نقد و بررسی
نقد تاز: در جستجوی برگر (2023 Taz: Quest for Burger)
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
ماجراجویی‌ای که قهرمانش دیر می‌رسد «تاز: مأموریت برگر» از دل ایده‌ای ساده و کودکانه بیرون می‌آید: وقتی راهزنی پدر کوئین را می‌رباید و ذخیرهٔ غذای شهر را می‌برد، این باندیکوت جوان برای یافتن او راهی سفری در طبیعت تاسمانی می‌شود و از تاز کمک می‌گیرد. عنوان فیلم وعدهٔ ماجراجویی‌ای آشفته و پرجنب‌وجوش با محوریت یکی از چهره‌های آشنای لونی‌تونز را می‌دهد؛ اما خود فیلم در عمل بیش از آن‌که داستان تاز باشد، قصهٔ کوئین و تلاش او برای نجات پدرش است.
همین فاصله میان وعدهٔ عنوان و مرکز ثقل روایت، نخستین نکته‌ای است که در تماشای اثر به چشم می‌آید. تاز با شهرتی بناشده بر آشوب، اشتهای سیری‌ناپذیر و نیرویی مهارنشدنی شناخته می‌شود. انتظار می‌رود حضورش موتور اصلی کمدی و کنش فیلم باشد؛ بااین‌حال، ورود نسبتاً دیرهنگام او باعث می‌شود بخشی از ماجراجویی پیش از رسیدنش شکل بگیرد.
پس از آن هم گاهی نقش او در روایت کم‌رنگ می‌شود و فیلم فرصت کافی برای پرداختن به شخصیت و ظرفیت‌های کمدی‌اش پیدا نمی‌کند. حاصل، اثری است که نام تاز را بر پیشانی دارد، اما قهرمانی دیگر را در مرکز قاب نگه می‌دارد. کوئین؛ موتور روایت و نیروی پیش‌برنده کوئین شخصیتی مصمم، کنجکاو و باهوش است که انگیزهٔ روشنش برای یافتن پدر، مسیر داستان را مشخص می‌کند.
برخلاف بسیاری از قهرمانان کودکانه که بیشتر در جریان حوادث کشیده می‌شوند، او پیگیرانه دست به عمل می‌زند و برای رسیدن به هدفش از خطر نمی‌گریزد. علاقه‌اش به قهرمانان داستانی نیز به ماجراجویی‌اش رنگی خیال‌پردازانه می‌دهد: او می‌خواهد خود را در جایگاه قهرمانی ببیند که می‌تواند از پس دشواری‌ها برآید.
« همین فاصله میان وعدهٔ عنوان و مرکز ثقل روایت، نخستین نکته‌ای است که در تماشای اثر به چشم می‌آید. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
این ویژگی‌ها کوئین را به شخصیتی قابل‌دنبال‌کردن بدل می‌کند، اما گاهی هوشمندی و اعتمادبه‌نفس او به خودبزرگ‌بینی نزدیک می‌شود. رابطه‌اش با تاز نیز از همین تضاد نیرو می‌گیرد. کوئین برنامه‌ریز و هدف‌محور است؛ تاز بیشتر با غریزه و واکنش‌های آنی پیش می‌رود. چنین ترکیبی بالقوه می‌تواند سرچشمهٔ شوخی و کشمکش باشد، اما فیلم همیشه از این امکان بهره نمی‌برد.
در برخی لحظات، تفاوت شخصیت‌ها به جای آن‌که به رابطه‌ای پرتحول تبدیل شود، صرفاً بهانه‌ای برای ردوبدل‌کردن واکنش‌های ساده باقی می‌ماند. تاز؛ میان هیبت و شوخی جذابیت تاز در تضاد میان ظاهر تهدیدآمیز و رفتار غیرقابل‌پیش‌بینی اوست. فیلم هرگاه به این تضاد تکیه می‌کند، جان می‌گیرد: تاز می‌تواند با یک واکنش ناگهانی یا جمله‌ای ساده، صحنه را از جدیت بیرون بکشد و خنده‌ای کوتاه بسازد.
صدای خشن و بیان موجز شخصیت نیز به این شوخی‌ها کمک می‌کند؛ گویی تاز همیشه نیم‌قدم با فهم متعارف جهان فاصله دارد، اما همین فاصله بخشی از شیرینی اوست. مشکل آن است که این لحظات به اندازهٔ کافی پرتعداد و پیوسته نیستند. انتظار از فیلمی با محوریت تاز، آشوب بصری بیشتر، شوخی‌های اغراق‌آمیزتر و بازیگوشی نزدیک‌تر به سنت لونی‌تونز است.
