به‌نظر می‌رسد از تماشاگر می‌خواهد صرفاً به اغراق واکنش نشان دهد.

« همین کمبود در رابطهٔ اعضای گروه نیز پیداست. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

بنابراین تجربهٔ کمدی بیش از آن‌که پیوسته باشد، نوسانی است: چند لحظهٔ واقعاً بامزه در کنار شوخی‌هایی که فرود نمی‌آیند. فیلمنامه؛ توضیح‌گویی به‌جای اعتماد به موقعیت یکی از ضعف‌های چشمگیر فیلم، تمایل فیلمنامه به شرح‌دادن چیزهایی است که خود موقعیت پیش‌تر روشن کرده است. جو خواسته‌ها و انگیزه‌هایش را بارها به شکلی مستقیم بیان می‌کند و فیلم نیز کمتر به تماشاگر فرصت می‌دهد از رفتارها و انتخاب‌های او به نتیجه برسد.

چنین توضیح‌گویی‌ای به‌ویژه در کمدی زیان‌بار است، زیرا مکث برای روشن‌کردن مقصود، ضرباهنگ شوخی را می‌گیرد و فضای لازم برای برداشت و کشف را محدود می‌کند. از سوی دیگر، پیش‌فرض فیلم برای پیش‌بردن ماجرا به انتخاب‌هایی متکی است که گاه با گفت‌وگویی ساده و صادقانه می‌توانستند حل شوند. پنهان‌کاری جو در کوتاه‌مدت دردسر می‌سازد و به داستان حرکت می‌دهد، اما هرچه فیلم بیشتر بر آن تکیه می‌کند، رفتار او کمتر باورپذیر به نظر می‌رسد.

فیلمنامه در این بخش میان دو نیاز گرفتار است: می‌خواهد جو را انسانی قابل‌درک نشان دهد، اما هم‌زمان برای حفظ آشوب، او را وادار به ادامهٔ تصمیم‌هایی می‌کند که تماشاگر ممکن است آن‌ها را صرفاً تمهید داستانی بداند. بازی‌ها و گروهی که کامل شکل نمی‌گیرد هارت مرکز ثقل فیلم است و بخش زیادی از نیروی صحنه‌ها را با حضور پرانرژی خود تأمین می‌کند.

در مقابل، بازیگران جوان‌تر باید گروهی بسازند که جو هم از آن‌ها بیاموزد و هم در برابرشان ناتوان جلوه کند. اما چون شخصیت‌های جمع چندان از هم متمایز نمی‌شوند، این گروه کمتر به شبکه‌ای از رابطه‌ها بدل می‌شود و بیشتر نقش پس‌زمینهٔ ماجراجویی‌های جو را دارد. در چنین وضعی، حتی لحظه‌هایی که قرار است رفاقتشان را نشان دهد، همیشه وزن احساسی لازم را پیدا نمی‌کند.

« در مقابل، بازیگران جوان‌تر باید گروهی بسازند که جو هم از آن‌ها بیاموزد و هم در برابرشان ناتوان جلوه کند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

حضور Teyana Taylor در نقش جنیفر نیز بُعد دیگری به داستان می‌افزاید: جو در برابر بحران کاری تنها نیست، بلکه در زندگی شخصی‌اش هم با رابطه‌ای روبه‌رو است که نمی‌تواند آن را مطابق خواست طرف مقابل پیش ببرد. این خط داستانی می‌توانست تصویر کامل‌تری از خودخواهی یا ناپختگی عاطفی جو ارائه دهد، اما در ساختار کلی فیلم، مانند بسیاری از زمینه‌های دیگر، بیشتر به نشانه‌ای از مسئلهٔ او بدل می‌شود تا رابطه‌ای که فرصت رشد و پیچیدگی بیابد.

افت پایانی و فرصت‌های ازدست‌رفته در نیمهٔ نخست، تازگی موقعیت و میل جو به پذیرفته‌شدن، تماشاگر را با خود همراه می‌کند. اما هرچه آشوب‌ها بیشتر می‌شوند، فیلم از فرصت‌های انسانی و طنزآمیز پیش‌فرض خود فاصله می‌گیرد. به‌جای آن‌که برخورد نسل‌ها به فهمی ظریف‌تر از شخصیت‌ها برسد، ماجراها گاه برای حفظ حرکت روی هم انباشته می‌شوند.

نتیجه آن است که انسجام روایی و عاطفی اثر در بخش پایانی کاهش می‌یابد؛ اتفاق‌ها ادامه دارند، اما نیروی آغازین آن‌ها کم‌کم تحلیل می‌رود. این افت فقط مسئلهٔ ریتم نیست؛ به محدودماندن تحول شخصیت نیز مربوط می‌شود. جو از ابتدا با نیازی روشن وارد ماجرا می‌شود، اما فیلم در مسیر رسیدن به نتیجه، بارها همان کشمکش را تکرار می‌کند.

وقتی یک شخصیت مدام در موقعیت‌هایی قرار می‌گیرد که همان نقص یا ناآگاهی را دوباره آشکار می‌کنند، بدون آن‌که این تکرار به تغییر معناداری بینجامد، کمدی به‌تدریج از حرکت بازمی‌ماند. پایان‌بندی نیز از همین فرسودگی تأثیر می‌پذیرد و به‌جای آن‌که همهٔ رشته‌ها را با قاطعیت جمع کند، حس افتی را بر جای می‌گذارد که از پیش در ساختار فیلم آغاز شده است.

« اما هرچه آشوب‌ها بیشتر می‌شوند، فیلم از فرصت‌های انسانی و طنزآمیز پیش‌فرض خود فاصله می‌گیرد. »

جمع‌بندی

جمع‌بندی «۷۲ ساعت» بر ایده‌ای سرزنده و قابل‌گسترش بنا شده است: مردی میانسال که برای نجات موقعیت شغلی و بازسازی تصویر خود، به مهمانی گروهی جوان می‌پیوندد و ناخواسته با تفاوت‌های نسلی روبه‌رو می‌شود. فیلم لحظه‌های خنده‌دار دارد، هارت با انرژی نقش جو را پیش می‌برد و ماجراهای پرتحرک، از جمله بخش‌های جت‌اسکی، به آن نیروی سرگرم‌کننده می‌بخشند.

با این حال، نابرابری شوخی‌ها، صحنه‌های معذب‌کننده، توضیح‌گویی فیلمنامه و کم‌رنگ‌بودن رفاقت میان جوانان، مانع می‌شوند که ایده به کمدی‌ای منسجم و ماندگار تبدیل شود. «۷۲ ساعت» برای تماشایی سبک و پراکنده می‌تواند جواب بدهد؛ اما برای فیلمی که می‌خواهد هم دربارهٔ فاصلهٔ نسل‌ها بخنداند و هم دربارهٔ بحران شخصی جو حرف بزند، در نهایت بیش از اندازه به آشوب تکیه می‌کند و کمتر از ظرفیت انسانی ماجرایش بهره می‌گیرد.