نقد و بررسی

نقد و سپس هیچکس باقی نماند (And Then There Were None) | 2015

اقتباس تلویزیونی «And Then There Were None» از رمان مشهور آگاتا کریستی، معمایی آشنا را به تجربه‌ای سرد، تیره و روان‌شناختی بدل می‌کند. مینی‌سریال به‌جای تکیه بر بازی سرخوشانه‌ی حدس‌زدن، بر اضطرابِ محصورشدن، سایه‌ی گناه و فرسایش اعتماد میان آدم‌هایی تمرکز می‌کند که هرکدام گذشته‌ای پنهان دارند. وعده‌ی ژانری؛ از معمای کلاسیک تا کابوس روان‌شناختی داستان در قلمرو یکی از الگوهای محبوب آگاتا کریستی حرکت می‌کند: گروهی از غریبه‌ها در مکانی دورافتاده گرد هم می‌آیند و خیلی زود درمی‌یابند که پیوندی نگران‌کننده میان آن‌ها وجود دارد. همین طرح، در ظاهر وعده‌ی یک معمای جمع‌وجور و سرگرم‌کننده را می‌دهد؛ اثری که تماشاگر بتواند سرنخ‌ها را کنار هم بگذارد، به رفتار شخصیت‌ها مشکوک شود و تا لحظه‌ی گره‌گشایی در بازی ذهنی داستان شرکت کند. اما اقتباس سال ۲۰۱۵ از همان ابتدا نشان می‌دهد که قرار نیست تنها به لذت حل معما بسنده کند. فضای آن خشن‌تر و تلخ‌تر از تصویری است که بسیاری از اقتباس‌های کلاسیک این داستان در ذهن مخاطب ساخته‌اند. انتخاب این لحن، هم مزیت اثر است و هم سرچشمه‌ی بخشی از اختلاف‌نظرها درباره‌ی آن. مینی‌سریال به‌جای شوخ‌طبعی ظریف و بازیگوشی مرسوم در بسیاری از معماهای جنایی، به سوی بدبینی، خشونت و داوری اخلاقی می‌رود. این رویکرد، گناه را صرفاً قطعه‌ای از پازل نمی‌بیند؛ آن را به نیرویی تبدیل می‌کند که بر گفت‌وگوها و مناسبات میان شخصیت‌ها سایه می‌اندازد. نتیجه، اثری است که بیش از آن‌که به تماشاگر اطمینان دهد در حال تماشای یک سرگرمی امن است، او را وادار می‌کند با جهانی روبه‌رو شود که در آن هر توضیحی می‌تواند نوعی توجیه باشد. «اینجا معما فقط پرسش از این نیست که چه کسی دروغ می‌گوید؛ پرسش این است که هرکس چگونه حقیقت را برای خودش قابل‌تحمل می‌کند.»