اثر گاه به این حال‌وهوا نزدیک می‌شود، اما بیشتر اوقات ماجراجویی را در مسیری نسبتاً مرتب و آشنا نگه می‌دارد. حتی طنزهای خودآگاهانهٔ تاز، که می‌توانند شخصیت را از قالب یک نیروی صرفاً ویرانگر بیرون بیاورند، تنها در چند لحظه فرصت درخشش می‌یابند. بنابراین تاز هم‌زمان بهترین منبع سرگرمی فیلم و یکی از ظرفیت‌های کمتر به‌کارگرفته‌شدهٔ آن است.
« رابطه‌اش با تاز نیز از همین تضاد نیرو می‌گیرد. »
شخصیت‌ها و اجرا
روایت ساده و تعارض‌هایی کم‌جان طرح داستان روشن است: ربوده‌شدن پدر، از دست‌رفتن غذای شهر، سفر برای یافتن راهزن و همکاری دو شخصیت ناهمگون. این سادگی برای مخاطب خردسال مزیت دارد؛ هدف‌ها به‌راحتی فهمیده می‌شوند و خط اصلی قصه در میان خرده‌روایت‌های پیچیده گم نمی‌شود. فیلم همچنین بر همراهی، شجاعت و اعتماد میان شخصیت‌ها تأکید می‌کند، بی‌آن‌که بخواهد پیامش را در پوششی دشوار پنهان کند.
بااین‌همه، سادگی گاهی به کم‌عمقی می‌رسد. بیشتر کشمکش‌ها به همان مأموریت نجات پدر محدود می‌مانند و پیامدهای ربوده‌شدن ذخیرهٔ غذا یا وضعیت جامعه چندان بسط نمی‌یابد. از همین رو، جهان داستان بیش از آن‌که زنده و چندلایه احساس شود، پس‌زمینه‌ای برای پیشبرد سفر است. برخی برخوردها و درگیری‌ها نیز آن‌چنان که باید از دل موقعیت بیرون نمی‌آیند؛ آغازشان وعدهٔ خطر و تنش می‌دهد، اما حل‌شدنشان چنان سریع و سرهم‌بندی‌شده است که وزن دراماتیک صحنه از میان می‌رود.
مخاطب فرصت نمی‌یابد پیامد خطر را احساس کند و تعلیق پیش از آن‌که شکل بگیرد، فروکش می‌کند. طنزی کمتر از انتظار نام لونی‌تونز برای بسیاری از تماشاگران یادآور ریتم تند، اغراق، بداهه‌پردازی و شوخی‌های دیداری است. «تاز: مأموریت برگر» از این میراث فاصلهٔ کامل نمی‌گیرد، اما آن را به نیروی غالب فیلم بدل هم نمی‌کند.
شوخی‌ها پراکنده‌اند و بخش مهمی از سرگرمی بر تفاوت میان کوئین و تاز تکیه دارد. در نتیجه، فیلم بیشتر یک ماجراجویی خانوادگی با حضور تاز است تا یک کمدی تمام‌عیار لونی‌تونزی. این انتخاب لزوماً نادرست نیست، اما توقعی را که عنوان و شخصیت اصلی ایجاد می‌کنند برآورده نمی‌سازد. بعضی شوخی‌ها به‌خوبی از کم‌حوصلگی و ساده‌گویی تاز بهره می‌برند، ولی شمارشان اندک است.
« بااین‌همه، سادگی گاهی به کم‌عمقی می‌رسد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
در مقابل، لحظاتی که باید با کنش فیزیکی یا آشوب کارتونی به اوج برسند، گاه بیش از اندازه مهار‌شده‌اند. فیلم انگار میان دو مسیر مردد است: ماجرایی نسبتاً منظم برای مخاطب کودک، یا کمدی پرهرج‌ومرجی که از تاز انتظار می‌رود. نتیجهٔ این تردید، لحنی است که سرگرم‌کننده می‌شود، اما به ندرت واقعاً رها و جسورانه به نظر می‌رسد.
تاسمانی و طراحی بصری یکی از دلنشین‌ترین ویژگی‌های فیلم، حال‌وهوای استرالیایی آن است. تاسمانی صرفاً نامی در گفت‌وگوها نیست؛ طبیعت وحشی و چشم‌اندازهایش به سفر رنگ و هویت می‌دهند. حضور جانوران و اشاره به محیط محلی، جهان داستان را از یک ماجراجویی عمومی و بی‌مکان جدا می‌کند. این فضا، به‌ویژه برای مخاطب کم‌سن، می‌تواند کنجکاوی نسبت به جانوران و جغرافیای منطقه را برانگیزد.
سبک طراحی نیز در جلب توجه موفق است. خطوط ضخیم، شکل‌های خوانا و رنگ‌های زنده به تصویرها هویتی مشخص می‌دهند و از یکنواختی بصری می‌کاهند. طراحی، به‌جای آن‌که در پی واقع‌گرایی باشد، بر وضوح و اغراق کارتونی تکیه می‌کند؛ انتخابی که با طبیعت شخصیت تاز تناسب دارد. البته این زیبایی بصری همیشه با انرژی کمدی همراه نمی‌شود.
گاهی تصویر وعدهٔ تحرک و آشوب می‌دهد، اما میزانسن و ضرباهنگ صحنه آن وعده را کامل نمی‌کنند. بااین‌حال، ظاهر فیلم از نقاط قوت متمایز آن است و ردپایی به‌یادماندنی‌تر از بخش‌هایی از روایت بر جای می‌گذارد. مناسب چه مخاطبی است؟ فیلم بیش از همه برای کودکان و خانواده‌هایی مناسب است که به ماجراجویی ساده، قهرمانان حیوانی و پایان‌بندی عاطفیِ یک سفر رفاقتی علاقه دارند.
« در مقابل، لحظاتی که باید با کنش فیزیکی یا آشوب کارتونی به اوج برسند، گاه بیش از اندازه مهار‌شده‌اند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
قصه روشن است، خطرها عموماً در محدودهٔ قابل‌تحمل باقی می‌مانند و پیام همکاری به‌سادگی دریافت می‌شود. کوئین می‌تواند برای مخاطب جوان قهرمانی دلگرم‌کننده باشد؛ شخصیتی که برای نجات عزیزش منتظر دیگران نمی‌ماند و با وجود ترس‌ها، مسیرش را ادامه می‌دهد. تماشاگرانی که از تاز انتظار کمدی پرشرارت و حضوری فراگیر دارند، احتمالاً از کم‌رنگ‌بودن او ناامید می‌شوند.
همچنین کسانی که به روایت‌های چندلایه یا تحول شخصیتی عمیق علاقه‌مندند، ممکن است داستان را بیش از اندازه قابل‌پیش‌بینی و ساده بیابند. اثر بیش از آن‌که بخواهد در حافظهٔ مخاطب بزرگسال بماند، در پی فراهم‌کردن سرگرمی‌ای سبک و بی‌دردسر برای تماشای خانوادگی است؛ هدفی که در بخش‌هایی به آن می‌رسد، اما همیشه با هویتی یکپارچه همراه نیست.
جمع‌بندی «تاز: مأموریت برگر» فیلمی خوش‌ظاهر و خوش‌نیت است که از فضای تاسمانی، طراحی خط‌کلفت و چند لحظهٔ بامزهٔ تاز بهره می‌برد، اما میان عنوان پرهیاهویش و روایت واقعی خود فاصله‌ای محسوس دارد. کوئین به‌درستی نیروی محرک داستان است، ولی در نتیجه تاز بیشتر همراهی در ماجرای او می‌شود تا قهرمان اصلیِ پررنگی که عنوان وعده می‌دهد.
روایت سرراست برای مخاطب کودک مناسب است، اما تعارض‌های کم‌پرداخت و شوخی‌های محدود مانع از آن می‌شوند که فیلم به آشوب شیرین و متمایز لونی‌تونز نزدیک شود. حاصل، ماجراجویی‌ای دلنشین اما نه‌چندان ماندگار است: اثری که لحظاتی سرگرم‌کننده دارد و از نظر بصری جذاب است، ولی ظرفیت شخصیت تاز را کامل به کار نمی‌گیرد.
« قصه روشن است، خطرها عموماً در محدودهٔ قابل‌تحمل باقی می‌مانند و پیام همکاری به‌سادگی دریافت می‌شود. »
ثبت دیدگاه